Η μπανάνα που εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο τρώνε καθημερινά, η γνωστή ποικιλία Cavendish, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπαρξιακή απειλή. Μια ασθένεια που εξαπλώνεται στις μεγάλες παραγωγικές περιοχές του πλανήτη καταστρέφει τις καλλιέργειες και προκαλεί φόβους ότι το πιο εμπορικό είδος μπανάνας μπορεί να ακολουθήσει την τύχη μιας προηγούμενης ποικιλίας που εξαφανίστηκε από την παγκόσμια αγορά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Παγωτό με βιομηχανικά χημικά: Δεκαοκτώ χρόνια μετά το σκάνδαλο της μελαμίνης, ο FDA απέρριψε 17 φορτία γρανίτας για τον ίδιο λόγο
Η λεγόμενη «Μπαναναγγεδών» (bananageddon), όπως έχει χαρακτηριστεί η πιθανή κρίση, αφορά την εξάπλωση της ασθένειας του Παναμά, γνωστής ως Tropical Race 4 (TR4), ενός παθογόνου μύκητα που προσβάλλει τις ρίζες των φυτών και έχει ήδη προκαλέσει τεράστιες απώλειες σε πολλές χώρες.
Η Cavendish κυριαρχεί σήμερα στην παγκόσμια αγορά, καθώς διαθέτει χαρακτηριστικά που την καθιστούν ιδανική για μαζική παραγωγή, μεταφορά και κατανάλωση. Έχει παχιά φλούδα που προστατεύει τον καρπό κατά τη μεταφορά, μεγάλες τσαμπιές που μπορούν να φτάσουν ακόμη και τα 60 κιλά και, κυρίως, έχει τη γεύση και την υφή που έχουν συνηθίσει οι καταναλωτές. Ωστόσο, η ίδια η επιτυχία της αποτελεί και την αδυναμία της.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συναγερμός για γνωστό ρύζι: Ζητούν επειγόντως ελέγχους για βαρέα μέταλλα και χημικούς ρύπους
Η «γενετική παγίδα» της μπανάνας
Ο Αυστραλός γεωπόνος και ερευνητής James Dale, ο οποίος ηγείται μιας πολυετούς προσπάθειας για τη διάσωση της μπανάνας, εξηγεί ότι η Cavendish βρίσκεται σε μια «γενετική παγίδα». Η ποικιλία αυτή δημιουργήθηκε πριν από περίπου 2.000 χρόνια από τον υβριδισμό δύο διαφορετικών τύπων μπανάνας. Το αποτέλεσμα ήταν ένα τριπλοειδές φυτό, δηλαδή ένα φυτό που διαθέτει τρία αντίγραφα των χρωμοσωμάτων του αντί για δύο. Αυτό είχε ως συνέπεια οι καρποί να μην έχουν σπόρους, γεγονός που τους έκανε ιδιαίτερα ελκυστικούς για κατανάλωση.
Η Cavendish δεν αναπαράγεται μέσω σπόρων, αλλά μέσω παραφυάδων που αναπτύσσονται από το ίδιο το φυτό. Έτσι, όλες οι μπανάνες Cavendish που καλλιεργούνται εμπορικά σήμερα είναι ουσιαστικά γενετικά πανομοιότυπες. Αυτό όμως σημαίνει ότι όταν ένας επικίνδυνος παθογόνος οργανισμός καταφέρει να προσβάλει ένα φυτό, μπορεί να απειλήσει ολόκληρο το παγκόσμιο παραγωγικό σύστημα. «Το φυτό έχει παγιδευτεί σε μια χρονική περίοδο, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος έχει προχωρήσει και εμείς έχουμε γίνει εξαιρετικά αποτελεσματικοί στο να μετακινούμε ασθένειες σε όλο τον κόσμο», ανέφερε ο Dale, παρομοιάζοντας την ταχύτητα εξάπλωσης των φυτικών ασθενειών με τον τρόπο που εξαπλώθηκαν παγκόσμιες υγειονομικές κρίσεις.
Από την Gros Michel στην Cavendish: Η ιστορία επαναλαμβάνεται
Η σημερινή απειλή θυμίζει έντονα μια προηγούμενη κρίση στην ιστορία της μπανάνας. Μέχρι τη δεκαετία του 1950, η κυρίαρχη εμπορική ποικιλία ήταν η Gros Michel. Όμως η εξάπλωση μιας άλλης μορφής της ασθένειας του Παναμά, η Tropical Race 1, κατέστρεψε τις καλλιέργειες και ανάγκασε τη βιομηχανία να στραφεί στην Cavendish, η οποία είχε φυσική ανθεκτικότητα απέναντι σε εκείνο το στέλεχος.
