Η παγκόσμια αγορά θαλασσινών βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο κατά την οποία η ανάπτυξη δεν αρκεί από μόνη της. Οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα εμπορικές αναταράξεις, αυξημένο κόστος, κλιματικές πιέσεις, αλλαγές στη ζήτηση και ζητήματα που αφορούν τις συνθήκες εργασίας και τη βιωσιμότητα. Το μήνυμα προέκυψε από τις συζητήσεις στο Responsible Seafood Summit 2026, που πραγματοποιήθηκε στην Μπανγκόκ με τη συμμετοχή στελεχών της βιομηχανίας, παραγωγών, ερευνητών και άλλων φορέων της αλυσίδας των θαλασσινών. Η εικόνα που περιέγραψαν οι συμμετέχοντες δεν αφορά έναν μεμονωμένο κίνδυνο. Οι εμπορικοί δασμοί και οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν τις διαδρομές των προϊόντων, η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τις συνθήκες παραγωγής, ενώ το αυξημένο κόστος περιορίζει τα περιθώρια τόσο των παραγωγών όσο και των καταναλωτών. Για τις επιχειρήσεις, η διαχείριση αυτών των παραγόντων γίνεται πλέον μέρος της καθημερινής λειτουργίας και όχι μια μακροπρόθεσμη προετοιμασία για ένα αβέβαιο μέλλον.
Η ανάλυση της Kontali που παρουσιάστηκε στη συνάντηση δείχνει πόσο έντονα έχουν αλλάξει οι οικονομικές συνθήκες. Η διαφορά ανάμεσα στις τιμές παραγωγού και τις τιμές λιανικής έχει διευρυνθεί κατά 65% σε σύγκριση με την περίοδο πριν από το 2022, με τον αναλυτή της εταιρείας Ragnar Nystøyl να αποδίδει μεγάλο μέρος της μεταβολής στην αύξηση του κόστους και όχι σε διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους. Οι αναταράξεις είναι πολλαπλές και αλληλοσυνδέονται. Οι πόλεμοι, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι δασμοί επηρεάζουν τις εμπορικές ροές, ενώ οι κλιματικές μεταβολές δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στην αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια. Παράλληλα, καταγράφονται περιορισμοί στην προσφορά βασικών συστατικών των ιχθυοτροφών, όπως το ιχθυάλευρο και το ιχθυέλαιο, αλλά και ασθενέστερες αλιευτικές περίοδοι σε ορισμένες σημαντικές περιοχές. Η πίεση δεν σταματά στην παραγωγή. Όταν αυξάνεται το κόστος των πρώτων υλών, των ζωοτροφών, της ενέργειας και των μεταφορών, η επιβάρυνση περνά σταδιακά σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα. Την ίδια στιγμή, οι καταναλωτές δεν είναι απαραίτητα σε θέση να απορροφήσουν νέες αυξήσεις, γεγονός που δημιουργεί ένα δύσκολο ισοζύγιο για τις επιχειρήσεις που θέλουν να διατηρήσουν την ποιότητα χωρίς να απομακρύνουν τους αγοραστές.
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει και την τιμή του ψαριού
Οι επιπτώσεις του κλίματος δεν περιορίζονται στην κατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Σύμφωνα με τον Ben Belton του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών, οι πλημμύρες, η ξηρασία, η άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων και η διάβρωση των ακτών έχουν ήδη επηρεάσει την παραγωγή θαλασσινών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά το φαινόμενο El Niño. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι μειωμένες βροχοπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή βασικών αγροτικών προϊόντων, όπως το ρύζι και το σιτάρι. Αυτό έχει στη συνέχεια αντίκτυπο στις τιμές των δημητριακών και, κατ’ επέκταση, στο κόστος των ιχθυοτροφών. Έτσι, μια κλιματική μεταβολή που αρχικά εμφανίζεται σε έναν διαφορετικό κλάδο της γεωργίας μπορεί να καταλήξει να επηρεάζει την τιμή και τη διαθεσιμότητα των ψαριών εκτροφής.
