Τα καλαμαράκια ανήκουν στα πιο δημοφιλή θαλασσινά στην Ελλάδα, με την κατανάλωσή τους να είναι ιδιαίτερα συνδεδεμένη με το καλοκαίρι, τις παραθαλάσσιες ταβέρνες και την τουριστική περίοδο, χωρίς να περιορίζεται σε αυτή. Νωπά ή κατεψυγμένα, τηγανητά, ψητά ή μαγειρεμένα, αποτελούν σταθερό προϊόν εστίασης και λιανικής, με σημαντικό μέρος της εγχώριας ζήτησης να καλύπτεται από εισαγωγές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση ελληνικών σύκων στην Ιταλία: Επικίνδυνη τοξίνη 7.275% πάνω από το όριο – Δείτε μάρκα και φωτογραφία
Ωστόσο η πρόσφατη ευρωπαϊκή ειδοποίηση RASFF για «baby Patagonian squid» επανέφερε στο προσκήνιο τα ζητήματα ελέγχου χημικών επιμολυντών στα εισαγόμενα αλιεύματα. Η Πολωνία κοινοποίησε στις 17 Αυγούστου 2026, έπειτα από επίσημο έλεγχο στην αγορά, υπέρβαση του μέγιστου επιτρεπόμενου επιπέδου καδμίου, καθώς το εργαστηριακό αποτέλεσμα της 13ης Ιουλίου κατέγραψε 3,14 ± 0,35 mg/kg, έναντι ανώτατου ορίου 1 mg/kg. Ο κίνδυνος χαρακτηρίστηκε σοβαρός και η υπόθεση ταξινομήθηκε ως ειδοποίηση πληροφοριών προς προσοχή. Ακόμη και με την αφαίρεση της αναφερόμενης αβεβαιότητας μέτρησης, η τιμή διαμορφώνεται στα 2,79 mg/kg. Στην υπόθεση εμπλέκεται η Ισπανία ως υπεύθυνη επιχείρηση (operator) με την επισήμανση «for attention».
Η παρουσία καδμίου στα κεφαλόποδα αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής μελέτης εδώ και δεκαετίες. Έρευνα των Storelli, Barone και Marcotrigiano, που δημοσιεύθηκε το 2005 στο Journal of Food Protection ανέλυσε 1.392 κεφαλόποδα από την Αδριατική Θάλασσα. Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι μέσες συγκεντρώσεις καδμίου ήταν σημαντικά υψηλότερες στο ηπατοπάγκρεας σε σχέση με τη σάρκα. Στο καλαμάρι Illex coindetii καταγράφηκε μέση συγκέντρωση 0,13 μg/g στη σάρκα και 2,48 μg/g στο ηπατοπάγκρεας, ενώ στα υπόλοιπα είδη οι μέσες συγκεντρώσεις στη σάρκα κυμάνθηκαν από 0,20 έως 0,87 μg/g και στο ηπατοπάγκρεας από 5,46 έως 18,03 μg/g. Με βάση το τότε ευρωπαϊκό όριο του 1,00 μg/g, υπέρβαση στη σάρκα διαπιστώθηκε στο 44,4% των δειγμάτων Octopus salutii και στο 40% των δειγμάτων Sepia orbignyana. Αν και η εβδομαδιαία πρόσληψη βρισκόταν κάτω από την τότε προσωρινή ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη του ΠΟΥ, οι ερευνητές υπογράμμισαν την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης λόγω της συνολικής έκθεσης και από άλλες διατροφικές πηγές.
Παράλληλα, μελέτη του 2023 στο Scientific Reports εξέτασε την παρουσία μόλυβδου, καδμίου και υδραργύρου σε θαλασσινά της βορειοδυτικής Κροατίας. Ενώ στα ψάρια επικρατούσε η σειρά συγκέντρωσης Hg > Pb > Cd, στο καλαμάρι Παταγονίας η εικόνα αντιστράφηκε σε Cd > Hg > Pb, καθιστώντας το κάδμιο το μέταλλο με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση. Παρότι οι τιμές δεν υπερέβησαν τα ανώτατα επιτρεπτά όρια στα συγκεκριμένα δείγματα, η μελέτη υπέδειξε ότι το κάδμιο αποτελεί χημικό κίνδυνο που απαιτεί ειδική παρακολούθηση στο συγκεκριμένο είδος.
