Σοκαριστικά επίπεδα PFAS στα νερά και τα ψάρια της Ευρώπης: Σχεδόν το 90% πάνω από τα νέα ασφαλή όρια!

Η νέα έκθεση του European Environmental Bureau αποκαλύπτει εκτεταμένη μόλυνση σε ποτάμια, λίμνες και θάλασσες· κίνδυνος για την υγεία, τη βιοποικιλότητα και την αλιεία

Ένα νέο δημοσίευμα του European Environmental Bureau (EEB) φέρνει στο φως τη διασπορά των PFAS – των λεγόμενων «παντοτινών ρυπαντών» – στα νερά και στα ψάρια της Ευρώπης. Στην Ιταλία, που βρίσκεται κοντά στη χώρα μας και για την οποία υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία, το 9,3% των δειγμάτων υπερέβη τα νέα όρια που βρίσκονται υπό έγκριση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι κύριες εστίες εντοπίζονται στις περιοχές Τρεντίνο, Βένετο και Εμίλια-Ρομάνια.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το τρόφιμο που περιέχει περισσότερες καρκινογόνες ουσίες PAHs από το κρέας

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φυτοφάρμακα ακόμη και στα… σύννεφα! Δέκα απαγορευμένες ουσίες βρέθηκαν μόνο στον ουρανό της Γαλλίας!

Τι είναι οι PFAS και γιατί ανησυχούμε

Τα PFAS χρησιμοποιούνται εκτεταμένα στη βιομηχανία και είναι εξαιρετικά ανθεκτικές ενώσεις στη διάσπαση. Συσσωρεύονται στα οικοσυστήματα και στην τροφική αλυσίδα, αποτελώντας σοβαρό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Η έκθεση σε αυτές τις ουσίες έχει συνδεθεί με καρκίνους, βλάβες στο ήπαρ και τον θυρεοειδή, προβλήματα γονιμότητας και διαταραχές ανάπτυξης.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | LIDL Dk: Το σοβαρό πρόβλημα σε δημοφιλές γαλακτοκομικό προϊόν που οδήγησε σε επείγουσα ανάκληση

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέος συναγερμός για την κανέλα: Αυξημένα επίπεδα μολύβδου απειλούν την υγεία κυρίως των παιδιών

Τα Ευρήματα του EEB

Σύμφωνα με τα στοιχεία από επτά χώρες της ΕΕ (2009–2023), τα ψάρια σε πολλές περιοχές παρουσιάζουν επικίνδυνα υψηλά επίπεδα PFOS, μιας από τις πιο τοξικές ουσίες της κατηγορίας. Οι μετρήσεις δείχνουν ότι η μόλυνση είναι εκτεταμένη και πιθανώς αντιπροσωπεύει μόνο την «κορυφή του παγόβουνου». Η μόλυνση από PFOS παραμένει εκτεταμένη δεκαετίες μετά την απαγόρευσή του. Το ποσοστό των δειγμάτων όπου υπερβαίνεται το ισχύον EQS για PFOS στη βιολογία ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών: περίπου 40% στις Σουηδία και Αυστρία, 32% στη Γαλλία, σχεδόν 25% στην Ισπανία και 22% στη Γερμανία, ενώ στην Ιταλία και την Πολωνία υπερβαίνεται σε λιγότερο από 10% των περιπτώσεων. Αυτά τα δεδομένα συμφωνούν με πρόσφατη καταγραφή του EEA, η οποία έδειξε ότι μεταξύ 2018 και 2022, πάνω από το ήμισυ των ποταμών, έως το ένα τρίτο των λιμνών και έως το 100% των μεταβατικών και παράκτιων υδάτων ξεπέρασαν τα ετήσια πρότυπα περιβαλλοντικής ποιότητας για PFOS στο νερό. Ωστόσο, το ισχύον EQS για PFOS είναι ξεπερασμένο και περιοριστικό, καθώς αφορά μόνο ένα PFAS και δεν βασίζεται στις τελευταίες οδηγίες της EFSA σχετικά με τις βλαβερές επιπτώσεις των PFAS, με αποτέλεσμα να μην αντικατοπτρίζει πλήρως τον πραγματικό κίνδυνο.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κίνδυνος από ορεκτικό ιδιωτικής ετικέτας μεγάλου σουπερμάρκετ – Τοιχοκολλήθηκαν προειδοποιήσεις σε πάνω από 1.000 καταστήματα

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Πάνω από 1600 έλεγχοι τροφίμων για φυτοφάρμακα μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουλίου – Οι παραβάσεις και τα πρόστιμα

Συγκρίνοντας τα επίπεδα PFOS στα ψάρια με το προτεινόμενο νέο όριο στη βιολογία των 77 ng/kg (εκφρασμένο ως ισοδύναμα PFOA), η εικόνα αλλάζει δραματικά: στις περισσότερες χώρες που αξιολογήθηκαν, το 100% των αναφερόμενων συγκεντρώσεων υπερβαίνει αυτό το όριο. Υπάρχουν μάλιστα ακραίες υπερβάσεις: όλες οι συγκεντρώσεις PFOS ξεπέρασαν τα νέα όρια ασφαλείας, ενώ το 24% στη Σουηδία, το 19% στη Γαλλία, το 17% στην Αυστρία και το 15% στην Ισπανία υπερβαίνουν το όριο έως και 500 φορές. Τα υψηλότερα καταγεγραμμένα επίπεδα PFOS στα ψάρια φτάνουν τα 750 µg/kg στη Σουηδία, τα 720 µg/kg στη Γερμανία και τα 612 µg/kg και 473 µg/kg στην Ισπανία, δηλαδή υπερβαίνουν το νέο πρότυπο κατά 12.300 έως 19.500 φορές. Παρόμοιες ακραίες υπερβάσεις έχουν εντοπιστεί και στην Αγγλία, όπου οι συγκεντρώσεις PFOS σε ψάρια γλυκού νερού είναι κατά μέσο όρο 322 φορές υψηλότερες από το προτεινόμενο νέο EQS για τη βιολογία. Οι αριθμοί αυτοί βασίζονται μόνο σε αναφερόμενες τιμές PFOS και θεωρούνται συντηρητικοί, καθώς το νέο προτεινόμενο EQS για PFAS αφορά 24 ουσίες.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται ταχίνι με σαλμονέλα – «Προσοχή, δεν αλλάζει η γεύση και η όψη από τη μόλυνση», προειδοποιούν οι Αρχές

