Η μετφορμίνη αποτελεί εδώ και περισσότερα από 60 χρόνια τη βασική φαρμακευτική θεραπεία για τον διαβήτη τύπου 2. Παρότι χρησιμοποιείται από εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, οι επιστήμονες δεν είχαν κατανοήσει πλήρως με ποιον τρόπο καταφέρνει να μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι η δράση της δεν περιορίζεται στο ήπαρ και στο έντερο, αλλά επεκτείνεται και στον εγκέφαλο, όπου ενεργοποιεί έναν μέχρι σήμερα άγνωστο μηχανισμό που συμβάλλει στον έλεγχο του σακχάρου. Το εύρημα μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη πιο στοχευμένων και αποτελεσματικών θεραπειών για τον διαβήτη τύπου 2.
Ο εγκέφαλος φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο
Μέχρι σήμερα, η επικρατούσα άποψη ήταν ότι η μετφορμίνη δρα κυρίως μειώνοντας την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ, ενώ νεότερες μελέτες είχαν δείξει ότι επηρεάζει και το έντερο. Οι ερευνητές αποφάσισαν να εξετάσουν εάν ο εγκέφαλος συμμετέχει επίσης στη διαδικασία, καθώς είναι γνωστό ότι αποτελεί βασικό ρυθμιστή του μεταβολισμού της γλυκόζης. Η ομάδα επικεντρώθηκε σε μια πρωτεΐνη που ονομάζεται Rap1, η οποία βρίσκεται σε μια περιοχή του εγκεφάλου γνωστή ως κοιλιομέσος υποθάλαμος. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μετφορμίνη μειώνει το σάκχαρο καταστέλλοντας τη δραστηριότητα της Rap1, ακόμη και όταν χορηγείται στις συνήθεις θεραπευτικές δόσεις.
Για να επιβεβαιώσουν την υπόθεση, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν πειραματόζωα στα οποία η Rap1 είχε απενεργοποιηθεί ειδικά σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου. Όταν τα ζώα έλαβαν χαμηλές δόσεις μετφορμίνης, το φάρμακο δεν κατάφερε να μειώσει τα επίπεδα σακχάρου, σε αντίθεση με άλλες θεραπείες, όπως η ινσουλίνη και οι αγωνιστές του GLP-1, οι οποίες συνέχισαν να λειτουργούν κανονικά.
Ελάχιστη ποσότητα στον εγκέφαλο είχε εντυπωσιακή δράση
Σε ένα ακόμη πιο εντυπωσιακό πείραμα, οι ερευνητές χορήγησαν ελάχιστες ποσότητες μετφορμίνης απευθείας στον εγκέφαλο διαβητικών ποντικών. Παρότι οι δόσεις ήταν χιλιάδες φορές μικρότερες από εκείνες που λαμβάνονται από το στόμα, ήταν αρκετές για να μειώσουν σημαντικά τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Η ομάδα διαπίστωσε επίσης ότι η μετφορμίνη ενεργοποιεί συγκεκριμένα νευρικά κύτταρα του υποθαλάμου, γνωστά ως νευρώνες SF1. Ωστόσο, αυτή η ενεργοποίηση πραγματοποιούνταν μόνο όταν η πρωτεΐνη Rap1 ήταν παρούσα. Στα ζώα όπου η Rap1 είχε αφαιρεθεί, το φάρμακο δεν μπορούσε πλέον να ενεργοποιήσει τους νευρώνες ούτε να μειώσει το σάκχαρο.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η Rap1 αποτελεί βασικό «διακόπτη» μέσω του οποίου η μετφορμίνη ενεργοποιεί συγκεκριμένα κυκλώματα του εγκεφάλου που συμμετέχουν στον έλεγχο του μεταβολισμού της γλυκόζης.
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.
