Οι βασίλισσες των μελισσών φαίνεται ότι διαθέτουν έναν ιδιαίτερο μηχανισμό αντιμετώπισης της έκθεσης σε φυτοφάρμακα, μεταφέροντας μέρος των χημικών ουσιών που συσσωρεύονται στο σώμα τους στα αυγά που παράγουν. Το φαινόμενο, το οποίο οι ερευνητές περιγράφουν ως μητρική αποφόρτιση, μπορεί να μειώνει το χημικό φορτίο της ίδιας της βασίλισσας, μεταφέροντας όμως την επιβάρυνση στους απογόνους της. Η διαδικασία δεν είχε καταγραφεί προηγουμένως στις μέλισσες και προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα φυτοφάρμακα μπορούν να επηρεάζουν ολόκληρη την κοινωνία μιας κυψέλης.
Η μελέτη εξέτασε όχι μόνο τις εργάτριες μέλισσες, αλλά ολόκληρη τη διαδρομή των φυτοφαρμάκων μέσα στην αποικία, παρακολουθώντας τη συγκέντρωσή τους στη βασίλισσα, στις ωοθήκες της, στα αυγά και στο κερί. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι εργάτριες λειτουργούν αρχικά ως ένα είδος φίλτρου, απομακρύνοντας μεγάλο μέρος των χημικών ουσιών πριν αυτές φτάσουν στη βασίλισσα. Ωστόσο, αυτή η προστασία δεν φαίνεται να είναι απεριόριστη και η αποτελεσματικότητά της μειώνεται όσο συνεχίζεται η έκθεση.
Για να μελετήσουν τη διαδικασία, οι ερευνητές δημιούργησαν μικρές πειραματικές αποικίες που αποτελούνταν από μία βασίλισσα και 60 εργάτριες μέλισσες. Οι μέλισσες έλαβαν τροφή, νερό και γύρη που περιείχαν το φυτοφάρμακο μεθυλοπαραθείο, το οποίο είχε επισημανθεί με χαμηλού επιπέδου ραδιενεργό δείκτη ώστε να είναι δυνατή η παρακολούθηση της πορείας του μέσα στην αποικία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι την πρώτη ημέρα οι εργάτριες απομάκρυναν περίπου 95% του φυτοφαρμάκου, μεταφέροντάς το στο κερί της κηρήθρας. Μέχρι τη δέκατη ημέρα, όμως, η αποτελεσματικότητα αυτής της διαδικασίας είχε μειωθεί στο 86%. Παράλληλα, οι χημικές ουσίες άρχισαν να συσσωρεύονται στη βασίλισσα και στη συνέχεια να μεταφέρονται στα αυγά της. Η διαδικασία φαίνεται επομένως να ενεργοποιείται όταν το σύστημα προστασίας που προσφέρουν οι εργάτριες δεν μπορεί πλέον να απομακρύνει επαρκώς το χημικό φορτίο. Η βασίλισσα αποτελεί το κεντρικό αναπαραγωγικό μέλος της αποικίας και μπορεί να παράγει 1.500 έως 2.000 αυγά την ημέρα. Από αυτά προκύπτουν οι επόμενες γενιές εργατριών που είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της κυψέλης. Η μεταφορά φυτοφαρμάκων στα αυγά επομένως δημιουργεί ένα διαφορετικό πρόβλημα από την άμεση τοξικότητα στη βασίλισσα, καθώς η χημική επιβάρυνση μπορεί να περάσει στο αναπτυσσόμενο στάδιο της επόμενης γενιάς.
Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμη για πόσο διάστημα μπορεί να συνεχίζεται η μεταφορά των φυτοφαρμάκων στα αυγά, ούτε αν η διαδικασία επηρεάζεται με τον ίδιο τρόπο από όλα τα φυτοφάρμακα. Επίσης, δεν έχει διευκρινιστεί σε ποιο βαθμό η συσσώρευση χημικών ουσιών στα αυγά μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των απογόνων και τη λειτουργία μιας ολόκληρης αποικίας.
Η επιβάρυνση περνά στην επόμενη γενιά
Το ενδεχόμενο οι βασίλισσες να μεταφέρουν φυτοφάρμακα στα αυγά τους αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή οι μέλισσες εκτίθενται σε χημικές ουσίες κατά τη συλλογή τροφής από τις καλλιέργειες και το περιβάλλον. Η συγκεκριμένη μελέτη χρησιμοποίησε συγκεντρώσεις του φυτοφαρμάκου που οι ερευνητές χαρακτηρίζουν μη θανατηφόρες και περιβαλλοντικά σχετικές, επομένως το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται σε ακραίες περιπτώσεις δηλητηρίασης. Η μελέτη δείχνει επίσης ότι η παρακολούθηση μόνο των εργατριών μπορεί να μην αποτυπώνει ολόκληρη την πορεία των φυτοφαρμάκων μέσα στην κυψέλη. Οι εργάτριες μπορούν να περιορίσουν την ποσότητα που φτάνει στη βασίλισσα, όμως η προστασία αυτή μπορεί να εξασθενήσει με την πάροδο του χρόνου. Όταν συμβαίνει αυτό, η βασίλισσα φαίνεται να απομακρύνει μέρος του φορτίου μέσω των αυγών.
Οι μέλισσες επικονιάζουν περίπου το ένα τρίτο των καλλιεργειών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τροφίμων παγκοσμίως, γεγονός που συνδέει την υγεία των αποικιών όχι μόνο με τη μελισσοκομία αλλά και με τη γεωργική παραγωγή. Η νέα έρευνα επικεντρώνεται επομένως σε ένα σημείο που μέχρι σήμερα είχε μελετηθεί λιγότερο, δηλαδή στην έκθεση της βασίλισσας και των αυγών της μετά από παρατεταμένη παρουσία φυτοφαρμάκων στην αποικία.
Επιστημονικό περιοδικό: Current Biology
