Μια νέα τάση που ενέχει κινδύνους, έχει εισβάλλει αθόρυβα στην ευρωπαϊκή αγορά και οχι μόνο. Προϊόντα της κατηγορίας έχουν ήδη εμφανιστεί και στην ελληνική αγορά, μέσω εξειδικευμένων καταστημάτων και ηλεκτρονικών πλατφορμών, με περιεκτικότητες που φθάνουν σε δεκάδες milligrams καφεΐνης ανά φακελάκι, ενώ ελληνική καταχώριση προϊόντος έχει εμφανιστεί ακόμη και με αναφορά σε 200 mg καφεΐνης. Τα λεγόμενα energy ή caffeine pouches —μικρά φακελάκια καφεΐνης που τοποθετούνται ανάμεσα στο άνω χείλος και τα ούλα— πλασάρονται ως μια διακριτική εναλλακτική λύση απέναντι στον καφέ και τα ενεργειακά ποτά. Πίσω όμως από την υπόσχεση για άμεση εγρήγορση χωρίς θερμίδες, οι ευρωπαϊκές αρχές και η επιστημονική κοινότητα εντοπίζουν σοβαρούς κινδύνους υποτίμησης της δόσης, ειδικά από νεαρότερους καταναλωτές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καφές: To είδος καφέ που οδήγησε σε ευρωπαϊκό συναγερμό μέσω RASFF μετά από ασθένειες καταναλωτών
Στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, η Εθνική Αρχή Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτών της Ουγγαρίας (NKFH) εξέδωσε ειδική προειδοποίηση για τα προϊόντα αυτά. Όπως επισημαίνει η NKFH, το ελάχιστο μέγεθος που έχουν τα φακελάκια δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, παραπλανώντας τους καταναλωτές ως προς την πραγματική ποσότητα δραστικής ουσίας που απορροφάται απευθείας από τον στοματικό βλεννογόνο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πατατάκια σε σακουλάκι: Τι θα συμβεί στον οργανισμό σας αν φάτε ένα πολύ σκούρο πατατάκι – Τι δείχνουν 10 μελέτες και πηγές
Η τεχνολογική τους προέλευση αντλείται από τη βιομηχανία καπνού. Η αρχή έγινε με το σουηδικό snus, συνεχίστηκε με τα φακελάκια συνθετικής νικοτίνης (tobacco-free nicotine pouches) και πλέον η ίδια μέθοδος διοχέτευσης ουσιών εφαρμόζεται στην καφεΐνη. Τα energy pouches είναι κατά κανόνα απαλλαγμένα από νικοτίνη, αλλά, εκτός από καφεΐνη, η σύνθεσή τους περιλαμβάνει συχνά ταυρίνη, εκχυλίσματα guarana ή πράσινου τσαγιού, βιταμίνη Β5, γλυκαντικές ύλες, φυτικές ίνες και αρωματικούς παράγοντες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της NKFH, η χρήση τους διαρκεί από 15 έως 30 λεπτά, διάστημα κατά το οποίο τα διαλυτά συστατικά απελευθερώνονται πλήρως στο στόμα. Η ουγγρική Αρχή καταγράφει ταχύτατη εξάπλωση των σημείων πώλησης. Ενώ η διακίνησή τους ξεκίνησε σχεδόν αποκλειστικά μέσω διαδικτύου, πλέον διατίθενται ευρέως σε μίνι μάρκετ, 24ωρα καταστήματα και πρατήρια καυσίμων. Η ευκολία μεταφοράς, η χρήση χωρίς νερό και η δυνατότητα κατανάλωσης χωρίς να γίνεται αντιληπτή από το περιβάλλον ενισχύουν τη δημοφιλία τους σε χώρους εργασίας, γυμναστήρια, φεστιβάλ και εκπαιδευτικά ιδρύματα.
