Νέα μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Castilla-La Mancha και του Regional Institute for Applied Chemistry Research της Ισπανίας, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Food Bioscience, εξέτασε τη συνδυασμένη παρουσία ιοντικού χαλκού και νανοσωματιδίων οξειδίου του χαλκού σε θαλασσινά της βορειοδυτικής Ισπανίας. Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεκαοκτώ δείγματα από εννέα διαφορετικά προϊόντα θαλάσσιας προέλευσης, όπως μύδια, κυδώνια, ξυράφια, αχιβάδες, στρείδια, χτένια, φύκια wakame, φύκια nori και σουρίμι, από τις ακτές της Γαλικίας και των Αστουριών, μαζί με δείγματα θαλασσινού νερού από τις ίδιες περιοχές.
Ο χαλκός είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο για τον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά η υπερβολική πρόσληψή του συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως ηπατική ανεπάρκεια, γαστρεντερικές διαταραχές, νευρολογικές βλάβες, νεφρική δυσλειτουργία και αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων. Παράλληλα, η αυξημένη βιομηχανική χρήση νανοσωματιδίων οξειδίου του χαλκού σε ηλεκτρονικά, ιατρικά υλικά και αντιρρυπαντικές τεχνολογίες ενισχύει την απελευθέρωσή τους στα θαλάσσια οικοσυστήματα μέσω λυμάτων, βιομηχανικών απορρίψεων και ναυτιλιακών δραστηριοτήτων. Στους θαλάσσιους οργανισμούς, τα νανοσωματίδια αυτά μπορούν να προκαλέσουν οξειδωτικό στρες, ιστοπαθολογικές αλλοιώσεις και λειτουργικές διαταραχές σε ήπαρ και νεφρούς, με την τοξικότητά τους να εξαρτάται από το μέγεθος, τη συγκέντρωση, τον βαθμό συσσωμάτωσης και την απελευθέρωση ιόντων.
Με τη χρήση εξειδικευμένων τεχνικών φασματομετρίας μάζας, η ερευνητική ομάδα μέτρησε ξεχωριστά τον συνολικό χαλκό και τα νανοσωματίδια οξειδίου του χαλκού. Ιοντικός χαλκός ανιχνεύθηκε σε όλα τα δείγματα, με τις συγκεντρώσεις στα δίθυρα μαλάκια να κυμαίνονται από 0,40 έως 15,2 mg ανά κιλό, στα φύκια από 0,20 έως 2,07 mg ανά κιλό και στο σουρίμι στα 0,31 mg ανά κιλό. Τα στρείδια κατέγραψαν την υψηλότερη συγκέντρωση συνολικού χαλκού, φτάνοντας τα 15,2 mg ανά κιλό, λόγω της φυσιολογίας τους και του τρόπου διατροφής τους μέσω του συνεχούς φιλτραρίσματος μεγάλων ποσοτήτων θαλασσινού νερού.
Η παρουσία νανοσωματιδίων οξειδίου του χαλκού, μέσου μεγέθους 25 έως 39 νανομέτρων, εντοπίστηκε στα περισσότερα δίθυρα μαλάκια και στο σουρίμι, με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις να καταγράφονται στα ξυράφια έως 17,8 μικρογραμμάρια ανά κιλό και στη συνέχεια στα κυδώνια. Αντίθετα, στα φύκια wakame και nori δεν ανιχνεύθηκαν νανοσωματίδια πάνω από το όριο ανίχνευσης της μεθόδου. Η μορφολογία και το μέγεθος των νανοσωματιδίων επιβεβαιώθηκαν στα ξυράφια με ηλεκτρονική μικροσκοπία υψηλής ανάλυσης.
Όλοι οι θαλάσσιοι οργανισμοί εμφάνισαν υψηλότερες συγκεντρώσεις χαλκού σε σύγκριση με το θαλασσινό νερό της περιοχής τους, επιβεβαιώνοντας τη σταδιακή συσσώρευση του στοιχείου στους ιστούς τους. Οι μεγαλύτεροι δείκτες βιοσυσσώρευσης συνολικού χαλκού παρατηρήθηκαν στα στρείδια, ενώ για τα νανοσωματίδια οι υψηλότερες τιμές καταγράφηκαν στα ξυράφια και τα κυδώνια. Οι διαφορές αυτές αποδίδονται στον τρόπο διατροφής των μαλακίων που φιλτράρουν το νερό, σε αντίθεση με τα φύκια που προσλαμβάνουν ουσίες μέσω διαφορετικών κυτταρικών μηχανισμών. Η στατιστική ανάλυση δεν έδειξε σημαντικές διαφοροποιήσεις στις συγκεντρώσεις χαλκού μεταξύ των δύο αλιευτικών περιοχών.
Για την εκτίμηση της έκθεσης των καταναλωτών, εξετάστηκαν τέσσερα σενάρια που συνδύασαν μέση ημερήσια κατανάλωση 14,1 γραμμαρίων και υψηλή κατανάλωση 76,8 γραμμαρίων θαλασσινών, σε υγιείς ενηλίκους και σε άτομα με διαταραχές του μεταβολισμού του χαλκού, όπως η νόσος Wilson. Με βάση τους δείκτες εκτίμησης κινδύνου για μη καρκινογόνες επιπτώσεις, η πρόσληψη νανοσωματιδίων οξειδίου του χαλκού δεν υπέδειξε κίνδυνο για τους καταναλωτές. Εντούτοις, οι μακροχρόνιες επιπτώσεις της ανθρώπινης έκθεσης σε αυτά μέσω της διατροφής παραμένουν ανεπαρκώς τεκμηριωμένες, ενώ δεν έχουν ακόμη θεσπιστεί επίσημες τιμές αναφοράς από τις αρμόδιες διεθνείς αρχές. Όσον αφορά τον συνολικό χαλκό, η υψηλή κατανάλωση ορισμένων ειδών όπως τα στρείδια μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη πρόσληψη σε ειδικές ομάδες πληθυσμού, ενώ μέρος του χαλκού που ανιχνεύεται αποτελεί φυσικό στοιχείο του μεταβολισμού των οργανισμών και όχι αποκλειστικά περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Πηγή: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2212429226010898
Αναφορά: Manuel Bartolomé, Ángel Ríos, M. Jesús Villaseñor, Human health risks associated with dietary intake of ionic and nanoparticulated copper oxide from anthropogenic contamination in Spanish northwestern coast marine-origin food, Food Bioscience, Volume 82, 2026, 109317, ISSN 2212-4292, https://doi.org/10.1016/j.fbio.2026.109317. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2212429226010898)