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Απόσυρεται σοκολάτα που μπορεί να προκαλέσει οξεία στομαχική λοίμωξη με διάρροια, πόνο στο στομάχι και έμετο 

Πίνακας 1: Επισκόπηση των αναφερόμενων δεδομένων και ποσοστό τιμών που υπερβαίνουν τα ισχύοντα και τα προτεινόμενα νέα πρότυπα περιβαλλοντικής ποιότητας για τα PFAS στη βιολογία (9,1 µg/kg ww και 77 ng/kg ww)

Από τον Πίνακα 1 της έκθεσης προκύπτει ότι:

• Σουηδία: 40% πάνω από το ισχύον EQS, 100% πάνω από το νέο όριο
• Αυστρία: 38% — 100%
• Γαλλία: 32% — 100%
• Ισπανία: 25% — 60%
• Γερμανία: 22% — 92%
• Ιταλία: 9,3% — 100%
• Πολωνία: 3,3% — 100%
• Συνολικά δείγματα: 1.721

Άρα τα δείγματα που βρίσκονται πάνω από το ισχύον EQS 2013 είναι περίπου 22%, αλλά δείγματα που βρίσκονται πάνω από το νέο προτεινόμενο όριο είναι σχεδόν 90%

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Χυμός πορτοκάλι: Ο τρόπος για να φαίνεται πιο νόστιμος

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το φθηνό ψάρι που έχει περισσότερα θρεπτικά συστατικά από πολλά άλλα

Η κατάσταση στην Ιταλία
Στην Ιταλία, οι μεγαλύτερες εστίες μόλυνσης βρίσκονται στο τρίγωνο μεταξύ Μπολτσάνο (Τρεντίνο-Άλτο Άντιτζε), Βενετίας (Βένετο) και Μπολόνια (Εμίλια-Ρομάνια). Από τα 248 δείγματα που ελήφθησαν, το 9,3% ξεπέρασε τα νέα όρια της ΕΕ. Σημαντική συμβολή στη μόλυνση είχε η βιομηχανία Miteni, που παρήγαγε PFAS από το 1968, με αποτέλεσμα την καταδίκη 11 πρώην στελεχών της για περιβαλλοντική ζημία.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται βαράκια γυμναστικής – Κίνδυνος για την υγεία από αυξημένα επίπεδα ραδιενέργειας

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εκτός ψυγείων μεγάλης αλυσίδας 57.000 πακέτα με ρύζι και λαχανικά – Περιέχουν επικίνδυνο συστατικό

Επιπτώσεις στην τροφική αλυσίδα

Οι Ευρωπαίοι εκτίθενται ήδη σε υψηλές ποσότητες PFAS μέσω τροφίμων και νερού. Η EFSA υπολογίζει ότι η πρόσληψη τεσσάρων PFAS που συσσωρεύονται στον οργανισμό μπορεί να φτάσει έως και πενταπλάσια του μέγιστου συνιστώμενου ορίου ανά εβδομάδα για ενήλικες, ενώ για παιδιά και βρέφη η έκθεση είναι ακόμη υψηλότερη.

Η μόλυνση θέτει σε κίνδυνο τις διατροφικές συστάσεις για κατανάλωση ψαριού. Σε κάποιες περιοχές, μια μόνο μερίδα ψαριού την εβδομάδα μπορεί να υπερβεί τα ασφαλή όρια PFAS, θέτοντας σε κίνδυνο την πρόσληψη πρωτεϊνών και ω-3 λιπαρών οξέων που θεωρούνται απαραίτητα για την υγεία.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το μεγάλο μυστικό για τέλεια τηγανητά αυγά

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αυτός είναι ο λόγος που είστε «μαγνήτης» κουνουπιών

Προτάσεις και μέτρα

Το EEB καλεί σε άμεση και συντονισμένη δράση:

• Υιοθέτηση νέων ευρωπαϊκών προτύπων για νερό και υδρόβια ζωή.
• Διεύρυνση του παρακολούθησης σε 24 ουσίες PFAS.
• Δημοσιοποίηση των δεδομένων κάθε χρόνο.
• Εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», ώστε οι εταιρείες που ευθύνονται να καλύπτουν το κόστος καθαρισμού.

Χωρίς άμεση παρέμβαση, προειδοποιεί το EEB, η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει ακόμη μια δεκαετία στη μάχη κατά της χημικής ρύπανσης, με σοβαρές συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία, τη βιοποικιλότητα και την οικονομία της αλιείας.

Δείτε ολόκληρη την έκθεση του European Environmental Bureau (EEB) ΕΔΩ

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Είναι ασφαλές να μαζεύουμε φρούτα από τα δέντρα του δρόμου

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Απίστευτο κι όμως αληθινό: Τους υποχρεώνουν να δουν διαφήμιση για να πάρουν χαρτί υγείας στις τουαλέτες! (βίντεο)