Οι δύο μεγαλύτερες επιστημονικές μελέτες για τον λαγοκέφαλο καταγράφουν 27 θανάτους, τουλάχιστον 144 δηλητηριάσεις και 28 τραυματισμούς από δαγκώματα στην Ανατολική Μεσόγειο
Ο λαγοκέφαλος εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και καταγράφηκε για πρώτη φορά στη λεκάνη της Μεσογείου το 2003. Μέσα σε δύο δεκαετίες εξαπλώθηκε ταχύτατα και σήμερα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα ξενικά είδη της περιοχής λόγω των επιπτώσεων που προκαλεί στα θαλάσσια οικοσυστήματα, την αλιεία και τη δημόσια υγεία. Αυτό το ξενικό είδος ψαριού που έχει εξαπλωθεί τα τελευταία χρόνια στο Αιγαίο συνδέεται πλέον με δεκάδες περιστατικά τραυματισμών, δηλητηριάσεων και θανάτων ανθρώπων, σύμφωνα με πρόσφατες επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν τις επιπτώσεις του στη δημόσια υγεία.
Τα πιο ολοκληρωμένα στοιχεία δημοσιεύθηκαν στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Biology από διεθνή ομάδα ερευνητών, μεταξύ των οποίων επιστήμονες του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), του American University of Beirut, πανεπιστημίων της Τουρκίας, της Κύπρου, του Ισραήλ, της Αιγύπτου και άλλων χωρών της Ανατολικής Μεσογείου. Η έρευνα συγκέντρωσε στοιχεία από επιστημονικές δημοσιεύσεις, νοσοκομειακά αρχεία, συνεντεύξεις, δημοσιογραφικές πηγές και αναφορές πολιτών για την περίοδο 2004-2023. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, καταγράφηκαν συνολικά 198 περιστατικά που σχετίζονται με λαγοκέφαλους και επηρέασαν την ανθρώπινη υγεία. Από αυτά, τα 28 αφορούσαν τραυματισμούς από δαγκώματα, τουλάχιστον 144 ήταν μη θανατηφόρες δηλητηριάσεις και 27 κατέληξαν σε θανάτους μετά από κατανάλωση του ψαριού. Οι περισσότεροι θάνατοι καταγράφηκαν στον Λίβανο, ενώ περιστατικά αναφέρθηκαν σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Από τα 28 περιστατικά δαγκωμάτων και τραυματισμών από λαγοκέφαλους στην Ανατολική Μεσόγει, τα περισσότερα σημειώθηκαν τους θερινούς μήνες και αφορούσαν λουόμενους, ψαροντουφεκάδες, αλιείς αλλά και άτομα που χειρίζονταν ζωντανούς λαγοκέφαλους μετά τη σύλληψή τους. Οι τραυματισμοί εντοπίζονταν κυρίως στα δάχτυλα χεριών και ποδιών, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις αναφέρθηκαν βαθιά τραύματα και έντονη αιμορραγία. Η σοβαρότερη περίπτωση που έχει καταγραφεί στη διεθνή βιβλιογραφία σημειώθηκε στην Τουρκία. Θύμα ήταν ένας 56χρονος άνδρας που κολυμπούσε σε ρηχά νερά όταν δέχθηκε δάγκωμα από λαγοκέφαλο στο δεξί του πόδι. Το ψάρι δάγκωσε το μεγάλο δάχτυλο με τέτοια δύναμη ώστε προκάλεσε μερικό ακρωτηριασμό του. Ο τραυματίας μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, όπου διαπιστώθηκε ότι η απώλεια ιστού ήταν τόσο εκτεταμένη ώστε δεν μπορούσε να αποκατασταθεί πλήρως. Το περιστατικό καταγράφηκε ως η πρώτη τεκμηριωμένη περίπτωση ακρωτηριασμού ανθρώπου από λαγοκέφαλο στη Μεσόγειο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο τραυματισμός δεν συνέβη κατά τη διάρκεια αλιείας ή χειρισμού του ψαριού, αλλά ενώ το θύμα κολυμπούσε. