17χρονες στην Ηλιούπολη: Η δύσκολη πραγματικότητα του άγχους σε παιδιά και εφήβους – Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί;

Με αφορμή το πρόσφατο τραγικό περιστατικό, ειδική παιδοψυχίατρος εξηγεί πώς εκδηλώνεται το άγχος στην εφηβεία, ποιοι παράγοντες το επιβαρύνουν και ποιοι τρόποι πρόληψης και στήριξης μπορούν να κάνουν τη διαφορά

Σοκαρισμένη παρακολουθεί η κοινή γνώμη τις καταιγιστικές εξελίξεις γύρω από την ανείπωτη τραγωδία στην Ηλιούπολη, όπου δύο 17χρονες κοπέλες, παιδικές φίλες, έπεσαν το μεσημέρι της Τρίτης (12/5) από τον 6ο όροφο πολυκατοικίας στην οδό Ελ. Βενιζέλου. Η μία εξ αυτών υπέκυψε στα τραύματά της, ενώ η δεύτερη δίνει αυτή την ώρα τη δική της «μάχη» για τη ζωή στη ΜΕΘ του νοσοκομείου ΚΑΤ, με περισσότερους από 20 γιατρούς να βρίσκονται πάνω από το προσκεφάλι της.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέος θάνατος σε κρουαζιερόπλοιο – Σε καραντίνα πάνω από 1.700 επιβάτες και πλήρωμα μετά και τα ύποπτα κρούσματα γαστρεντερίτιδας

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ζυμαρικά: Γιατί γίνονται πιο υγιεινά όταν τα βάλουμε πρώτα στο ψυγείο και τα φάμε αργότερα;

Με αφορμή το τραγικό περιστατικό στην Ηλιούπολη, που έχει συγκλονίσει την κοινή γνώμη και αναδεικνύει με δραματικό τρόπο την ευαλωτότητα της εφηβικής ψυχικής υγείας, επανέρχεται επιτακτικά στο προσκήνιο η ανάγκη κατανόησης και έγκαιρης αντιμετώπισης του άγχους σε παιδιά και εφήβους. Πίσω από ακραία συμβάντα που συγκλονίζουν, συχνά προϋπάρχουν περίπλοκες ψυχοσυναισθηματικές διεργασίες, με το άγχος να αποτελεί έναν από τους πιο συχνούς αλλά και υποτιμημένους παράγοντες επιβάρυνσης στην αναπτυξιακή πορεία των νέων. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η στήριξη από την οικογένεια και το σχολικό περιβάλλον, καθώς και η πρόσβαση σε εξειδικευμένη βοήθεια, είναι καθοριστικής σημασίας για την πρόληψη και την αποτελεσματική διαχείριση τέτοιων καταστάσεων, όπως αναλύεται και στη συνέχεια για τις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πατατάκια: Ο φόβος της σαλμονέλας από τη μολυσμένη πρώτη ύλη αδειάζει τα ράφια – Ανακαλείται κι άλλη μάρκα

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κομμάτια γυαλιού σε δημοφιλές γλυκό με σοκολάτα – Άμεση απόσυρση από τα ψυγεία

Άγχος σε παιδιά και εφήβους: Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί;

Το άγχος είναι θετικό, χρήσιμο και παραγωγικό όταν είναι μέτριας έντασης και διάρκειας και αποτελεί ανταπόκριση σε μια κατάσταση όπου απαιτείται να ενεργοποιηθούμε, π.χ. άγχος μέτριου βαθμού πριν από εξετάσεις. Όμως είναι ιδιαίτερα αντιπαραγωγικό, όταν είναι μεγάλης έντασης, διάρκειας και δεν αποτελεί ανταπόκριση σε συγκεκριμένα και επικίνδυνα ερεθίσματα. Θεωρείται παθολογικό, όταν προκαλεί δυσλειτουργία στην προσωπική, ακαδημαϊκή/επαγγελματική, κοινωνική ζωή του ατόμου, ακόμη και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά με μοιραίες συνέπειες, επισημαίνει η κ. Φρίντα Κωνσταντοπούλου, Παιδοψυχίατρος – Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια, Επιστημονική Συνεργάτης Παίδων ΜΗΤΕΡΑ, η οποία αναλύει το θέμα ανά ηλικιακή ομάδα:

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μπορεί να δηλητηριαστεί κάποιος από υδράργυρο με κονσέρβα τόνου; Τι λένε οι ειδικοί;

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συναγερμός για ηπατίτιδα Ε σε σαλάμι