Το ουσιαστικό πρόβλημα έγκειται στις ακραίες διακυμάνσεις της περιεκτικότητας. Επιστημονική ανασκόπηση του 2026 στο περιοδικό Health Problems of Civilization αποκαλύπτει ότι τα caffeine pouches της αγοράς περιέχουν από 25 έως και 200 mg καφεΐνης ανά φακελάκι. Όπως εξηγεί η NKFH, ένα φακελάκι με 100 mg καφεΐνης ισοδυναμεί με έναν δυνατό καφέ, ενώ μια δόση των 200 mg φτάνει την ποσότητα δύο καφέδων σε μία μόνο χρήση.
Για να γίνει κατανοητή η αναλογία, τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) αναφέρουν ότι ένας μονός espresso (60 ml) περιέχει περίπου 80 mg καφεΐνης, ένας καφές φίλτρου (200 ml) 90 mg, ενώ ένα τυπικό ενεργειακό ποτό των 250 ml περιέχει 80 mg. Η EFSA εκτιμά ότι για έναν υγιή ενήλικα, μεμονωμένες δόσεις έως 200 mg και συνολική ημερήσια πρόσληψη έως 400 mg από όλες τις πηγές δεν εγείρουν ανησυχίες ασφάλειας. Ωστόσο, τα όρια αυτά αποτελούν ανώτατα επίπεδα ασφαλούς έκθεσης και όχι συνιστώμενη ημερήσια κατανάλωση. Για τις εγκύους το όριο ορίζεται στα 200 mg ημερησίως, ενώ για παιδιά και εφήβους η ασφαλής πρόσληψη εκτιμάται στα 3 mg ανά κιλό σωματικού βάρους.
Με αυτά τα δεδομένα, ένα και μόνο φακελάκι των 200 mg εξαντλεί το ανώτατο όριο μεμονωμένης δόσης για έναν ενήλικα. Ο κίνδυνος τοξικότητας πολλαπλασιάζεται αν συνυπολογιστεί η παράλληλη κατανάλωση καφέ, τσαγιού, αναψυκτικών τύπου cola, ενεργειακών ποτών, συμπληρωμάτων pre-workout ή άλλων σκευασμάτων μέσα στην ίδια ημέρα, καθώς και η παρουσία πρόσθετων πηγών καφεΐνης στη σύνθεση των φακέλων, όπως το guarana.
Ως διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος, η καφεΐνη προσφέρει πρόσκαιρη εγρήγορση και μείωση της κόπωσης, αλλά η υπερβολική πρόσληψη πυροδοτεί άμεσα παρενέργειες: νευρικότητα, τρόμο, κεφαλαλγία, αϋπνία, ναυτία, εμετό, ταχυκαρδία και αίσθημα παλμών. Τον Ιούνιο του 2026, το Nationwide Children’s Hospital και το Central Ohio Poison Center εξέδωσαν προειδοποίηση επισημαίνοντας ότι η σοβαρή δηλητηρίαση από καφεΐνη μπορεί να προκαλέσει σπασμούς και επικίνδυνες καρδιακές αρυθμίες. Παράλληλα, το Upstate New York Poison Center συνδέει την υπερκατανάλωση με έντονο άγχος, κατακόρυφη αύξηση της αρτηριακής πίεσης, διαταραχές ύπνου και γαστρεντερικές διαταραχές.
Η απειλή είναι ακόμα μεγαλύτερη για τους ανηλίκους. Οι ελκυστικές γεύσεις, οι νεανικές συσκευασίες και η απουσία της μορφής ενός κλασικού ρόφηματος αποκρύπτουν τον πραγματικό κίνδυνο. Το Nationwide Children’s Hospital υπογραμμίζει ότι ο τρόπος χρήσης, επιτρέπει σε μαθητές και αθλητές να καταναλώνουν μεγάλες δόσεις καφεΐνης μέσα στις σχολικές αίθουσες ή κατά τη διάρκεια προπονήσεων, χωρίς να γίνονται αντιληπτοί από γονείς ή εκπαιδευτικούς. Για τα μικρότερα παιδιά, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος δηλητηρίασης από λάθος, εάν εκλάβουν το φακελάκι ως τσίχλα, καραμέλα ή τρόφιμο.
