Η ανίχνευση νοθείας στο μέλι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αντικείμενα της σύγχρονης επιστήμης τροφίμων, καθώς η υψηλή εμπορική αξία του προϊόντος το καθιστά ευάλωτο στην προσθήκη φθηνών σακχαρούχων σιροπιών και σε άλλες μορφές παραποίησης. Η αξιοπιστία των αναλυτικών μεθόδων που χρησιμοποιούνται για την επιβεβαίωση της αυθεντικότητας του μελιού αποκτά ιδιαίτερη σημασία τόσο για την προστασία των καταναλωτών όσο και για τη διασφάλιση του θεμιτού ανταγωνισμού στην αγορά.
Νέα επιστημονική εργασία που εκπονήθηκε από ερευνητές του Τμήματος Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων του Πανεπιστημίου Πατρών, με τη συμμετοχή του Τμήματος Αειφορικής Γεωργίας του ίδιου πανεπιστημίου και της εταιρείας Αττική Μελισσοκομική Αλέξανδρος Πίττας Α.Ε., δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Molecules και εξέτασε τόσο την πιθανή νοθεία όσο και νέους δείκτες αυθεντικότητας του ελληνικού μελιού.
Η μελέτη βασίστηκε στην ανάλυση 50 μονοανθικών δειγμάτων ελληνικού μελιού, τα οποία συλλέχθηκαν από δεκατέσσερις περιοχές της χώρας κατά τις περιόδους συγκομιδής 2022 και 2023. Στα δείγματα περιλαμβάνονταν μέλια πεύκου, ελάτης, βελανιδιάς (Quercus ilex), καθώς και ανθόμελα, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν πολύανθα, θυμαρίσια και πορτοκαλιάς. Η βοτανική προέλευση των δειγμάτων επιβεβαιώθηκε εργαστηριακά πριν από την έναρξη των αναλύσεων.
Η νοθεία στο μέλι πραγματοποιείται συχνότερα με την προσθήκη φθηνών σακχάρων ή σιροπιών που προέρχονται από καλαμπόκι ή ζαχαροκάλαμο, πρώτες ύλες που ανήκουν στα φυτά του φωτοσυνθετικού κύκλου C4. Η διαφορά στη φυσική αναλογία των σταθερών ισοτόπων άνθρακα μεταξύ φυτών C3 και C4 επιτρέπει την εργαστηριακή ανίχνευση της προσθήκης αυτών των σακχάρων, ακόμη και όταν δεν είναι ορατή με συμβατικές φυσικοχημικές αναλύσεις. Οι μέλισσες συλλέγουν φυσιολογικά νέκταρ από φυτά C3, με αποτέλεσμα το αυθεντικό μέλι να παρουσιάζει διαφορετικό ισοτοπικό αποτύπωμα από εκείνο που προκύπτει μετά την ανάμειξη με σιρόπια προερχόμενα από καλαμπόκι ή ζαχαροκάλαμο.
Για τον έλεγχο χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος Elemental Analysis–Isotope Ratio Mass Spectrometry (EA-IRMS), η οποία βασίζεται στη μέτρηση της αναλογίας των σταθερών ισοτόπων άνθρακα (^13C/^12C). Η συγκεκριμένη τεχνική εφαρμόζεται σύμφωνα με τη μέθοδο AOAC 998.12 και θεωρείται μία από τις πλέον αξιόπιστες διεθνώς για την ανίχνευση προσθήκης σακχάρων προερχόμενων από φυτά C4. Η διαδικασία περιλαμβάνει τη σύγκριση της ισοτοπικής υπογραφής του συνολικού μελιού με εκείνη του πρωτεϊνικού του κλάσματος, επιτρέποντας τον υπολογισμό του ποσοστού ξένων σακχάρων όταν αυτά υπάρχουν.
Τα αποτελέσματα των αναλύσεων έδειξαν ότι όλα τα δείγματα πληρούσαν τα κριτήρια αυθεντικότητας της μεθόδου AOAC 998.12. Η μέση διαφορά μεταξύ πρωτεΐνης και μελιού ήταν δ¹³C +0,08‰, ενώ η υπολογιζόμενη περιεκτικότητα σε σάκχαρα C4 ήταν 0,00%. Οι τιμές αυτές δεν υποδηλώνουν προσθήκη ξένων σακχάρων και βρίσκονται εντός των προδιαγραφών που εφαρμόζονται για την αξιολόγηση της αυθεντικότητας του μελιού. Σύμφωνα με τη μέθοδο AOAC 998.12, νοθεία με σάκχαρα C4 τεκμηριώνεται όταν η περιεκτικότητα υπερβαίνει το όριο του 7%.
Συνεπώς, τα ελληνικά δείγματα μελιού που εξετάστηκαν συμμορφώνονται με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ως προς την απουσία νοθείας με σάκχαρα από ζαχαροκάλαμο ή καλαμπόκι, όπως προέκυψε από τις αναλύσεις EA-IRMS. Η διαπίστωση αυτή αφορά αποκλειστικά τα δείγματα που συμπεριλήφθηκαν στη συγκεκριμένη έρευνα και τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τη συγκεκριμένη αναλυτική μέθοδο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν πάντως, ότι η αυθεντικότητα του μελιού αποτελεί αντικείμενο σύνθετης εργαστηριακής αξιολόγησης και ότι διεθνώς χρησιμοποιείται συνδυασμός τεχνικών, όπως φυσικοχημικές αναλύσεις, γυρεολογική εξέταση, φασματοσκοπικές μέθοδοι, χρωματογραφία, πυρηνικός μαγνητικός συντονισμός, αναλύσεις DNA και ισοτοπικές τεχνικές, με στόχο την τεκμηρίωση τόσο της βοτανικής και γεωγραφικής προέλευσης όσο και της πιθανής νοθείας.
Παράλληλα με τον έλεγχο νοθείας, η μελέτη διερεύνησε για πρώτη φορά την περιεκτικότητα ελληνικών μελιών σε λανθανίδες, δηλαδή στοιχεία των σπάνιων γαιών, εξετάζοντας κατά πόσο μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συμπληρωματικοί δείκτες ταυτοποίησης της βοτανικής προέλευσης. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι οι συγκεντρώσεις τους ήταν ιδιαίτερα χαμηλές, όμως η στατιστική επεξεργασία κατέδειξε ότι ορισμένα στοιχεία διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος του μελιού. Οι συγγραφείς εκτιμούν ότι η ανάλυση των λανθανιδών μπορεί να αξιοποιηθεί ως συμπληρωματικό εργαλείο αυθεντικοποίησης στο μέλλον, επισημαίνοντας παράλληλα ότι απαιτούνται περισσότερες διεθνείς μελέτες και δεδομένα σχετικά με τη σύσταση των εδαφών και τη βιοσυσσώρευση των στοιχείων αυτών πριν αποκτήσει ευρύτερη εφαρμογή στον έλεγχο της αυθεντικότητας του μελιού.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/1420-3049/31/15/2685
Αναφορά: Mazarakioti, Eleni C., Vassilios K. Karabagias, Sofia Karabournioti, Dimitrios G. Lazaridis, Anastasios Zotos, Angelos Patakas, Athanasios Ladavos, and Ioannis K. Karabagias. 2026. “Lanthanide Content and Adulteration Testing of Greek Honeydew and Nectar Honey” Molecules 31, no. 15: 2685. https://doi.org/10.3390/molecules31152685