Από 0 έως 2 ετών
Η γέννηση από μόνη της αποτελεί το πρώτο στρεσογόνο γεγονός της ανθρώπινης ύπαρξης. Ειδικότερα όταν αυτή γίνεται χρονικά βεβιασμένα και μη φυσιολογικά, προκαλεί αναστάτωση στο βρέφος την οποία η μαμά καλείται να ανακουφίσει με το άγγιγμα, το χάδι, την τρυφερότητα και την άμεση ανταπόκρισή της στις ανάγκες του. Με τον ίδιο τρόπο θα πρέπει να ανακουφίζει τις βιολογικές και συναισθηματικές του ανάγκες, που εκδηλώνονται με έντονο κλάμα, διαταραχές διατροφής, δυσφορία, σωματικά συμπτώματα. Έτσι, αναπτύσσεται ένας ασφαλής δεσμός, που θα διαμορφώσει το είδος και την ποιότητα των σχέσεων του στο μέλλον.
Στην ηλικία των 6-7 μηνών το βρέφος αναπτύσσει τον «Φόβο των ξένων» καθώς και το «Άγχος αποχωρισμού». Αντιδρά έντονα συναισθηματικά, με κλάμα αγωνίας και αποστροφή του βλέμματος στη θέα ενός άγνωστου προσώπου, ή όταν η μητέρα του χάνεται από το οπτικό του πεδίο, αναζητώντας τη, βλεμματικά και κινητικά. Το άγχος αποχωρισμού αρχίζει να ελαττώνεται σταδιακά μετά τον 18ο μήνα. Οι γονείς όμως θα πρέπει να αντιμετωπίσουν και τα δικά τους αρνητικά συναισθήματα, όπως άγχος, ανασφάλεια, φόβο, ενοχή προκειμένου να βοηθήσουν το παιδί τους να αντιμετωπίσει το δικό του άγχος.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Οι καθημερινές τροφές που επηρεάζουν την ικανότητα συγκέντρωσης, ακόμα κι όταν η υπόλοιπη διατροφή μας είναι υγιεινή

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κάπνισμα και άτμισμα απειλούν την όραση: Από καταρράκτη έως εκφύλιση ωχράς κηλίδας

Από 2-6 ετών
Σε αυτή τη χρονική περίοδο, το παιδί συνήθως καλείται να ανεξαρτητοποιηθεί για πρώτη φορά από τους γονείς του. Οι αλλαγές στην καθημερινότητά του, η επαφή με καινούργια πρόσωπα, καινούργιες καταστάσεις, προκαλεί άλλοτε άλλου βαθμού στρες στα παιδιά.
Επίσης μπορεί να αναπτύξει φοβίες για τα τέρατα και το σκοτάδι, γι΄ αυτό και είναι αρκετά συνήθεις οι νυχτερινές επισκέψεις στο κρεβάτι των γονιών.
Η εκδήλωση του άγχους στη νηπιακή ηλικία εκδηλώνεται με διαταραχές στον ύπνο και τη διατροφή, ενούρηση αλλά και εγκόπριση, μεταπτώσεις στη διάθεση και σωματοποιημένα συμπτώματα, όπως κεφαλαλγίες, γαστρεντερικές διαταραχές, (με κοιλιακά άλγη και επεισόδια εμέτων), δερματικά προβλήματα. Επίσης, ξεκινάνε τα γνωστά tantrums (κρίσεις οργής) και συνεχίζονται τα επεισόδια έντονου κλάματος.
Οι γονείς με υπομονή θα πρέπει να αγνοήσουν τις αρνητικές συμπεριφορές του παιδιού και να το μάθουν να κοινωνικοποιείται και να επικοινωνεί, αντιμετωπίζοντας τις άγνωστες γι΄ αυτό στρεσογόνες καταστάσεις.

Από 6- 12 ετών
Σχολικό άγχος: Με την έναρξη της σχολικής ηλικίας τα παιδιά καλούνται να αντιμετωπίσουν άγνωστες υποχρεώσεις, στις οποίες μέχρι τότε δεν είχαν εξοικειωθεί. Τα παιδιά έχουν διαφορετικό αναπτυξιακό ρυθμό και το σύγχρονο ιδιαίτερα απαιτητικό, εκπαιδευτικό σύστημα δεν έχει υπομονή να τα περιμένει. Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, χαμηλό γνωστικό δυναμικό, μειωμένους ρυθμούς μάθησης, παρουσιάζουν έντονο άγχος στην καθημερινότητά τους.
Σχολικός εκφοβισμός: Όταν τα παιδιά είναι θύματα bullying το άγχος τους κορυφώνεται, ειδικά στο σχολικό περιβάλλον που μπορεί να οδηγήσει σε σχολική άρνηση και εγκατάλειψη του σχολείου.
Η εκδήλωση του άγχους στην παιδική ηλικία παρουσιάζεται με:

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νόνικα Μπάκα – TÜV AUSTRIA Hellas: «Η πραγματική άμυνα μιας επιχείρησης είναι η συμμόρφωση που χτίζει φήμη, ανθεκτικότητα και μέλλον»

1. Έντονη σωματοποίηση, (κεφαλαλγίες, γαστρεντερικά συμπτώματα, αυτοάνοσα νοσήματα, αλωπεκίαση).
2. Διαταραχές στη συμπεριφορά, επιθετικότητα.
3. Αδυναμία συγκέντρωσης.
4. Πτώση των ακαδημαϊκών του επιδόσεων.
   Οι γονείς θα πρέπει να βρίσκονται κοντά στα παιδιά τους και να αντιλαμβάνονται την οποιαδήποτε αλλαγή στη συμπεριφορά τους. Συχνά τα παιδιά αγνοούν την αιτία του άγχους τους ή δυσκολεύονται να τη μοιραστούν με τους γονείς τους.
   Επίσης, επειδή σε αυτές τις ηλικίες είναι πολύ ενοχικά, μπορεί να θεωρούν ότι φταίνε τα ίδια που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες τους όπως θα ήθελαν οι γονείς τους.
   Εξηγήστε τους ότι είναι φυσιολογικό να βιώνουν δυσάρεστα συναισθήματα, ότι τα καταλαβαίνετε και προσπαθήστε να βρείτε μαζί τρόπους αντιμετώπισης του άγχους τους.

