Ο υδράργυρος αποτελεί έναν από τους πλέον σταθερούς και αθόρυβους «πονοκεφάλους» για τις υγειονομικές αρχές και την παγκόσμια βιομηχανία αλιείας, καθώς πρόκειται για έναν αόρατο χημικό κίνδυνο που δεν μεταβάλλει τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των αλιευμάτων και, η παρουσία του δεν μπορεί να εντοπιστεί με γυμνό μάτι κατά τη συγκομιδή ή την εμπορία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Λουκέτο σε κρεοπωλείο μετά από επιδημία με 290 κρούσματα τριχινέλλωσης από νοθευμένο κρέας που πωλήθηκε ως μοσχαρίσιο
Αυτή ακριβώς η «κρυφή» φύση του καθιστά τους εργαστηριακούς ελέγχους στα σύνορα και τη διακίνηση το μοναδικό αποτελεσματικό ανάχωμα για την προστασία της δημόσιας υγείας. Όταν οι συγκεντρώσεις ξεπερνούν τα αυστηρά νομοθετημένα όρια ασφαλείας, η ενεργοποίηση των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης είναι ακαριαία, οδηγώντας συχνά σε δεσμεύσεις φορτίων, απαγορεύσεις εισαγωγής και εκ των υστέρων ανακλήσεις προϊόντων που έχουν ήδη προσπεράσει τις πύλες εισόδου. Μια τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση κατέγραψαν πρόσφατα και οι ελληνικές αρχές, θέτοντας σε ετοιμότητα τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς επιτήρησης.
Οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν, μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) ενημερωτική ειδοποίηση προσοχής σχετικά με την ανίχνευση αυξημένων συγκεντρώσεων υδραργύρου σε αστακούς του είδους Palinurus elephas, προέλευσης Μαρόκου. Η ειδοποίηση, καταχωρήθηκε έπειτα από επίσημο έλεγχο στα σύνορα. Το φορτίο είχε ήδη αποδεσμευθεί από τον συνοριακό έλεγχο πριν από την κοινοποίηση των αποτελεσμάτων. Ως μέτρο διαχείρισης, οι αρμόδιες αρχές προχώρησαν στην ενημέρωση των παραληπτών.
Οι εργαστηριακές αναλύσεις κατέγραψαν συγκέντρωση υδραργύρου 1 ± 0,1 mg/kg, επίπεδο που υπερβαίνει κατά 100% το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 0,5 mg/kg που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα συγκεκριμένα προϊόντα. Η αξιολόγηση κινδύνου χαρακτηρίστηκε ως σοβαρή, χωρίς να έχουν αναφερθεί περιστατικά ασθενειών ή συμπτώματα σε καταναλωτές κατά τον χρόνο της κοινοποίησης.
Ο υδράργυρος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χημικά προβλήματα ασφάλειας στα αλιευτικά προϊόντα. Πρόκειται για φυσικό στοιχείο που απελευθερώνεται στο περιβάλλον τόσο από γεωλογικές διεργασίες όσο και από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η εξόρυξη μεταλλευμάτων, η καύση ορυκτών καυσίμων, η μεταλλουργία και ορισμένες βιομηχανικές διεργασίες. Μέσω της ατμόσφαιρας καταλήγει σε ποτάμια, λίμνες και θαλάσσια οικοσυστήματα, όπου μετατρέπεται από μικροοργανισμούς στη ιδιαίτερα τοξική μορφή του, τον μεθυλυδράργυρο.
Ο μεθυλυδράργυρος απορροφάται εύκολα από τους υδρόβιους οργανισμούς και συσσωρεύεται στους ιστούς τους. Καθώς μεταφέρεται κατά μήκος της τροφικής αλυσίδας, οι συγκεντρώσεις αυξάνονται στα μεγαλύτερα και μακρόβια θαλάσσια είδη. Αν και οι αστακοί δεν συγκαταλέγονται στα είδη με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις υδραργύρου, μπορούν να επιμολυνθούν όταν ζουν σε περιοχές με αυξημένη περιβαλλοντική ρύπανση ή όταν εκτίθενται για μεγάλο χρονικό διάστημα σε μολυσμένα ιζήματα και θαλάσσιους οργανισμούς που αποτελούν μέρος της διατροφής τους.
Η παρουσία υδραργύρου δεν μπορεί να διαπιστωθεί από την εμφάνιση, την οσμή ή τη γεύση του προϊόντος. Η θερμική επεξεργασία, το ψήσιμο, το βράσιμο, η κατάψυξη ή οποιαδήποτε άλλη συνήθης μέθοδος μαγειρέματος δεν μειώνουν ουσιαστικά τη συγκέντρωσή του. Η επιβεβαίωση πραγματοποιείται αποκλειστικά με εξειδικευμένες εργαστηριακές αναλύσεις, χρησιμοποιώντας πιστοποιημένες αναλυτικές τεχνικές για τον προσδιορισμό βαρέων μετάλλων.
