Η ευρωπαϊκή ασφάλεια των τροφίμων βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο σημαντικών αλλαγών, καθώς οι νέες τεχνολογίες παραγωγής, η κλιματική αλλαγή, τα μικροπλαστικά, το μικροβίωμα, η τεχνητή νοημοσύνη και η ανάγκη για ταχύτερες επιστημονικές αξιολογήσεις δημιουργούν νέες απαιτήσεις για τις αρμόδιες αρχές. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) καταγράφει τις ανάγκες που θα πρέπει να καλυφθούν την επόμενη δεκαετία, με στόχο η επιστημονική αξιολόγηση κινδύνου να μπορεί να ανταποκρίνεται σε προϊόντα και τεχνολογίες που δεν υπήρχαν ή δεν είχαν την ίδια σημασία όταν διαμορφώθηκαν τα σημερινά εργαλεία.
Το νέο editorial της EFSA, που δημοσιεύθηκε στο EFSA Journal, δεν αποτελεί γνωμοδότηση για την ασφάλεια κάποιου συγκεκριμένου τροφίμου. Πρόκειται για ένα κείμενο στρατηγικού σχεδιασμού που συγκεντρώνει τις επιστημονικές ανάγκες της Αρχής και θα τροφοδοτήσει τις συζητήσεις για τη νέα στρατηγική της, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί το 2027. Οι ανάγκες οργανώνονται γύρω από έξι αλληλένδετους άξονες, που αφορούν την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, τις νέες επιστημονικές και τεχνικές μεθόδους, τη βιωσιμότητα και την προσέγγιση One Health, την ετοιμότητα για νέους κινδύνους, την επικοινωνία και τις κοινωνικές επιστήμες, καθώς και την τεχνητή νοημοσύνη και τα δεδομένα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εσπρέσο ή φίλτρου; Πώς η παρασκευή του καφέ αλλάζει όσα φτάνουν στο έντερο
Νέα τρόφιμα και νέες τεχνολογίες
Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα είναι η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται το διατροφικό σύστημα. Τρόφιμα που παράγονται με κυτταροκαλλιέργεια, ζύμωση ακριβείας, μοριακή γεωργία, νέες γενετικές τεχνικές και άλλες βιοτεχνολογίες μπορούν να δημιουργήσουν νέα προϊόντα, νέες πρώτες ύλες και νέες οδούς έκθεσης σε πιθανούς κινδύνους. Η EFSA επισημαίνει ότι τα υπάρχοντα εργαλεία αξιολόγησης πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να μπορούν να εξετάζουν αποτελεσματικά νέα προϊόντα και διαδικασίες, χωρίς να επιβραδύνεται αδικαιολόγητα η επιστημονική αξιολόγηση. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι νέες πηγές πρωτεϊνών και θρεπτικών συστατικών, τα προϊόντα που προκύπτουν από την κυκλική αξιοποίηση παραπροϊόντων της αγροδιατροφής, οι νέες μορφές γεωργίας, αλλά και τα καινοτόμα υλικά που χρησιμοποιούνται σε επαφή με τρόφιμα. Η Αρχή επισημαίνει ότι αυτές οι εξελίξεις μπορεί να συνοδεύονται από διαφορετικούς χημικούς ή μικροβιολογικούς κινδύνους, νέες αλλεργιογονικές ιδιότητες ή διαφορετικά επίπεδα έκθεσης των καταναλωτών.
Σημαντικό μέρος της προετοιμασίας αφορά τις νέες μεθόδους αξιολόγησης κινδύνου, γνωστές ως NAMs. Πρόκειται για εργαλεία που περιλαμβάνουν εργαστηριακές δοκιμές χωρίς ζώα, υπολογιστικά μοντέλα, τεχνικές «omics», τεχνητή νοημοσύνη και άλλες μεθόδους που μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες για το πώς μια ουσία επηρεάζει τον οργανισμό. Η EFSA ήδη χρησιμοποιεί τέτοιες προσεγγίσεις, όμως αναγνωρίζει ότι χρειάζονται περισσότερη επικύρωση, κοινά πρότυπα και τρόποι συνδυασμού τους με τα υπάρχοντα δεδομένα. Παράλληλα, η Αρχή θέλει να βελτιώσει την αξιολόγηση της συνολικής έκθεσης σε πολλαπλές χημικές ουσίες. Η πραγματική έκθεση των καταναλωτών δεν αφορά πάντα μία ουσία κάθε φορά, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικές ουσίες από τρόφιμα, νερό και άλλες πηγές. Για τέτοιες σύνθετες περιπτώσεις, σύμφωνα με την EFSA, απαιτούνται πιο εξελιγμένα μοντέλα και καλύτερα δεδομένα έκθεσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί οι μύες μας γίνονται πιο αδύναμοι όσο μεγαλώνουμε;
Μικροπλαστικά, μικροβίωμα και One Health
Τα μικροπλαστικά και νανοπλαστικά αποτελούν επίσης σημαντικό πεδίο για την επόμενη περίοδο. Η EFSA εξετάζει ήδη, έπειτα από αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τις πιθανές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από την παρουσία τους σε τρόφιμα, νερό και αέρα. Η επιστημονική γνώμη αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027 και θα εξετάσει μεταξύ άλλων τον τρόπο με τον οποίο τα σωματίδια εισέρχονται και αλληλεπιδρούν με τον ανθρώπινο οργανισμό, τη μεταφορά τους στα τρόφιμα και τις διαθέσιμες μεθόδους αξιολόγησης της έκθεσης.
