Τα ευρήματα εντείνουν τη συζήτηση για τη βιοσυσσώρευση και την ανάγκη επαναξιολόγησης ορίων ασφαλείας
Οι υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες, γνωστές διεθνώς ως PFAS και συχνά αποκαλούμενες «παντοτινά χημικά», βρίσκονται και πάλι στο επίκεντρο της επιστημονικής ανησυχίας. Νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Environmental Science & Technology αποκαλύπτει ότι ορισμένες από αυτές τις ουσίες όχι μόνο παραμένουν στο περιβάλλον για πολύ μεγαλύτερο διάστημα απ’ όσο πιστεύαμε, αλλά φαίνεται πως συσσωρεύονται σταδιακά στους ζωντανούς οργανισμούς, διατρέχοντας ολόκληρη την τροφική αλυσίδα.
Οι PFAS δεν είναι άγνωστες στο κοινό. Χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες σε αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη, αδιάβροχα υφάσματα, αφρούς πυρόσβεσης και υλικά συσκευασίας τροφίμων. Η χημική τους δομή, με εξαιρετικά ισχυρούς δεσμούς άνθρακα και φθορίου, τις καθιστά ανθεκτικές στη θερμότητα, στο νερό και στο λίπος. Το ίδιο χαρακτηριστικό, όμως, που τις κάνει βιομηχανικά χρήσιμες, είναι και εκείνο που τις καθιστά περιβαλλοντικά προβληματικές. Δεν διασπώνται εύκολα και μπορούν να παραμένουν στο έδαφος και στα νερά για δεκαετίες. Η νέα μελέτη εστίασε στη συμπεριφορά συγκεκριμένων PFAS σε υδάτινα οικοσυστήματα. Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα νερού και οργανισμών και διαπίστωσαν ότι οι ουσίες αυτές μεταφέρονται με μεγαλύτερη ευκολία απ’ ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι βρέθηκαν αυξημένες συγκεντρώσεις σε ανώτερους οργανισμούς της τροφικής αλυσίδας, γεγονός που υποδηλώνει έντονη βιομεγέθυνση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται 23.000 συσκευασίες φυστικοβούτυρου – Έσπασε φίλτρο κατά την παραγωγή και μόλυνε το προϊόν με πλαστικό
Με απλά λόγια, όσο ανεβαίνουμε στην τροφική αλυσίδα, τόσο αυξάνεται και η συγκέντρωση των συγκεκριμένων χημικών. Έτσι, ένα ψάρι που τρέφεται με μικρότερους οργανισμούς μπορεί να συγκεντρώνει μεγαλύτερη ποσότητα PFAS στο σώμα του, ενώ ο άνθρωπος που καταναλώνει αυτό το ψάρι ενδέχεται να εκτίθεται σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα. Ακόμη κι αν οι συγκεντρώσεις στο νερό φαίνονται χαμηλές, η συνεχής και μακροχρόνια έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική συσσώρευση. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η έρευνα δεν περιορίζεται στις παλαιότερες, ήδη ρυθμιζόμενες ουσίες, αλλά εξετάζει και νεότερες PFAS που εισήχθησαν ως υποτιθέμενα ασφαλέστερες εναλλακτικές. Τα ευρήματα δείχνουν ότι και ορισμένες από αυτές εμφανίζουν σημαντική επιμονή και κινητικότητα στο περιβάλλον, γεγονός που θέτει ερωτήματα για το κατά πόσο η αντικατάσταση παλαιών ενώσεων με νέες λύνει πραγματικά το πρόβλημα ή απλώς το μεταθέτει.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κρέας με πλαστές σφραγίδες ελέγχου στην αγορά – Εντοπίστηκε η μονάδα παραγωγής μετά από καταγγελίες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 11 τόνοι μοσχαρίσιου κιμά που διανεμήθηκε σε εστιατόρια λόγω πιθανής μόλυνσης με επικίνδυνο βακτήριο
Οι επιπτώσεις για τη δημόσια υγεία δεν μπορούν να αγνοηθούν. Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την έκθεση σε συγκεκριμένες PFAS με αυξημένη χοληστερόλη, διαταραχές του θυρεοειδούς, εξασθένηση της ανοσολογικής απόκρισης και αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου. Αν και η συγκεκριμένη δημοσίευση επικεντρώνεται κυρίως στο περιβαλλοντικό σκέλος, τα δεδομένα της ενισχύουν τις ανησυχίες για μακροχρόνια διατροφική έκθεση, ιδιαίτερα μέσω υδρόβιων οργανισμών. Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι ότι πολλές PFAS παραμένουν και στον ανθρώπινο οργανισμό για χρόνια. Δεν αποβάλλονται γρήγορα, με αποτέλεσμα η έκθεση να έχει σωρευτικό χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και χαμηλές ποσότητες, εφόσον προσλαμβάνονται συστηματικά, μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντική επιβάρυνση με την πάροδο του χρόνου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εντοπίστηκε καρκινογόνος ουσία σε κύμινο – Άμεση ανάκληση
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται ποτήρια που έχουν πωληθεί και στην Ελλάδα – Σοβαρός κίνδυνος πνιγμού (φωτογραφία)
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης την ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούνται οι χημικές ουσίες. Δεν αρκεί να εξετάζεται μόνο η άμεση τοξικότητα. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η περιβαλλοντική επιμονή, η ικανότητα μεταφοράς και η βιοσυσσώρευση. Όταν μια ουσία δεν διασπάται εύκολα και μπορεί να ταξιδεύει μέσα στα οικοσυστήματα, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στο σημείο χρήσης της. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο και διεθνώς, οι συζητήσεις για αυστηρότερη ρύθμιση των PFAS έχουν ήδη ξεκινήσει. Πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι αντί να απαγορεύονται μία προς μία, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ομάδα, δεδομένων των κοινών χαρακτηριστικών τους. Τα νέα ευρήματα ενδέχεται να ενισχύσουν αυτή την προσέγγιση.
