Κρυμμένα πρόσθετα στο πιάτο μας. Πώς να εντοπίζουμε πηκτικά, ενισχυτικά, γαλακτοματοποιητές, φωσφορικά, σταθεροποιητές πριν τα αγοράσουμε
Τα επεξεργασμένα τρόφιμα κουβαλούν μαζί τους μια ουρά από πρόσθετα: αρώματα, γλυκαντικά, σταθεροποιητές, πηκτικά, ρυθμιστές οξύτητας. Κανείς δεν θα διαφωνήσει ότι το φρέσκο και απλό είναι προτιμότερο, όμως στην πράξη τα «έτοιμα» μπαίνουν συχνά στο καλάθι λόγω χρόνου και κόστους. Εδώ έχει αξία η καθαρή ανάγνωση της ετικέτας: όσο συντομότερη η λίστα συστατικών τόσο το καλύτερο, και ό,τι δεν χρειάζεται πραγματικά για να σταθεί ένα προϊόν καλό είναι να αποφεύγεται. Σε αυτό το πλαίσιο, το ÖKO-TEST -ένα ανεξάρτητο γερμανικό περιοδικό προστασίας καταναλωτών που αναλύει προϊόντα σε εργαστήρια και δημοσιεύει αξιολογήσεις- παρουσιάζει συστηματικά ποια πρόσθετα βαθμολογεί αυστηρά. Δεν είναι ρυθμιστική αρχή και δεν αντικαθιστά την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Είναι, όμως, επίμονη πηγή πίεσης προς τη βιομηχανία με τεστ που συχνά αποκαλύπτουν υπερβολές ή ελλιπείς επιλογές σύνθεσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέα ανάκληση ζυμαρικών μεγάλων σουπερμάρκετ μετά τους 4 θανάτους και τις 19 νοσηλείες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δημοφιλή μπισκότα σοκολάτας αποσύρονται ταυτόχρονα σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές
Πρώτος στόχος στην κριτική του ÖKO-TEST είναι η καρβοξυμεθυλοκυτταρίνη (E466), γνωστή και ως «gum cellulose». Χρησιμοποιείται ως πηκτικό, πυκνωτικό ή φορέας, επειδή δίνει σώμα και σταθερότητα σε παγωτά, φυτικές κρέμες ή προϊόντα «χωρίς». Το πρόβλημα δεν είναι μια μεμονωμένη τοξικότητα, αλλά τα ευρήματα από μελέτες σε ζώα που δείχνουν διαταραχή της εντερικής μικροβιακής ισορροπίας σε υψηλές δόσεις. Επειδή δεν υπάρχουν επαρκείς και καθαρές ενδείξεις ασφάλειας στον άνθρωπο για μακρόχρονη, καθημερινή έκθεση, το περιοδικό την «κόβει» προληπτικά στις αξιολογήσεις του και προτρέπει τους κατασκευαστές να την αποσύρουν όπου δεν είναι απολύτως αναγκαία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ποια αυγά κότας είναι τα καλύτερα; Μελέτη επιστημόνων του ΑΠΘ και του Πανεπιστημίου Aeres της Ολλανδίας
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ποιες συσκευασίες τροφίμων μπορεί να συνδέονται με καρκινογένεση στο μαστό – Νέα “εφιαλτική” μελέτη του Food Packaging Forum
Στην ίδια γραμμή δυσπιστίας μπαίνουν η καραγενάνη (E407) και τα «επεξεργασμένα φύκια Eucheuma» (E407a). Πρόκειται για πηκτικά από κόκκινα φύκια που δίνουν υφή σε γιαούρτια, κρέμες, vegan αλλαντικά και παγωτά. Το ÖKO-TEST θεωρεί ότι η χρήση τους είναι κακή λύση για να «δέσει» ένα προϊόν, επειδή υπάρχουν ενδείξεις ερεθισμού του πεπτικού και σήματα για ανοσολογικές επιδράσεις, ενώ η ένδειξη «φυσικής προέλευσης» μπορεί να ξεγελά. Το ότι προέρχονται από φύκια δεν τις καθιστά αυτόματα αθώες σε κάθε πλαίσιο χρήσης. Συνεπώς σύμφωνα με το Oeokotest, αν ένα προϊόν χρειάζεται υπερβολή πηκτικών για να σταθεί, ίσως η συνταγή του να είναι προβληματική εξαρχής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαρμελάδες: Νέος τρόπος παρασκευής μειώνει εντυπωσιακά τον χρόνο μαγειρέματος, και δίνει πιο σταθερή και “δεμένη” υφή
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αυστηρή προειδοποίηση για συγκεκριμένη μάρκα Πατατάκια προς τους καταναλωτές στη Βρετανία
Τα φωσφορικά άλατα αποτελούν τρίτη κατηγορία που συγκεντρώνει αρνητικές σημειώσεις. Ως ρυθμιστές οξύτητας, διογκωτικά ή σταθεροποιητές, ξεκινούν από φωσφορικό οξύ (E338) μέχρι νατριούχα φωσφορικά, διφωσφορικά (E450) και πολυφωσφορικά (E452). Ο φώσφορος είναι απαραίτητος θρεπτικός παράγοντας, όμως η πρόσθετη, τεχνητή φόρτιση από έτοιμα τρόφιμα μπορεί να ανεβάσει το «φορτίο φωσφόρου» χωρίς να το πάρει είδηση ο καταναλωτής. Για άτομα με νεφρική νόσο αυτό είναι ευθέως προβληματικό, ενώ η υπερκατανάλωση δεν είναι καλή ιδέα για κανέναν. Το ÖKO-TEST ζητά να περιοριστούν δραστικά και υπενθυμίζει ότι στα βιολογικά τρόφιμα δεν επιτρέπονται, κάτι που δείχνει πως υπάρχουν τεχνολογικές εναλλακτικές.
