Η ανάκληση πυρηνελαίων από τη Sligro Food Group Belgium στο Βέλγιο και τα αποτελέσματα εργαστηριακών αναλύσεων της ισπανικής Οργάνωσης Καταναλωτών OCU ενισχύουν το ενδιαφέρον των ευρωπαϊκών αρχών και των φορέων προστασίας των καταναλωτών για την παρουσία αρωματικών υδρογονανθράκων ορυκτελαίων (Mineral Oil Aromatic Hydrocarbons – MOAH) σε προϊόντα πυρηνελαίου. Τα δύο περιστατικά αφορούν διαφορετικές διαδικασίες αξιολόγησης και διαφορετικές αγορές, όμως σχετίζονται με τον ίδιο τύπο χημικής επιμόλυνσης, η οποία αποτελεί αντικείμενο αυξημένης επιστημονικής και κανονιστικής παρακολούθησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 4.000 συσκευασίες τουρσί – Τι πρέπει να γνωρίζουν καταναλωτές και επαγγελματίες τροφίμων
Οι MOAH μπορούν να προέλθουν από λιπαντικά μηχανημάτων, καύσιμα, υδραυλικά έλαια, εξοπλισμό επεξεργασίας τροφίμων, υλικά συσκευασίας ή άλλες πηγές ορυκτελαϊκής επιμόλυνσης και αποτελούν τμήμα της ευρύτερης κατηγορίας των υδρογονανθράκων ορυκτελαίων (Mineral Oil Hydrocarbons – MOH), η οποία διακρίνεται σε δύο κύριες ομάδες: τους κορεσμένους υδρογονάνθρακες MOSH (Mineral Oil Saturated Hydrocarbons) και τους αρωματικούς υδρογονάνθρακες MOAH. Οι MOSH μπορούν να συσσωρεύονται σε όργανα όπως το ήπαρ, ο σπλήνας και οι λεμφαδένες, ενώ οι MOAH παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την τοξικολογία των τροφίμων, επειδή ορισμένα ενδέχεται να περιλαμβάνουν ενώσεις με γονοτοξικές και καρκινογόνες ιδιότητες. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει επισημάνει ότι η παρουσία MOAH στα τρόφιμα πρέπει να περιορίζεται όσο είναι τεχνικά εφικτό, καθώς δεν μπορεί να αποκλειστεί η ύπαρξη ενώσεων που προκαλούν βλάβες στο γενετικό υλικό των κυττάρων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Οι βεντούζες επιστρέφουν: Τι λέει σήμερα η επιστήμη μέσα από 8 επιστημονικές μελέτες και ανασκοπήσεις
Στις 4 Αυγούστου 2026, η Sligro Food Group Belgium, σε συνεννόηση με τη Βελγική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία για την Ασφάλεια της Τροφικής Αλυσίδας (FAVV/AFSCA), ανακοίνωσε την ανάκληση πυρηνελαίων των εμπορικών σημάτων Olitalia, Giurlani και Kalliston σε συσκευασίες ενός και πέντε λίτρων, λόγω ανίχνευσης αυξημένων συγκεντρώσεων MOAH. Η ανάκληση αφορά όλες τις παρτίδες και όλες τις ημερομηνίες ελάχιστης διατηρησιμότητας των συγκεκριμένων προϊόντων που διατέθηκαν στην αγορά από την 1η Μαρτίου 2025 έως τις 3 Αυγούστου 2026. Οι καταναλωτές κλήθηκαν να μην καταναλώσουν τα προϊόντα και να τα επιστρέψουν στα σημεία πώλησης, ενώ η εταιρεία ενημέρωσε ότι τα προϊόντα είχαν διανεμηθεί μέσω διαφορετικών καναλιών εμπορίας στο Βέλγιο.
