Κοινό παυσίπονο στην εγκυμοσύνη συνδέεται με μικρότερες ωοθήκες και μήτρα στα κορίτσια

Νέα δεδομένα από μελέτη ερευνητών στη Δανία θέτουν στο μικροσκόπιο τη χρήση παρακεταμόλης κατά την εγκυμοσύνη, καθώς η έκθεση του εμβρύου στο ευρέως χρησιμοποιούμενο παυσίπονο συσχετίστηκε με ορισμένες διαφορές στην ανάπτυξη του αναπαραγωγικού συστήματος των κοριτσιών. Η έρευνα, με επικεφαλής τη Margit B. Fischer από το Rigshospitalet της Κοπεγχάγης, δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Human Reproduction Open και αποτελεί την πρώτη ανθρώπινη μελέτη που σχεδιάστηκε ειδικά για να εξετάσει εάν ένα φαινόμενο που έχει παρατηρηθεί εδώ και χρόνια σε πειραματόζωα εμφανίζεται και στον άνθρωπο.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μικροπλαστικά: Προκαλούν και επιταχύνουν την ανάπτυξη εγκεφαλικών όγκων; Τι δείχνει νέα έρευνα και τι διευκρινίζει το BfR

Η παρακεταμόλη, γνωστή ως ακεταμινοφαίνη στις Ηνωμένες Πολιτείες και διαθέσιμη με διάφορες εμπορικές ονομασίες, χρησιμοποιείται ευρέως κατά την εγκυμοσύνη για την αντιμετώπιση του πόνου και του πυρετού. Τα νέα ευρήματα, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι η χρήση του φαρμάκου προκαλεί προβλήματα γονιμότητας ή ότι οι έγκυες γυναίκες θα πρέπει να διακόψουν τη λήψη του χωρίς ιατρική συμβουλή.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εμετοί, διάρροιες και διαταραχές στην όραση από πέστο βασιλικού – Προειδοποίηση RASFF για σοβαρό κίνδυνο

Η μελέτη σε 685 εγκύους

Οι ερευνητές παρακολούθησαν 685 υγιείς εγκύους στην Κοπεγχάγη, στο πλαίσιο της μελέτης COPANA. Οι γυναίκες ανέφεραν ανά δύο εβδομάδες ποια ήπια παυσίπονα είχαν χρησιμοποιήσει, ενώ οι επιστήμονες πραγματοποιούσαν παράλληλα εξετάσεις ούρων, αναζητώντας πραγματικά ίχνη παρακεταμόλης στον οργανισμό. Από την ομάδα αυτή, 302 κορίτσια εξετάστηκαν περίπου στην ηλικία των τριών μηνών. Η ηλικία αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τη μελέτη της αναπαραγωγικής λειτουργίας, καθώς τα βρέφη περνούν μια προσωρινή περίοδο ορμονικής ενεργοποίησης που ονομάζεται «μίνι-ήβη».

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν υπερηχογράφημα για να μετρήσουν τις ωοθήκες και τη μήτρα, κατέγραψαν τον αριθμό των ορατών ωοθυλακίων και πραγματοποίησαν αιματολογικές εξετάσεις για ορμονικούς δείκτες, μεταξύ των οποίων και η AMH, ένας δείκτης που σχετίζεται με τη δραστηριότητα των ωοθηκών και το ωοθηκικό απόθεμα. Οι ερευνητές χώρισαν τα κορίτσια σε τρεις ομάδες, ανάλογα με το εάν οι μητέρες είχαν χρησιμοποιήσει παρακεταμόλη πριν από τις 17 εβδομάδες κύησης, αργότερα κατά την εγκυμοσύνη ή καθόλου. Περίπου οι μισές μητέρες είχαν χρησιμοποιήσει το φάρμακο κάποια στιγμή κατά την εγκυμοσύνη, κυρίως για πονοκεφάλους ή ημικρανίες.