Τα γλυκαντικά είναι άλλη μία «εύκολη λύση» που το περιοδικό αντιμετωπίζει καχύποπτα. Μπορεί ακεσουλφάμη-Κ ή σουκραλόζη να μειώνουν θερμίδες, αλλά εκπαιδεύουν τον ουρανίσκο στη μόνιμη έντονη γλυκύτητα και συνδέονται με δυσμενή διατροφικά μοτίβα. Η ασπαρτάμη έχει καταταχθεί από τον ΠΟΥ/ΙΑRC ως «πιθανώς καρκινογόνα» ουσία κατηγορίας 2Β, ενώ παρατηρητικές μελέτες έχουν βρει συσχετίσεις της συστηματικής κατανάλωσης γλυκαντικών με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών και καρδιαγγειακών εκβάσεων. Ανεξάρτητα από τις νομικές ανώτατες προσλήψεις, η θέση του ÖKO-TEST είναι απλή: λιγότερη γλυκύτητα συνολικά, λιγότερα τεχνητά υποκατάστατα, περισσότερη διατροφική ειλικρίνεια. Για φυσικά πολυόλες όπως ξυλιτόλη και σορβιτόλη, το περιοδικό κρατά επιφυλακτική στάση λόγω νέων δεδομένων σε ευπαθείς ομάδες, παρότι παραδοσιακά θεωρούνταν ακίνδυνες πλην της καθαρτικής τους δράσης.
Στις «οργανοληπτικές τρύπες» παρεμβαίνουν συχνά αρώματα και ενισχυτικά γεύσης. Η βιομηχανία τα χρησιμοποιεί για να τυποποιεί γεύσεις όταν η πρώτη ύλη δεν αρκεί ή είναι υπερβολικά επεξεργασμένη. Το ÖKO-TEST πιέζει να μην μπαίνουν καθόλου ή να περιορίζονται στα απολύτως αυθεντικά, διότι η ένδειξη «φυσικό άρωμα» μπορεί να σημαίνει μόρια όμοια με τα φυσικά αλλά όχι προερχόμενα από το δηλωμένο φρούτο. Παράλληλα, τα γλουταμινικά (E620–E625) και συγγενείς ουσίες όπως γουανυλικά και ινοσινικά (E626–E635) μπορεί να «φουσκώνουν» γεύσεις σε σνακ, έτοιμα γεύματα και σάλτσες, κρύβοντας φτώχεια πρώτης ύλης. Η λογική είναι πως αν κάτι είναι πραγματικά καλοφτιαγμένο, δεν χρειάζεται «ρετουσάρισμα» με ενισχυτικά.
Τέλος, η προσθήκη βιταμινών και μετάλλων σε κοινά τρόφιμα αντιμετωπίζεται ως μάρκετινγκ υγείας με σκιές. Οι περισσότεροι υγιείς άνθρωποι καλύπτουν τις ανάγκες τους από ισορροπημένη διατροφή, ενώ η συνεχής κατανάλωση πολλαπλών «εμπλουτισμένων» προϊόντων κινδυνεύει να οδηγήσει σε υπερπρόσληψη ορισμένων μικροθρεπτικών. Το ÖKO-TEST είναι ιδιαίτερα αυστηρό όταν βλέπει ασύνδετες προσθήκες, π.χ. Β6 σε αθλητικά ποτά χωρίς σαφή τεχνολογική ή διατροφική αιτιολόγηση, και κάνει εξαιρέσεις μόνον όταν υπάρχει προφανής διατροφική λογική, όπως Β12 ή ασβέστιο σε ροφήματα φυτικής προέλευσης που υποκαθιστούν γάλα. Η πρακτική γραμμή για τον καταναλωτή είναι απλή και εφαρμόσιμη: Κοιτάς πρώτα τη συνταγή, όχι τα «θαυματουργά» claims, προτιμάς μικρές, καθαρές λίστες συστατικών και αν δεις ένα προϊόν να στηρίζεται σε πηκτικά, ενισχυτικά και αρώματα για να σταθεί, είναι σημάδι να το αφήσεις στο ράφι.