Το εντερικό μικροβίωμα αποκτά επίσης μεγαλύτερη σημασία στην αξιολόγηση κινδύνου, καθώς μπορεί τόσο να επηρεάζεται από χημικές ουσίες όσο και να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αυτές μεταβολίζονται στον οργανισμό. Η EFSA αναγνωρίζει ότι σήμερα δεν υπάρχουν ακόμη επαρκώς εναρμονισμένα εργαλεία και πρότυπα για την ενσωμάτωση τέτοιων δεδομένων στις κανονιστικές αξιολογήσεις.
Πίσω από όλες αυτές τις εξελίξεις βρίσκεται η προσέγγιση One Health, σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη, ζωική, φυτική και περιβαλλοντική υγεία είναι αλληλένδετες. Η EFSA συνδέει την ανάγκη αυτή με κινδύνους όπως η μικροβιακή αντοχή, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, οι διασυνοριακές επιδημίες και οι αλλαγές στα συστήματα παραγωγής τροφίμων.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στη διαδικασία αξιολόγησης
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται τέλος στην τεχνητή νοημοσύνη και στη διαχείριση δεδομένων. Η EFSA θεωρεί ότι η AI μπορεί να βοηθήσει στην ανάλυση μεγάλου όγκου επιστημονικών δεδομένων, στην αναζήτηση και αξιολόγηση βιβλιογραφίας, στην πρόβλεψη αναδυόμενων κινδύνων και στην ταχύτερη επεξεργασία σύνθετων πληροφοριών. Παράλληλα, η Αρχή τονίζει ότι η χρήση της πρέπει να παραμείνει υπό ανθρώπινη εποπτεία, με διαφάνεια, ασφάλεια και δυνατότητα ελέγχου των αποτελεσμάτων. Το μοντέλο που περιγράφεται είναι επομένως ανθρωποκεντρικό, αλλά υποστηριζόμενο από τεχνητή νοημοσύνη.
Η αλλαγή αυτή σημαίνει ότι η μελλοντική αξιολόγηση της ασφάλειας των τροφίμων δεν θα βασίζεται μόνο σε περισσότερα δεδομένα, αλλά και στην ικανότητα των ευρωπαϊκών επιστημονικών φορέων να συνδέουν διαφορετικές πηγές γνώσης, να εντοπίζουν έγκαιρα νέους κινδύνους και να αξιολογούν προϊόντα που εξελίσσονται ταχύτερα από τα παραδοσιακά κανονιστικά εργαλεία. Η EFSA επισημαίνει παράλληλα την ανάγκη για επενδύσεις σε υποδομές δεδομένων, εξειδικευμένο προσωπικό, νέες μεθόδους, συνεργασίες και έρευνα, ώστε η επιστημονική συμβουλή να παραμείνει αξιόπιστη και ταυτόχρονα να μπορεί να ανταποκρίνεται ταχύτερα στις αλλαγές του διατροφικού συστήματος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Το παράσιτο που προκάλεσε ακατάσχετη διάρροια και αφυδάτωση σε χιλιάδες πολίτες στις ΗΠΑ εντοπίστηκε και στην Ιταλία – Αρρώστησε γυναίκα χωρίς ταξίδι στο εξωτερικό
- 30 άτομα με συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης μετά από δεξίωση γάμου σε ξενοδοχείο – Δέσμευση τροφίμων, πρόστιμο και αναστολή λειτουργίας
- Λουκέτο σε ιδιωτική κλινική στη Θεσσαλονίκη: Έκαναν χημειοθεραπείες σε ασθενείς χωρίς διάγνωση κακοήθειας – Τα ευρήματα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας
- Πλαίσιο: Πρόστιμο 2.500 ευρώ για υπερτιμολόγηση στο ταμείο και ελλιπείς αναγραφές τιμών
- Κάρυ: Επικίνδυνα φυτοφάρμακα και απολυμαντικά στις περισσότερες μάρκες της αγοράς που εξετάστηκαν
- Μπλόκο σε καμπάνια κλινικής στα social που υποστήριζε ότι θεραπεύει τον αυτισμό στα παιδιά με βλαστοκύτταρα (βίντεο)
- Lidl: Τα προϊόντα που απαγορεύεται πλέον να πουλάει με δικαστική απόφαση – Ημερήσιο πρόστιμο 5.000 ευρώ