Διαφορετικές επιδράσεις ανάλογα με το στάδιο της εγκυμοσύνης

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν ότι η χρονική στιγμή της έκθεσης φάνηκε να έχει σημασία. Στα κορίτσια που είχαν εκτεθεί στην παρακεταμόλη νωρίς στην εγκυμοσύνη, οι ερευνητές παρατήρησαν μικρότερες ωοθήκες και μικρότερη μήτρα σε σύγκριση με τα κορίτσια που δεν είχαν εκτεθεί. Στα κορίτσια που είχαν εκτεθεί αργότερα στην εγκυμοσύνη, παρατηρήθηκε μικρότερος αριθμός ωοθυλακίων, δηλαδή των μικρών δομών των ωοθηκών μέσα στις οποίες αναπτύσσονται τα ωάρια. Παράλληλα, στα κορίτσια που είχαν εκτεθεί μόνο κατά το πρώιμο στάδιο της εγκυμοσύνης καταγράφηκαν χαμηλότερα επίπεδα AMH.

Η ανάλυση δεν περιορίστηκε μόνο στο εάν υπήρχε ή όχι έκθεση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι υψηλότερες συγκεντρώσεις παρακεταμόλης στα ούρα των μητέρων συσχετίζονταν με μικρότερες ωοθήκες, μικρότερη μήτρα και μικρότερο μαστικό ιστό στα κορίτσια, στοιχείο που υποδηλώνει μια πιθανή σχέση ανάμεσα στο επίπεδο έκθεσης και στις παρατηρούμενες διαφορές. Οι δόσεις που είχαν αναφερθεί από τις μητέρες ήταν, ωστόσο, γενικά μέτριες και όχι εκείνες που συνδέονται με βαριά ή μακροχρόνια χρήση.

Τα ευρήματα εμφανίστηκαν και σε μεγαλύτερα κορίτσια

Για να εξετάσουν εάν οι διαφορές που παρατηρήθηκαν στη βρεφική ηλικία θα μπορούσαν να εμφανίζονται και αργότερα, οι ερευνητές αξιοποίησαν μια δεύτερη, ανεξάρτητη ομάδα από τη μελέτη Copenhagen Mother-Child Cohort. Η ομάδα αυτή περιλάμβανε περισσότερα από 1.200 κορίτσια που είχαν παρακολουθηθεί από τη γέννηση μέχρι την εφηβεία. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, η αξιολόγηση της έκθεσης ήταν λιγότερο λεπτομερής, καθώς οι μητέρες είχαν ερωτηθεί μόνο μία φορά κατά την εγκυμοσύνη σχετικά με τη λήψη φαρμάκων. Επιπλέον, στην ομάδα των εκτεθειμένων περιλαμβάνονταν μητέρες που είχαν αναφέρει χρήση παρακεταμόλης ή/και άλλων ήπιων αντιφλεγμονωδών παυσίπονων.

Παρά τους περιορισμούς αυτούς, οι ερευνητές εντόπισαν παρόμοια μοτίβα: τα κορίτσια που ανήκαν στην ομάδα έκθεσης είχαν μικρότερη μήτρα κατά την εφηβεία και μικρότερες ωοθήκες στην εφηβεία, καθώς και χαμηλότερα επίπεδα ινχιμπίνης Β, ενός ακόμη δείκτη της ωοθηκικής λειτουργίας.

Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τη συσχέτιση

Προηγούμενες μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι η έκθεση του εμβρύου στην παρακεταμόλη μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των ωοθηκών των θηλυκών απογόνων, μειώνοντας τον αριθμό των ωοθυλακίων που περιέχουν ωάρια και ενδεχομένως επηρεάζοντας τη διάρκεια της αναπαραγωγικής ζωής. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ένας πιθανός μηχανισμός θα μπορούσε να σχετίζεται με την ταχεία κυτταρική διαίρεση που απαιτείται για τη δημιουργία του αποθέματος ωαρίων κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη. Η συγκεκριμένη ανθρώπινη μελέτη, ωστόσο, δεν σχεδιάστηκε για να αποδείξει τον ακριβή βιολογικό μηχανισμό που θα μπορούσε να προκαλεί τις παρατηρούμενες διαφορές.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι παρακεταμόλη ανιχνεύθηκε σε όλα τα δείγματα ούρων που εξετάστηκαν, ακόμη και σε δείγματα γυναικών που δήλωσαν ότι δεν είχαν λάβει το φάρμακο. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι ένα μέρος της ανίχνευσης μπορεί να σχετίζεται με περιβαλλοντική έκθεση, καθώς μια χημική ουσία που ονομάζεται ανιλίνη μπορεί να μετατρέπεται σε παρακεταμόλη στον οργανισμό.

Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η παρακεταμόλη προκαλεί υπογονιμότητα

Παρά τη σημασία των ευρημάτων, οι ίδιοι οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να εντοπίσει συσχετίσεις, αλλά δεν μπορεί να αποδείξει ότι η παρακεταμόλη προκάλεσε τις διαφορές στην ανάπτυξη των ωοθηκών και της μήτρας.

Ένας πιθανός παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι ο λόγος για τον οποίο οι γυναίκες πήραν το φάρμακο. Ο πόνος ή κάποια άλλη κατάσταση κατά την εγκυμοσύνη θα μπορούσε θεωρητικά να σχετίζεται με τα αποτελέσματα. Ωστόσο, όταν οι ερευνητές απέκλεισαν από την ανάλυση τις γυναίκες που είχαν λάβει παρακεταμόλη για πυρετό, τα αποτελέσματα δεν άλλαξαν. Οι περισσότερες γυναίκες είχαν χρησιμοποιήσει το φάρμακο για πονοκέφαλο ή ημικρανία και όχι λόγω ασθένειας.

Υπάρχουν επίσης τεχνικοί περιορισμοί. Οι ωοθήκες των βρεφών είναι εξαιρετικά μικρές και δύσκολες στη μέτρηση με υπερηχογράφημα, ενώ οι μετρήσεις του όγκου των ωοθηκών και του αριθμού των ωοθυλακίων ήταν διαθέσιμες μόνο για περίπου τα δύο τρίτα των βρεφών. Ορισμένα αποτελέσματα δεν εμφανίστηκαν με τον ίδιο τρόπο στις δύο ομάδες κοριτσιών και, σύμφωνα με τους ερευνητές, χρειάζεται περαιτέρω επιβεβαίωση.

Το σημαντικότερο αναπάντητο ερώτημα είναι εάν οι συγκεκριμένες διαφορές που παρατηρούνται στη βρεφική ή εφηβική ηλικία έχουν κάποια πραγματική επίπτωση στη μελλοντική γονιμότητα. Η μελέτη δεν μπορεί να απαντήσει εάν οι μικρότερες ωοθήκες ή ο μικρότερος αριθμός ωοθυλακίων οδηγούν τελικά σε προβλήματα σύλληψης ή σε νωρίτερη εμμηνόπαυση. Για να απαντηθεί ένα τέτοιο ερώτημα θα απαιτούνταν παρακολούθηση των κοριτσιών για πολλές ακόμη δεκαετίες.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για την εγκυμοσύνη

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η παρακεταμόλη εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα παυσίπονα και αντιπυρετικά που θεωρούνται κατάλληλα για χρήση στην εγκυμοσύνη και ότι υπάρχουν περιπτώσεις, όπως ένας επικίνδυνα υψηλός πυρετός, στις οποίες η αντιμετώπιση της κατάστασης μπορεί να είναι σημαντική τόσο για τη μητέρα όσο και για το έμβρυο.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι συγκεντρώσεις έκθεσης που καταγράφηκαν βρίσκονταν μέσα στα όρια των σημερινών οδηγιών για την εγκυμοσύνη και, παρ’ όλα αυτά, παρατηρήθηκαν οι συγκεκριμένες συσχετίσεις. Για τον λόγο αυτό οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειάζεται να εξεταστεί περαιτέρω όχι μόνο το εάν η παρακεταμόλη μπορεί να χρησιμοποιείται κατά την εγκυμοσύνη, αλλά και ζητήματα όπως η ποσότητα και η διάρκεια της χρήσης.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

• Πρόστιμο 1.000 ευρώ σε φούρνο στο κέντρο της Αθήνας, από την Περιφέρεια
• Ανάκληση μαμούθ 2,3 εκατομμυρίων συσκευασιών με καραμέλες – Υψηλός κίνδυνος πνιγμού για παιδιά