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι δεν είναι πάντοτε σαφές αν τα δαγκώματα αποτελούν επιθετική συμπεριφορά ή αμυντική αντίδραση όταν το ψάρι παγιδεύεται ή προσεγγίζεται από ανθρώπους. Διευκρινίζουν πάντως ότι τα δαγκώματα δεν σχετίζονται με την τοξικότητα του λαγοκέφαλου αλλά, αποκλειστικά από τη δύναμη των σιαγόνων και των δοντιών του, καθώς διαθέτει ένα εξαιρετικά ισχυρό «ράμφος» που σχηματίζεται από τα συγχωνευμένα δόντια του. Το οδοντικό αυτό σύστημα ανανεώνεται συνεχώς και του επιτρέπει να σπάει όστρακα, αχινούς και καβούρια, αλλά και να καταστρέφει αλιευτικά εργαλεία ή ακόμη και μεταλλικά αγκίστρια. Η ίδια δύναμη είναι υπεύθυνη και για τους σοβαρούς τραυματισμούς που έχουν καταγραφεί σε ανθρώπους.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η παρουσία της τετροδοτοξίνης (TTX), μίας εξαιρετικά ισχυρής νευροτοξίνης που περιέχεται στους ιστούς του ψαριού. Η ουσία επηρεάζει τη λειτουργία του ανθρώπινου νευρικού συστήματος και μπορεί να προκαλέσει μούδιασμα, ζάλη, δυσκολία στην κίνηση, παράλυση, αναπνευστική ανεπάρκεια και θάνατο. Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα σε λίγα λεπτά έως λίγες ώρες από την κατανάλωση και δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο. Η αντιμετώπιση περιορίζεται σε υποστηρικτική νοσηλεία. Η τοξίνη δεν καταστρέφεται με το ψήσιμο ή το μαγείρεμα. Για τον λόγο αυτό δεν θεωρείται ασφαλές κανένα τμήμα του λαγοκέφαλου για κατανάλωση.
Χαρακτηριστική είναι περίπτωση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό International Journal of Environmental Research and Public Health από ερευνητές του Emory University School of Medicine, του Georgia Poison Center, του American University of Beirut και του Lebanese University. Η μελέτη περιγράφει έναν 46χρονο ψαρά στον Λίβανο, ο οποίος κατανάλωσε μόνο τη σάρκα λαγοκέφαλου που είχε αλιεύσει ο ίδιος. Μέσα σε μία ώρα εμφάνισε μούδιασμα, ζάλη και σοβαρή αστάθεια στη βάδιση, ενώ στη συνέχεια παρουσίασε βραδυκαρδία και χρειάστηκε νοσηλεία σε μονάδα εντατικής θεραπείας. Τελικά επέζησε και πήρε εξιτήριο έπειτα από πέντε ημέρες νοσηλείας. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι το περιστατικό αποδεικνύει πως ακόμη και η κατανάλωση της σάρκας του ψαριού μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση.
Αντίστοιχα περιστατικά έχουν καταγραφεί και στην Ελλάδα. Η μελέτη του 2024 αναφέρει πέντε μη θανατηφόρες δηλητηριάσεις που σημειώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2013. Πρόκειται για την υπόθεση πέντε Ουκρανών ναυτικών που ταξίδευαν νότια της Ιεράπετρας και κατανάλωσαν λαγοκέφαλους που είχαν ψαρέψει οι ίδιοι. Λίγο μετά το γεύμα παρουσίασαν σοβαρή αδιαθεσία και μεταφέρθηκαν εσπευσμένα στο Νοσοκομείο Ιεράπετρας. Ο καπετάνιος του πλοίου βρέθηκε σε ιδιαίτερα κρίσιμη κατάσταση και έπεσε σε κώμα, καθώς σύμφωνα με τις πληροφορίες είχε καταναλώσει και τα εντόσθια του ψαριού, όπου παρατηρούνται συνήθως οι υψηλότερες συγκεντρώσεις τετροδοτοξίνης. Τελικά όλοι οι ναυτικοί επέζησαν. Το περιστατικό θεωρείται ένα από τα σοβαρότερα που έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα και συμπίπτει χρονικά με τα πέντε περιστατικά δηλητηρίασης που καταγράφονται στη διεθνή βιβλιογραφία.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι πραγματικοί αριθμοί πιθανότατα είναι μεγαλύτεροι, καθώς πολλά περιστατικά δεν δηλώνονται στις αρχές ή δεν καταγράφονται στην επιστημονική βιβλιογραφία. Η καταγραφή των περιστατικών έδειξε σημαντική αύξηση μετά το 2019, ιδιαίτερα στις δηλητηριάσεις, αν και δεν είναι ακόμη σαφές αν αυτό οφείλεται στην αύξηση του πληθυσμού του είδους ή στην εντονότερη δημοσιότητα που λαμβάνουν τα περιστατικά.