Το ζήτημα αποκαλύπτει παράλληλα ένα σημαντικό κανονιστικό κενό. Η ουγγρική NKFH επισημαίνει ότι τα energy pouches κυκλοφορούν στην αγορά είτε ως κοινά τρόφιμα είτε ως συμπληρώματα διατροφής. Στη δεύτερη περίπτωση, οφείλουν να συμμορφώνονται με τη νομοθεσία για τα συστατικά, την επισήμανση, τη συνιστώμενη δόση και τους ισχυρισμούς υγείας. Ωστόσο, η διοικητική διαδικασία γνωστοποίησης πριν από την κυκλοφορία δεν αποτελεί έγκριση από τις αρχές, με την ουγγρική βάση δεδομένων να διευκρινίζει ρητά ότι η εγγραφή ενός προϊόντος στον κατάλογο δεν συνιστά πιστοποίηση ασφάλειας.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011 επιβάλλει για τα τρόφιμα (εκτός ποτών) στα οποία προστίθεται καφεΐνη για φυσιολογικό σκοπό την υποχρεωτική αναγραφή της ένδειξης: «Περιέχει καφεΐνη. Δεν συνιστάται για παιδιά ή εγκύους», μαζί με την ακριβή περιεκτικότητα. Στα συμπληρώματα διατροφής, η ποσότητα καφεΐνης δηλώνεται ανά συνιστώμενη ημερήσια δόση.
Για τους παραγωγούς και τους εισαγωγείς, η είσοδος στη νέα αυτή κατηγορία συνεπάγεται αυστηρές ευθύνες: απαιτείται ακριβής εργαστηριακός προσδιορισμός της καφεΐνης, διασφάλιση της ομοιομορφίας της δόσης από φακελάκι σε φακελάκι, συνυπολογισμός όλων των δευτερευουσών πηγών καφεΐνης και σαφής ενημέρωση στη συσκευασία. Το μικρό μέγεθος του προϊόντος δεν συνεπάγεται μικρή επικινδυνότητα. Παράλληλα, η επιστημονική ανασκόπηση του 2026 τονίζει ότι οι συνέπειες από τη χρόνια χρήση και τη συνεχή επαφή των συστατικών αυτών με τον στοματικό βλεννογόνο παραμένουν ανεπαρκώς μελετημένες, καθιστώντας αναγκαία τη διεξαγωγή άμεσων φαρμακοκινητικών, τοξικολογικών και πληθυσμιακών μελετών.
Οι καταναλωτές οφείλουν να διαβάζουν προσεκτικά τα αναγραφόμενα milligram (mg) καφεΐνης ανά μονάδα, να υπολογίζουν τη συνολική ημερήσια πρόσληψη από όλες τις πηγές και να μην θεωρούν ότι η απουσία ζάχαρης καθιστά ένα προϊόν ακίνδυνο. Τα φακελάκια πρέπει να φυλάσσονται αυστηρά στην αρχική τους συσκευασία, μακριά από παιδιά. Εκδήλωση εντόνων συμπτωμάτων όπως έντονη ταχυκαρδία, επίμονοι εμετοί, σοβαρός τρόμος, σύγχυση, λιποθυμικές τάσεις, σπασμοί ή αρυθμίες μετά από χρήση απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση.
Πηγές
- https://nkfh.gov.hu/hirek/energiatasakok-praktikus-koffeinforras-vagy-rejtett-kockazat-1
- https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/caffeine
- https://hpc.edu.pl/Caffeine-pouches-an-emerging-nicotine-free-stimulant-trend-and-its-implications-for,224598,0,2.html
- https://www.nationwidechildrens.org/family-resources-education/700childrens/2026/06/caffeine-pouches
- https://www.bmj.com/content/390/bmj.r1712.full
- https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1169
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
