Τα πολύ καυτερά τρόφιμα έχουν προκαλέσει συναγερμό στις ευρωπαϊκές αρχές δημόσιας υγείας, καθώς τα περιστατικά δηλητηριάσεων, ειδικά ανάμεσα στους εφήβους, πολλαπλασιάζονται. Την ίδια στιγμή, επιστημονικές ανασκοπήσεις διερευνούν τη σχέση της μακροχρόνιας, υπερβολικής κατανάλωσης πιπεριάς τσίλι με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνων του γαστρεντερικού συστήματος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Στο ευρωπαϊκό Safety Gate το επικίνδυνο βερνίκι νυχιών που ανακαλεί ο ΕΟΦ – Χημικός κίνδυνος (φωτογραφία)
Η γαλλική Εθνική Υπηρεσία Ασφάλειας Τροφίμων, Περιβάλλοντος και Εργασίας (ANSES), σε συνεργασία με τα εθνικά Κέντρα Δηλητηριάσεων, εξέδωσε προειδοποίηση για τους κινδύνους που εγκυμονούν τα τσιπς και οι πιπεριές με τεχνητά ή φυσικά υπερβολική συγκέντρωση καψαϊκίνης. Η καψαϊκίνη, η χημική ουσία που ευθύνεται για την αίσθηση καύσου, χρησιμοποιείται σε ορισμένα εμπορικά προϊόντα σε εξαιρετικά υψηλές συμπυκνώσεις, προκαλώντας έκθεση πολλαπλάσια της συνήθους διατροφής.
Η λήψη μεγάλων ποσοτήτων καψαϊκίνης πυροδοτεί οξύ πόνο στο στόμα, στον φάρυγγα, στον οισοφάγο και στο στομάχι, καθώς και ναυτία, εμέτους, διάρροια, έντονο αίσθημα καύσου κατά την αποβολή, υπέρταση, ταχυκαρδία ή ακόμη και λιποθυμικά επεισόδια. Η επαφή με το δέρμα προκαλεί ερεθισμούς, ενώ στα μάτια μπορεί να οδηγήσει σε φλεγμονή και σοβαρές οφθαλμικές βλάβες. Τα παιδιά, οι έφηβοι, τα άτομα με καρδιοαγγειακά ή πεπτικά νοσήματα και όσοι έχουν αλλεργική προδιάθεση εμφανίζουν τη μεγαλύτερη ευαλωτότητα.
Στη Γαλλία, την περίοδο 2021-2025, τα Κέντρα Δηλητηριάσεων κατέγραψαν 124 περιστατικά από κατανάλωση ακραία καυτερών τροφίμων. Το ένα τρίτο αφορούσε παιδιά και εφήβους 10 έως 15 ετών, ενώ το 39% των συνολικών περιστατικών προήλθε από συμμετοχή σε διαδικτυακές προκλήσεις. Αν και η πλειονότητα των περιστατικών ήταν ήπια, γυναίκα με αλλεργικό ιστορικό εμφάνισε οίδημα προσώπου και λαιμού μετά από κατανάλωση καυτερού τσιπς και χρειάστηκε επείγουσα χορήγηση αντιισταμινικών και κορτικοστεροειδών. Παράλληλα, το 2023 στις Ηνωμένες Πολιτείες, 14χρονος με συγγενή καρδιοπάθεια υπέστη καρδιοαναπνευστική ανακοπή και έχασε τη ζωή του μετά από αντίστοιχη πρόκληση.