Το κάδμιο είναι χημικός περιβαλλοντικός επιμολυντής που συσσωρεύεται στους οργανισμούς και αποβάλλεται πολύ αργά από τον ανθρώπινο οργανισμό. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει τοξικές επιδράσεις κυρίως στους νεφρούς, στο σκελετικό και στο αναπνευστικό σύστημα και το χαρακτηρίζει καρκινογόνο για τον άνθρωπο. Η EFSA έχει ορίσει την ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη στα 2,5 μg ανά κιλό σωματικού βάρους, με τις νεφρικές επιδράσεις να αποτελούν το κρίσιμο σημείο αξιολόγησης της μακροχρόνιας έκθεσης, σημειώνοντας ότι η μέση διατροφική έκθεση των Ευρωπαίων ενηλίκων βρίσκεται κοντά σε αυτό το όριο. Στην περίπτωση του καλαμαριού της ειδοποίησης RASFF με 3,14 mg καδμίου/kg, μια υποθετική μερίδα 100 g με την ίδια ακριβώς συγκέντρωση θα περιείχε περίπου 314 μg καδμίου. Πρόκειται για ποσότητα μεγαλύτερη από το TWI των 175 μg που αντιστοιχεί σε ενήλικα 70 kg.
Για τους καταναλωτές, ο επιμολυντής δεν ανιχνεύεται από τη γεύση, την οσμή ή την εμφάνιση και δεν εξουδετερώνεται με το μαγείρεμα, καθιστώντας καθοριστική τη συγκέντρωση στο προϊόν, την ποσότητα κατανάλωσης και τη συνολική διατροφική επιβάρυνση. Για τις επιχειρήσεις τροφίμων, η διαχείριση του κινδύνου απαιτεί αυστηρή ιχνηλασιμότητα, αξιολόγηση προμηθευτών, ακριβή ταυτοποίηση είδους και αλιευτικής περιοχής, καθώς και τακτικούς εργαστηριακούς ελέγχους.
Η Ισπανία κατέχει κομβικό ρόλο στην ευρωπαϊκή εμπορία καλαμαριού. Σύμφωνα με στοιχεία της EUMOFA για το 2024, απορρόφησε το 63% των εισαγωγών καλαμαριού της ΕΕ από τρίτες χώρες, με το 51% των εισαγωγών της κατά το διάστημα Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2024 να προέρχεται από τα Falkland Islands. Η επίσημη ισπανική ονοματολογία του 2026 καταγράφει το Doryteuthis gahi (κωδικός FAO SQP) με τις εμπορικές ονομασίες «calamar patagónico», «calamar del Perú» και «chipirón patagónico», ενώ την άνοιξη του 2026 αναφέρθηκε η ολοκλήρωση της αλιευτικής περιόδου στα Falklands/Malvinas από 16 πλοία γαλικιανού στόλου με αλιεύματα άνω των 42.000 τόνων καλαμαριού Παταγονίας.
Παράλληλα, η εμπορική σύνδεση Ισπανίας και Ελλάδας στον τομέα των αλιευμάτων είναι αναπτυγμένη. Τα στοιχεία των EUMOFA και Eurostat-COMEXT δείχνουν ότι το 2024 η Ισπανία αντιπροσώπευε το 21% της αξίας των ελληνικών εισαγωγών αλιευτικών προϊόντων, ενώ τα καλαμάρια συνολικά αντιστοιχούσαν στο 10% των ελληνικών εισαγωγών, με αξία περίπου 96 εκατομμύρια ευρώ. Στην ελληνική λιανική αγορά διατίθενται κατεψυγμένα προϊόντα ολόκληρου καλαμαριού Παταγονίας (Loligo gahi, FAO 41) με δηλωμένη χώρα προέλευσης την Ισπανία σε συσκευασίες των 630g και 700g, γεγονός που επιβεβαιώνει τη διακίνηση του συγκεκριμένου είδος στην εγχώρια αγορά, χωρίς ωστόσο τα διαθέσιμα στοιχεία να συνδέουν τα προϊόντα αυτά ή κάποια ελληνική επιχείρηση με τη συγκεκριμένη ειδοποίηση RASFF.