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός έχει εκδώσει σχετικές οδηγίες ενημερώνοντας τους πολίτες για την αυξανόμενη παρουσία του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες. Όπως επισημαίνεται, το δάγκωμα του ψαριού δεν είναι τοξικό, όμως οι ισχυρές σιαγόνες και τα κοφτερά δόντια του μπορούν να προκαλέσουν βαθιά τραύματα και έντονη αιμορραγία. Σε περίπτωση τραυματισμού συνιστάται άμεσο πλύσιμο του τραύματος με άφθονο νερό και σαπούνι, εφαρμογή πίεσης για τον έλεγχο της αιμορραγίας και ταχεία ιατρική αξιολόγηση, καθώς ενδέχεται να απαιτηθούν ράμματα ή αντιτετανική κάλυψη.
Παράλληλα, ο Ερυθρός Σταυρός υπογραμμίζει ότι ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να καταναλώνεται σε καμία περίπτωση, καθώς περιέχει μία από τις ισχυρότερες νευροτοξίνες που είναι γνωστές. Η βασική σύσταση προς τους πολίτες είναι να αποφεύγουν την επαφή με το ψάρι και να απομακρύνονται από το νερό εάν το εντοπίσουν κοντά στην ακτή. Σε περίπτωση σοβαρού περιστατικού συνιστάται άμεση κλήση στο 166 ή στο 112.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει και μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο το 2021, όπου επιστήμονες ανέλυσαν 37 λαγοκέφαλους προκειμένου να εξετάσουν τα επίπεδα της επικίνδυνης νευροτοξίνης τετροδοτοξίνης (TTX) στους ιστούς τους. Η τοξίνη εντοπίστηκε σε όλα τα μέρη του ψαριού που εξετάστηκαν, συμπεριλαμβανομένων του ήπατος, των γονάδων, του δέρματος και της σάρκας. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις καταγράφηκαν στο ήπαρ και στις ωοθήκες των θηλυκών ψαριών. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι μόλις το 22% των δειγμάτων σάρκας βρέθηκε κάτω από το ιαπωνικό όριο τοξικότητας, γεγονός που σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των ψαριών που εξετάστηκαν θα μπορούσε να προκαλέσει δηλητηρίαση εάν καταναλωνόταν. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι τα θηλυκά ψάρια εμφάνιζαν γενικά υψηλότερα επίπεδα τοξίνης από τα αρσενικά, στοιχείο που υποδηλώνει ότι το φύλο παίζει σημαντικό ρόλο στη συσσώρευση της τετροδοτοξίνης στον οργανισμό του
Πηγές:
- https://www.mdpi.com/1660-4601/19/22/14648
- https://www.mdpi.com/2079-7737/13/4/208
- https://www.mdpi.com/1660-3397/21/10/520
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Λιναρόσπορος: Τους κινδύνους από το δημοφιλές superfood επιβεβαιώνει το BfR – Ποια ποσότητα θεωρείται ασφαλής
- Έκλεβαν χρησιμοποιημένο λάδι από εστιατόρια και το πωλούσαν για παραγωγή βιοντίζελ, σαπουνιών και κεριών!
- Εντoπίστηκαν καρκινογόνες ουσίες σε μπάρες πρωτεΐνης
- Πώς να διαλέξετε το πιο γλυκό καρπούζι
- Τα κανόλι του Μονταλμπάνο στο επίκεντρο ανάκλησης λόγω χρωστικών E140 και E141
- Υπάρχει υγιεινό παγωτό; Παγωτό “superfood” με προβιοτικά, πρεβιοτικά και χωρίς λιπαρά
- Δυο μάρκες νοθευμένου μελιού εντοπίστηκαν στα ράφια τεράστιας αλυσίδας σουπερμάρκετ
- Ανακαλούνται ροδάκινα και νεκταρίνια από σουπερμάρκετ κολοσσό- Μολύνθηκαν με ορυκτέλαια
- Ελλάδα: Θωρακίστε την επιχείρησή σας από κακόβουλες ενέργειες – Διαδικτυακό σεμινάριο Food Defence από TÜV NORD Hellas και cibum