Σήμερα όμως η Tropical Race 4 έχει αλλάξει τα δεδομένα. Η ασθένεια εντοπίστηκε αρχικά στην Ταϊβάν και στη συνέχεια εξαπλώθηκε στην Αυστραλία, τη Μέση Ανατολή, τη Νοτιοανατολική Ασία, την Αφρική και τη Νότια Αμερική. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η εξάπλωση θα συνεχιστεί σταδιακά. Αν και η ασθένεια δεν μετακινείται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα φτάσει σε όλες τις μεγάλες περιοχές παραγωγής μπανάνας.
Σύμφωνα με τον Dale, μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες η καλλιέργεια Cavendish σε πολλές περιοχές του κόσμου μπορεί να γίνει οικονομικά μη βιώσιμη.
Η επιστημονική λύση: Μια νέα ανθεκτική μπανάνα
Η ελπίδα των ερευνητών βρίσκεται σε άγριες ποικιλίες μπανάνας από τη Νοτιοανατολική Ασία, ιδιαίτερα από περιοχές όπως η Ινδονησία και η Μαλαισία. Αν και αυτές οι άγριες μπανάνες έχουν σπόρους και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα για μαζική παραγωγή, διαθέτουν ένα πολύτιμο χαρακτηριστικό: ισχυρή φυσική αντίσταση στην Tropical Race 4 αλλά και στη μαύρη Σιγκατόκα (Black Sigatoka), μια ακόμη σοβαρή μυκητολογική ασθένεια που πλήττει τις καλλιέργειες.
Πριν από περίπου 20 χρόνια, ο Dale και η ομάδα του ξεκίνησαν να αναζητούν τα γονίδια που ευθύνονται για αυτή την ανθεκτικότητα. Εντόπισαν ένα γονίδιο με την ονομασία RGA2 και το εισήγαγαν στην Cavendish μέσω γενετικής τροποποίησης. Το αποτέλεσμα ήταν η ποικιλία QCAV-4, η οποία δοκιμάστηκε σε καλλιέργειες στη Βόρεια Επικράτεια της Αυστραλίας.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η QCAV-4 παρουσίασε πολύ υψηλή ανθεκτικότητα στην Tropical Race 4, ενώ παράλληλα διατήρησε τις ιδιότητες της Cavendish: μεγάλους καρπούς, υψηλή απόδοση και ίδια γεύση. «Παρήγαγε μεγάλες τσαμπιές που έμοιαζαν και είχαν ακριβώς τη γεύση της Cavendish», ανέφερε ο Dale.
Το μεγάλο εμπόδιο παραμένει η αποδοχή των καταναλωτών
Η QCAV-4 έχει ήδη λάβει έγκριση στην Αυστραλία, όμως για να κυκλοφορήσει σε άλλες χώρες θα πρέπει να περάσει από τις αντίστοιχες διαδικασίες αξιολόγησης και έγκρισης. Η γενετικά τροποποιημένη προέλευση της νέας μπανάνας αποτελεί το μεγαλύτερο ζήτημα, καθώς η αποδοχή των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Ο Dale εκτιμά ότι οι αντιδράσεις των καταναλωτών μπορεί να είναι περιορισμένες, επισημαίνοντας ότι ήδη κυκλοφορούν γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες, όπως βαμβάκι, ελαιοκράμβη και ηλίανθος. Η μάχη για τη διάσωση της μπανάνας Cavendish δεν αφορά μόνο ένα δημοφιλές φρούτο. Αφορά την ευπάθεια ενός παγκόσμιου διατροφικού συστήματος που βασίζεται σε ελάχιστες γενετικά ομοιόμορφες ποικιλίες.
Αν η επιστήμη δεν καταφέρει να δημιουργήσει ανθεκτικές λύσεις, η μπανάνα που γνωρίζουμε σήμερα μπορεί να γίνει ένα ακόμη παράδειγμα του πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι η παγκόσμια γεωργία απέναντι στις νέες απειλές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Αγωγή κατά σοκολατοβιομηχανίας – κολοσσού για παραπλάνηση καταναλωτών σχετικά με την παιδική εργασία
- Μεσόγειος: Εισβολικά είδη αφανίζουν τη θαλάσσια ζωή με πρωτοφανή ταχύτητα – Ποια αγαπημένα θαλασσινά δεν θα βρίσκουμε σε λίγα χρόνια;
- Ομαδική αγωγή κατά εταιρείας delivery για παραπλανητική χρέωση για «προτεραιότητα» στις παραδόσεις
- Εστιατόριο δύο αστέρων Michelin στο εδώλιο για επιδόρπιο με… μυρμήγκια – Αντιμέτωπος με φυλάκιση έως και ενός έτους ο ιδιοκτήτης
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