Από 12-18 ετών
Σε αυτή την ηλικιακή φάση που η ωριμότητα των παιδιών και η απεξάρτηση από τους γονείς βρίσκεται σε εξέλιξη, τα άγχη τους είναι ποικίλα. Οι αλλαγές που παρατηρούν στο σώμα τους, στα συναισθήματά τους, η παιδική ηλικία που αφήνουν σιγά-σιγά, μαζί με την ανεμελιά και την οικογενειακή ασφάλεια συχνά τα τρομοκρατούν και τα φορτίζουν με αγχώδη συναισθήματα.

Ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν:
Άγχος επαγγελματικής αποκατάστασης: Η επαγγελματική αποκατάσταση στην Ελληνική κοινωνία είναι συνυφασμένη με την επιτυχία στις Πανελλήνιες εξετάσεις. Συχνά μάλιστα, ταυτίζεται με τα όνειρα και τις προσδοκίες ολόκληρης διαγενεακής αλυσίδας, δημιουργώντας στον έφηβο μεγαλύτερες προσδοκίες και συνεπώς μεγαλύτερο άγχος.
Κοινωνικό άγχος: Oι κοινωνικές σχέσεις για τους εφήβους έχουν πρωταρχική σημασία. Έχουν έντονα την ανάγκη να νιώθουν αποδεκτοί και να ανήκουν σε ομοιογενείς ομάδες συνομηλίκων. Η δυσκολία τους να ενταχθούν σε μια ομάδα αποτελεί ιδιαίτερα στρεσογόνο κατάσταση για την εφηβική ηλικία.
Η επαφή με το άλλο φύλο, είναι μια καινούργια και άγνωστη συναισθηματική διεργασία για τα παιδιά που τα φορτίζει με έντονα συναισθήματα.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί τα ξενοδοχεία διπλώνουν το χαρτί υγείας σε τρίγωνο;

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Tο πλυντήριό σας «χορεύει» στο στύψιμο; Οι αιτίες και οι απλές λύσεις που προτείνουν οι ειδικοί

Το άγχος στους εφήβους εκδηλώνεται με:

1. Διαταραχές συμπεριφοράς.
2. Εριστικότητα – επιθετικότητα.
3. Διαταραχές ύπνου.
4. Διαταραχές Διατροφής.
5. Απάθεια-αποφυγή.
6. Χρήση αλκοόλ-ουσιών.
7. Σωματικά ενοχλήματα.
8. Πτώση των σχολικών τους επιδόσεων.

«Οι γονείς προκειμένου να βοηθήσουν τα παιδιά τους να ξεπεράσουν τα φυσιολογικά άγχη αυτής της ηλικιακής φάσης, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι πρωταρχικός τους ρόλος ως γονείς, είναι να βοηθήσουν τα παιδιά τους να απεξαρτηθούν από αυτούς και να γίνουν αυτόνομες προσωπικότητες.
Αυτό χρειάζεται αρκετή ωριμότητα από τους γονείς γιατί θα πρέπει να έρθουν αντιμέτωποι με τα δικά τους άγχη εγκατάλειψης, μοναξιάς και τα επιπλέον άγχη της μέσης ηλικίας, που χρονικά συμπίπτει με την εφηβεία των παιδιών» τονίζει η κ. Κωνσταντοπούλου.
«Σε όλες τις αναπτυξιακές βαθμίδες είναι αυτονόητο, πως μπορούν να εμφανιστούν επιπλέον εξωγενή και στρεσογόνα γεγονότα. Τέτοια είναι το διαζύγιο, η γέννηση ενός παιδιού, αρρώστια ή πένθος ενός συγγενικού προσώπου, μετακόμιση, οικονομική δυσχέρεια της οικογένειας κ.ο.κ..

Τα παιδιά θα εμφανίσουν αγχώδη συμπτωματολογία που θα αντιστοιχεί στην ηλικιακή φάση που θα βρίσκονται. Οι γονείς δείχνουν και μαθαίνουν στα παιδιά τους πώς να αντιμετωπίζουν τις αγχογόνες καταστάσεις της ζωής τους. Αν και οι ίδιοι δυσκολεύονται, καλό θα είναι να απευθυνθούν σε ειδικούς, ώστε να μεγαλώσουν ψυχικά υγιή παιδιά, που θα εξελιχθούν σε ψυχικά υγιείς ενήλικες» καταλήγει η κ. Κωνσταντοπούλου.