Η Sligro Food Group Belgium είναι η βελγική θυγατρική της ολλανδικής Sligro Food Group N.V., ενός από τους μεγαλύτερους ομίλους χονδρικής διανομής τροφίμων και προμηθειών horeca στις χώρες της Μπενελούξ. Η εταιρεία προμηθεύει κυρίως επιχειρήσεις εστίασης, ξενοδοχεία, catering και επαγγελματίες του κλάδου τροφίμων μέσω δικτύου καταστημάτων Cash & Carry και υπηρεσιών διανομής. Η βελγική θυγατρική απασχολεί περίπου 500 εργαζομένους και κατέγραψε κύκλο εργασιών περίπου 222 εκατ. ευρώ το 2025, ενώ ο όμιλος Sligro Food Group ξεπέρασε τα 2,6 δισ. ευρώ σε ετήσιο κύκλο εργασιών. Το μέγεθος και η θέση της εταιρείας στην αγορά σημαίνουν ότι τα ανακληθέντα προϊόντα είχαν διανεμηθεί μέσω εκτεταμένου εμπορικού δικτύου σε πολλαπλά σημεία πώλησης.
Λίγους μήνες νωρίτερα, στις 25 Μαρτίου 2026, η ισπανική Οργάνωση Καταναλωτών OCU δημοσιοποίησε τα αποτελέσματα ανεξάρτητης εργαστηριακής αξιολόγησης εννέα δειγμάτων πυρηνελαίου που επιλέχθηκαν τυχαία από την αγορά της Ισπανίας. Σύμφωνα με την OCU, και τα εννέα δείγματα περιείχαν MOAH σε συγκεντρώσεις υψηλότερες από τις προσωρινές τιμές αναφοράς που εφαρμόζει η Ισπανική Υπηρεσία Ασφάλειας Τροφίμων και Διατροφής (AESAN), οι οποίες είχαν καθοριστεί στα 10 mg/kg έως την υιοθέτηση εναρμονισμένων ευρωπαϊκών ορίων. Οι συγκεντρώσεις που μετρήθηκαν κυμαίνονταν από τρεις έως δέκα φορές υψηλότερα από την τιμή αυτή. Η OCU ζήτησε από την AESAN την απόσυρση όλων των πυρηνελαίων από την αγορά μέχρι να διευκρινιστεί η έκταση της επιμόλυνσης, επικαλούμενη την αρχή της προφύλαξης.
Οι ευρωπαϊκές αρχές εφαρμόζουν προσέγγιση ιδιαίτερης προσοχής έναντι των MOAH, καθώς η μακροχρόνια και επαναλαμβανόμενη έκθεση μέσω της διατροφής θεωρείται ο σημαντικότερος παράγοντας αξιολόγησης του κινδύνου. Η πιθανότητα εμφάνισης επιπτώσεων εξαρτάται από τη χημική σύσταση του μίγματος, τη συγκέντρωση, τη διάρκεια της έκθεσης και τη συνολική διατροφική πρόσληψη από διαφορετικές πηγές. Για τον λόγο αυτό, οι αξιολογήσεις επικεντρώνονται κυρίως στη χρόνια έκθεση και όχι στη μεμονωμένη κατανάλωση ενός προϊόντος.
Το πυρηνέλαιο παράγεται από τον πυρήνα της ελιάς που παραμένει μετά την εξαγωγή του παρθένου και του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου. Η παραγωγική διαδικασία περιλαμβάνει εκχύλιση του εναπομένοντος ελαίου και στη συνέχεια εξευγενισμό πριν από την εμπορική διάθεση. Η πολυπλοκότητα αυτής της διαδικασίας αυξάνει τα σημεία στα οποία μπορεί να προκύψει χημική επιμόλυνση, γεγονός που καθιστά αναγκαία την εφαρμογή αυστηρών προγραμμάτων ελέγχου σε όλα τα στάδια της παραγωγικής αλυσίδας.
Σύμφωνα με την OCU, πιθανές πηγές επιμόλυνσης από MOAH περιλαμβάνουν τη μετανάστευση ουσιών από δοχεία ή εξοπλισμό που χρησιμοποιούνται κατά τη συγκομιδή και την επεξεργασία, την παρουσία περιβαλλοντικών ρύπων στις εγκαταστάσεις παραγωγής και την τυχαία επαφή με βιομηχανικά λιπαντικά. Στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία αναφέρονται επίσης ως πιθανοί μηχανισμοί η χρήση μη κατάλληλων λιπαντικών σε μηχανήματα επεξεργασίας τροφίμων, η επιμόλυνση κατά τη μεταφορά και αποθήκευση, καθώς και η μετανάστευση ορυκτελαίων από ορισμένα υλικά συσκευασίας όταν δεν εφαρμόζονται κατάλληλα λειτουργικά φράγματα.