Η μακροχρόνια έκθεση σε αυξημένες ποσότητες μεθυλυδραργύρου συνδέεται με επιδράσεις στο νευρικό σύστημα, καθώς η ουσία μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του εγκεφάλου και των περιφερικών νεύρων. Η επιστημονική βιβλιογραφία έχει συσχετίσει την παρατεταμένη έκθεση με διαταραχές της αισθητικότητας, προβλήματα συντονισμού των κινήσεων, διαταραχές όρασης και ακοής, καθώς και με επιδράσεις στη γνωστική λειτουργία. Ιδιαίτερα ευάλωτες θεωρούνται οι έγκυες γυναίκες, τα έμβρυα, τα βρέφη και τα μικρά παιδιά, επειδή ο μεθυλυδράργυρος μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος κατά τα πρώτα στάδια της ζωής. Η περιστασιακή κατανάλωση ενός προϊόντος με αυξημένη περιεκτικότητα δεν συνεπάγεται απαραίτητα άμεση εκδήλωση συμπτωμάτων, καθώς ο κίνδυνος εξαρτάται από τη συγκέντρωση, τη συχνότητα κατανάλωσης και τη συνολική έκθεση του ατόμου.
Για τους καταναλωτές, η προστασία βασίζεται κυρίως στην αγορά αλιευμάτων από νόμιμα και ελεγχόμενα σημεία πώλησης, όπου εφαρμόζονται οι διαδικασίες ιχνηλασιμότητας και οι επίσημοι έλεγχοι. Η προέλευση του προϊόντος, η σωστή επισήμανση και η δυνατότητα ταυτοποίησης της παρτίδας αποτελούν σημαντικά στοιχεία σε περιπτώσεις ανακλήσεων ή περιορισμών διάθεσης. Η ποικιλία στην κατανάλωση θαλασσινών και η αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης ειδών που είναι γνωστό ότι συσσωρεύουν υψηλότερες ποσότητες υδραργύρου συμβάλλουν επίσης στη μείωση της συνολικής έκθεσης.
Για τις επιχειρήσεις αλιείας, εισαγωγής, επεξεργασίας και εμπορίας θαλασσινών, η διαχείριση του κινδύνου απαιτεί συστηματική αξιολόγηση των περιοχών προέλευσης, επιλογή αξιόπιστων προμηθευτών, εφαρμογή προγραμμάτων δειγματοληψίας για βαρέα μέταλλα και τακτική επαλήθευση της συμμόρφωσης μέσω διαπιστευμένων εργαστηρίων. Η τεκμηριωμένη ιχνηλασιμότητα κάθε παρτίδας, οι προδιαγραφές αποδοχής πρώτων υλών και οι περιοδικοί έλεγχοι αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την έγκαιρη ανίχνευση μη συμμορφώσεων πριν από τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά.
Η συγκεκριμένη κοινοποίηση δείχνει τον ρόλο των επίσημων ελέγχων στα σημεία εισόδου τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η εργαστηριακή ανάλυση εντόπισε συγκέντρωση υδραργύρου διπλάσια από το θεσμοθετημένο ανώτατο όριο, οδηγώντας στον περιορισμό της διανομής του φορτίου στην κοινοποιούσα χώρα και στην ενημέρωση όλων των κρατών-μελών μέσω του ευρωπαϊκού δικτύου έγκαιρης προειδοποίησης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Τροφιμογενείς λοιμώξεις στην Ελλάδα: Εκατοντάδες επιβεβαιωμένα κρούσματα «χάνονται» στο σύστημα
- Lidl Si: Ανακαλεί τηγάνι λόγω υπέρβασης μετανάστευσης κοβαλτίου κατά 2.050%– Καταχώριση και στο RASFF (φωτογραφία)
- Ανάκληση γάλακτος από κορυφαία γαλακτοβιομηχανία που προμηθεύει μεγάλα σούπερ μάρκετ – Βρέθηκαν κτηνιατρικά φάρμακα
- Guardian: 235 αγωγές από κολοσσούς τροφίμων κατά πολιτικών δημόσιας υγείας και περιορισμού υπερεπεξεργασμένων προϊόντων
- Μολυσμένο μαρούλι: Πρώτη αγωγή κατά Taco Bell και Taylor Farms μετά τα χιλιάδες κρούσματα κυκλοσπορίασης
- Σε δεκάδες ελληνικά καταστήματα μαγειρικό σκεύος που ανακαλείται σε πολλές χώρες της Ευρώπης λόγω χημικού κινδύνου (φωτο)
