Από το πρώτο ξάφνιασμα στους δυνατούς ήχους έως τους φόβους που αποκτούμε μεγαλώνοντας, η επιστήμη εξηγεί πώς γεννιούνται οι ανθρώπινες φοβίες.
Οι φόβοι αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης. Από τους πρώτους μήνες της ζωής έως την ενήλικη ηλικία, επηρεάζουν τη συμπεριφορά, τις αποφάσεις και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Το ερώτημα όμως παραμένει διαχρονικό: γεννιόμαστε φοβισμένοι ή οι φόβοι διαμορφώνονται μέσα από τις εμπειρίες μας; Η επιστήμη δείχνει ότι η απάντηση βρίσκεται κάπου στη μέση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επικίνδυνες τουρκικές ντομάτες: Κατακλύζεται η αγορά από φορτία με απαγορευμένα φυτοφάρμακα – Όλα τα στοιχεία
Η έμφυτη αντίδραση στους δυνατούς ήχους
Ένα από τα πιο καλά τεκμηριωμένα ευρήματα της αναπτυξιακής ψυχολογίας είναι ότι τα νεογνά αντιδρούν έντονα σε ξαφνικούς, δυνατούς ήχους. Η αντίδραση αυτή εκδηλώνεται με το αντανακλαστικό αιφνιδιασμού (γνωστό και ως αντανακλαστικό Moro), κατά το οποίο το βρέφος τινάζει τα άκρα του, κλαίει ή δείχνει σημάδια δυσφορίας. Οι ειδικοί θεωρούν ότι πρόκειται για μια έμφυτη νευρολογική αντίδραση που εξελίχθηκε για να προστατεύει τον οργανισμό από πιθανούς κινδύνους.
Γιατί κάποιοι άνθρωποι έχουν υψοφοβία;
Για πολλά χρόνια, ένα από τα πιο γνωστά πειράματα της ψυχολογίας, το περίφημο «Visual Cliff» των Eleanor Gibson και Richard Walk (1960), θεωρήθηκε απόδειξη ότι τα βρέφη γεννιούνται με φόβο για τα ύψη. Στο πείραμα, πολλά μωρά δίσταζαν να κινηθούν πάνω από μια διαφανή γυάλινη επιφάνεια που δημιουργούσε την ψευδαίσθηση ενός κενού.
Ωστόσο, νεότερες έρευνες αμφισβητούν αυτή την ερμηνεία. Σύμφωνα με σύγχρονες ανασκοπήσεις, τα βρέφη δεν φαίνεται να γεννιούνται με έμφυτο φόβο των υψών. Αντίθετα, καθώς αποκτούν εμπειρία στο μπουσούλημα και στο περπάτημα, μαθαίνουν να αναγνωρίζουν πότε μια πτώση είναι πραγματικά επικίνδυνη και προσαρμόζουν ανάλογα τη συμπεριφορά τους. Με άλλα λόγια, δεν φοβούνται απαραίτητα το ύψος αλλά αναπτύσσουν σταδιακά την ικανότητα να εκτιμούν τον κίνδυνο.
Οι περισσότεροι φόβοι αποκτώνται
Από την παιδική ηλικία και μετά, οι περισσότεροι φόβοι διαμορφώνονται μέσα από την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Ένα παιδί μπορεί να φοβηθεί έναν σκύλο ύστερα από μια δυσάρεστη εμπειρία, να αναπτύξει φόβο για τα φίδια επειδή βλέπει τους γονείς του να πανικοβάλλονται ή να αποκτήσει φόβο της αποτυχίας έπειτα από επαναλαμβανόμενη αυστηρή κριτική. Η παρατήρηση των άλλων, τα προσωπικά βιώματα, η εκπαίδευση, τα μέσα ενημέρωσης και η κουλτούρα επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούνται και ενισχύονται οι φόβοι.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν υπάρχει απόλυτος διαχωρισμός ανάμεσα στο «έμφυτο» και στο «επίκτητο». Η γενετική προδιάθεση, η ιδιοσυγκρασία του κάθε ανθρώπου, η ανάπτυξη του εγκεφάλου και οι εμπειρίες ζωής λειτουργούν ταυτόχρονα, διαμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τον φόβο. Έτσι εξηγείται γιατί δύο άνθρωποι που μεγαλώνουν στο ίδιο περιβάλλον μπορεί να αντιδρούν εντελώς διαφορετικά στην ίδια κατάσταση.
Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι οι φόβοι αποτελούν προϊόν τόσο της βιολογίας όσο και της μάθησης. Πρόκειται για έναν εξελικτικό μηχανισμό που, όταν λειτουργεί φυσιολογικά, συμβάλλει στην προστασία και την επιβίωσή μας. Όταν όμως γίνεται υπερβολικός ή δυσανάλογος, μπορεί να περιορίσει την καθημερινότητα και να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Επιστημονικές πηγές:
- Gibson, E. J., & Walk, R. D. (1960). The Visual Cliff. Scientific American, 202(4), 64–71.
- Adolph, K. E., Kretch, K. S., & LoBue, V. (2014). _Fear of Heights in Infants? Current Directions in Psychological Science, 23(1), 60–66.
- LoBue, V., Adolph, K. E., et al. (2019). Fear in Infancy: Lessons From Snakes, Spiders, Heights, and Strangers.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Εύβοια: Ρασοφόρος έκανε «εξορκισμό» σε λαγοκέφαλο και προέτρεψε 12χρονη να τον πιάσει!
- Θάνατος τετραμελούς οικογένειας στην Κωνσταντινούπολη: «Καταιγίδα» ποινών για το φονικό σφάλμα της απεντόμωσης
- Τσουχτερό πρόστιμο και λουκέτο σε επιχείρηση που έβαζε σάλτσα στα σάντουιτς από μπουκάλι απορρυπαντικού πιάτων (βίντεο)
- Αρθρώσεις που πονάνε; Οι τροφές που μπορεί να φταίνε για τα έντονα συμπτώματα, σύμφωνα με ρευματολόγους
- Πότε πρέπει να αλατίζουμε τη μπριζόλα για καλύτερη κρούστα και πιο ζουμερό αποτέλεσμα – Η επιστημονική εξήγηση
- Καρπούζι: Γιατί κάποιες φορές έχει γεύση… κολοκύθας;
- Η στιγμή που αρουραίος απολαμβάνει φρούτα και λαχανικά στα τελάρα μεγάλου σούπερ μάρκετ – Σοκαριστικό βίντεο
- «Φέτα» made in Turkey: Χτύπημα κάτω από τη μέση για το ελληνικό ΠΟΠ προϊόν στα ράφια της Τουρκίας
- Πόσες γαρίδες μπορούμε να φάμε; Οι ειδικοί εξηγούν ποια ποσότητα θεωρείται ασφαλής και ποιοι πρέπει να προσέχουν
- Καρπούζια σε λαϊκές, μανάβικα και σουπερμάρκετ: Ευρήματα 3 επιστημονικών μελετών για το εάν μας κάνουν τελικά καλό