Ήδη από το 2023, έξι επικίνδυνα προϊόντα έχουν αποσυρθεί από την ευρωπαϊκή αγορά λόγω υπερβολικής καψαϊκίνης ή ελλιπούς σήμανσης, ενώ η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) διενεργεί αξιολόγηση κινδύνου. Στις 30 Ιουνίου 2026 έληξε η προθεσμία που είχε θέσει η Αρχή, για την υποβολή δεδομένων σχετικά με την παρουσία καψαϊκίνης, διυδροκαψαϊκίνης και άλλων καψαϊκινοειδών στα τρόφιμα. Τα στοιχεία που υπέβαλαν εθνικές αρχές, ερευνητικά ιδρύματα, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις τροφίμων θα χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη της επιστημονικής αξιολόγησης σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους από την έκθεση των καταναλωτών στις συγκεκριμένες ουσίες. Σε περίπτωση έντονου καύσου, οι αρχές συνιστούν την κατανάλωση λιπαρών τροφών όπως γάλα, γιαούρτι, παγωτό ή λάδι, καθώς και αμυλούχων όπως ψωμί και ρύζι, διότι η καψαϊκίνη διαλύεται στα λίπη και όχι στο νερό. Αντίθετα, το νερό και τα αναψυκτικά είναι ατελέσφορα, ενώ σε ενδεχόμενο αλλεργικού οιδήματος ή δύσπνοιας απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια.
Όσον αφορά στις μακροχρόνιες επιδράσεις, πρόσφατη μελέτη στο περιοδικό Frontiers in Nutrition, η οποία ανέλυσε 14 έρευνες με 11.310 συμμετέχοντες (εκ των οποίων 5.009 ασθενείς με καρκίνο του γαστρεντερικού), έδειξε ότι η υψηλότερη κατανάλωση πιπεριάς τσίλι σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα διάγνωσης καρκίνου στο γαστρεντερικό. Η ισχυρότερη συσχέτιση εντοπίστηκε στον καρκίνο του οισοφάγου, όπου ο κίνδυνος εμφανίστηκε αυξημένος κατά 2,7 φορές. Για το στομάχι και το παχύ έντερο δεν καταγράφηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση, αν και παρατηρήθηκε αυξητική τάση στον γαστρικό καρκίνο. Οι συσχετίσεις ήταν εντονότερες σε πληθυσμούς της Ασίας, της Αφρικής και της Βόρειας Αμερικής, σε αντίθεση με την Ευρώπη και τη Νότια Αμερική, γεγονός που αποδίδεται σε διαφορετικές διατροφικές συνήθειες, ποικιλίες πιπεριάς και μεθόδους μαγειρέματος.
Δεύτερη ανασκόπηση στο Molecular Nutrition & Food Research, η οποία αξιολόγησε έντεκα συστηματικές ανασκοπήσεις για 27 διαφορετικούς δείκτες υγείας, επιβεβαίωσε θετική συσχέτιση της πολύ υψηλής κατανάλωσης καυτερών τροφών με τον καρκίνο του οισοφάγου, του στομάχου και της χοληδόχου κύστης. Ειδικά για το στομάχι, η ημερήσια πρόσληψη έως 30 mg καψαϊκίνης δεν αύξησε τον κίνδυνο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις φάνηκε να λειτουργεί προστατευτικά. Αντίθετα, η ημερήσια πρόσληψη 90 έως 250 mg συνδέθηκε με σημαντική αύξηση του κινδύνου, αποδεικνύοντας μια μη γραμμική σχέση εξάρτησης από τη δόση.
Η ίδια ανασκόπηση κατέγραψε συσχέτιση της κατανάλωσης τσίλι με μειωμένη συνολική, καρκινική και καρδιαγγειακή θνησιμότητα, ενώ τα στοιχεία για την πίεση, τα λιπίδια και τη γλυκόζη παρέμειναν ασαφή. Παρά την υψηλή μεθοδολογική ποιότητα ορισμένων ανασκοπήσεων, ο βαθμός βεβαιότητας των αποδείξεων (AMSTAR/GRADE) ταξινομείται ως χαμηλός έως μέτριος λόγω ετερογένειας στις μελέτες, ασάφειας στους ορισμούς της κατανάλωσης και εξωτερικών παραγόντων όπως το κάπνισμα, το αλκοόλ και το ελικόβακτηρίδιο του πυλωρού. Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν μόνο στατιστικές συσχετίσεις και όχι αιτιώδη συνάφεια, καθιστώντας αναγκαία τη διεξαγωγή μεγάλων προοπτικών μελετών με μακροχρόνια παρακολούθηση και αυστηρή καταγραφή των δόσεων καψαϊκίνης.