Η πρόληψη της επιμόλυνσης προϋποθέτει ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου σε κάθε στάδιο της παραγωγής. Η χρήση λιπαντικών κατηγορίας food grade όπου απαιτείται, η εφαρμογή προγραμμάτων προληπτικής συντήρησης, ο διαχωρισμός εξοπλισμού που έρχεται σε επαφή με τρόφιμα από βιομηχανικά υλικά, η αξιολόγηση των προμηθευτών, η ιχνηλασιμότητα των πρώτων υλών, η επιλογή κατάλληλων υλικών συσκευασίας και η τακτική εργαστηριακή παρακολούθηση των MOAH και MOSH αποτελούν βασικές πρακτικές περιορισμού του κινδύνου. Η χρήση διαπιστευμένων εργαστηρίων και σύγχρονων αναλυτικών τεχνικών, όπως η συνδυασμένη υγρή χρωματογραφία και αέρια χρωματογραφία (LC-GC-FID) ή οι επιβεβαιωτικές τεχνικές φασματομετρίας μάζας, επιτρέπει την ανίχνευση ακόμη και πολύ χαμηλών συγκεντρώσεων.
Στην ανάλυση της OCU ανιχνεύθηκαν επίσης ίχνη MOSH και στα εννέα δείγματα πυρηνελαίου. Οι συγκεντρώσεις αυτές ήταν χαμηλότερες από τις προσωρινές τιμές αναφοράς που εφαρμόζει η AESAN, ωστόσο η παρουσία τους επιβεβαιώνει ότι η επιμόλυνση από υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων μπορεί να αφορά περισσότερες από μία κατηγορίες ενώσεων και απαιτεί συνολική αξιολόγηση της προέλευσής της.
Για τους καταναλωτές, η πρακτική σημασία των δύο περιστατικών είναι ότι οι επίσημες ανακλήσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα. Προϊόντα που περιλαμβάνονται σε ανακοίνωση ανάκλησης δεν πρέπει να καταναλώνονται και πρέπει να επιστρέφονται στα σημεία αγοράς σύμφωνα με τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών ή των επιχειρήσεων. Η διατήρηση της συσκευασίας και των στοιχείων παρτίδας διευκολύνει την αναγνώριση των επηρεαζόμενων προϊόντων. Η περιστασιακή κατανάλωση ενός τροφίμου πριν από την ανακοίνωση ανάκλησης δεν συνεπάγεται αυτόματα ότι θα εμφανιστούν προβλήματα υγείας, καθώς η αξιολόγηση του κινδύνου για τους MOAH βασίζεται κυρίως στη συστηματική και μακροχρόνια έκθεση.
Η OCU προτείνει στους καταναλωτές να προτιμούν ελαιόλαδο αντί πυρηνελαίου έως ότου αποσαφηνιστεί η έκταση της επιμόλυνσης στην ισπανική αγορά. Παράλληλα, συνιστά να περιορίζεται η άσκοπη έκθεση σε πιθανούς υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων αποφεύγοντας τη θέρμανση έτοιμων γευμάτων στις αρχικές χάρτινες ή έντυπες συσκευασίες τους και μεταφέροντάς τα προηγουμένως σε γυάλινα ή άλλα κατάλληλα δοχεία.
Τα περιστατικά στο Βέλγιο και στην Ισπανία καταγράφονται σε διαφορετικό κανονιστικό και επιχειρησιακό πλαίσιο. Στο Βέλγιο εφαρμόστηκε επίσημη ανάκληση συγκεκριμένων εμπορικών προϊόντων μετά από συνεργασία της επιχείρησης με την αρμόδια αρχή ασφάλειας τροφίμων. Στην Ισπανία δημοσιοποιήθηκαν αποτελέσματα ανεξάρτητων εργαστηριακών αναλύσεων και υποβλήθηκε αίτημα προς την AESAN για λήψη μέτρων προφύλαξης. Και στις δύο περιπτώσεις, το επίκεντρο είναι η παρουσία MOAH σε πυρηνέλαιο και η ανάγκη διερεύνησης της προέλευσης της επιμόλυνσης, η ενίσχυση των ελέγχων κατά την παραγωγή και η εναρμόνιση των ευρωπαϊκών ορίων για τους υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων στα τρόφιμα.
Τα πυρηνέλαια που ανακλήθηκαν