Η άλλη πλευρά είναι η ζήτηση. Όταν τα βασικά τρόφιμα γίνονται ακριβότερα, τα νοικοκυριά με χαμηλότερο ή μεσαίο εισόδημα διαθέτουν μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού τους για βασικές ανάγκες και περιορίζουν τις αγορές ακριβότερων τροφίμων, μεταξύ των οποίων μπορεί να βρίσκονται και τα θαλασσινά. Η κλιματική αλλαγή λειτουργεί έτσι ως πολλαπλασιαστής οικονομικών και περιβαλλοντικών πιέσεων, επηρεάζοντας ταυτόχρονα παραγωγή, κόστος και κατανάλωση. Οι παραγωγοί έχουν ήδη αρχίσει να προσαρμόζονται. Σε μονάδες εκτροφής τιλάπιας χρησιμοποιούνται σκίαση και συστήματα ψεκασμού για τη μείωση της θερμοκρασίας του νερού, ενώ σε άλλες εγκαταστάσεις αυξάνεται το βάθος των λιμνών ή η χρήση αερισμού. Σε περιοχές που απειλούνται από πλημμύρες εφαρμόζονται επίσης αλλαγές στα αναχώματα και στα προγράμματα εκτροφής.
Οι εμπορικές πιέσεις οδηγούν παράλληλα τις επιχειρήσεις να αναζητούν νέες αγορές. Η Ασία παρουσιάζει σημαντικές δυνατότητες, αλλά οι ειδικοί που συμμετείχαν στη σύνοδο υπογράμμισαν ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μία ενιαία αγορά. Διαφέρουν οι καταναλωτικές συνήθειες, τα επίπεδα εισοδήματος, τα κανάλια πώλησης και οι προτιμήσεις από χώρα σε χώρα. Στην Ταϊλάνδη, για παράδειγμα, το νορβηγικό σολομό επιχειρείται να ενταχθεί σε περισσότερες τοπικές διατροφικές περιστάσεις και όχι μόνο σε σούσι και ιαπωνικά εστιατόρια. Το Βιετνάμ εξελίσσεται παράλληλα σε αγορά υψηλότερης αξίας για τα θαλασσινά, ενώ παραμένει σημαντικός κόμβος επεξεργασίας. Η διαφοροποίηση των αγορών αποτελεί έτσι έναν τρόπο περιορισμού της εξάρτησης από συγκεκριμένους προορισμούς σε μια περίοδο όπου οι δασμοί και οι εμπορικές εντάσεις μπορούν να αλλάξουν γρήγορα τους όρους του διεθνούς εμπορίου. Αλλαγές καταγράφονται και στις επιλογές των καταναλωτών. Η οικονομική πίεση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι αγορές θαλασσινών μειώνονται συνολικά, αλλά μπορεί να μεταβάλλεται το είδος των προϊόντων που επιλέγονται. Μικρότερες συσκευασίες, χαμηλότερες τιμές και διαφορετικές μορφές προϊόντων μπορούν να κερδίζουν έδαφος, ενώ η ποιότητα παραμένει κρίσιμος παράγοντας για τη διατήρηση του καταναλωτή.
Το ζήτημα της υπεύθυνης παραγωγής βρέθηκε στο κέντρο των συζητήσεων, ακριβώς επειδή η οικονομική πίεση δυσκολεύει την εφαρμογή νέων περιβαλλοντικών και κοινωνικών πρακτικών. Στελέχη της Thai Union υπογράμμισαν ότι η βιωσιμότητα δεν μπορεί να αποτελεί ξεχωριστή δραστηριότητα από την επιχειρηματική λειτουργία. Πρέπει να ενσωματώνεται στην παραγωγή και στην εμπορική στρατηγική με τρόπο που να επιτρέπει τη συνέχιση των επενδύσεων. Η συζήτηση αφορά και τους εργαζομένους του κλάδου, καθώς η ανάπτυξη της αγοράς δεν μπορεί να εξετάζεται μόνο με όρους παραγωγής και πωλήσεων. Οι συνθήκες εργασίας, η κοινωνική υπευθυνότητα και η προστασία των ανθρώπων που βρίσκονται στα διαφορετικά στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού αποτελούν πλέον μέρος της συνολικής συζήτησης για το τι σημαίνει υπεύθυνο θαλασσινό προϊόν. Παράλληλα, η βιομηχανία αναζητά τρόπους να αξιοποιεί περισσότερο κάθε ψάρι που παράγει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χρήση παραπροϊόντων για προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, όπως το κολλαγόνο, μια προσέγγιση που συνδέει τη μείωση της σπατάλης με την οικονομική αξιοποίηση της παραγωγής.
Στο τέλος, το βασικό ερώτημα που τέθηκε στη σύνοδο δεν ήταν μόνο πώς θα αυξηθεί η παραγωγή θαλασσινών, αλλά ποιος θα αναλάβει το κόστος της υπεύθυνης παραγωγής. Οι καταναλωτές δεν είναι πάντα διατεθειμένοι ή σε θέση να πληρώσουν σημαντικά υψηλότερες τιμές, ενώ οι παραγωγοί και οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένα έξοδα. Η πρόκληση για την αλυσίδα είναι επομένως να βρεθεί τρόπος ώστε η περιβαλλοντική και κοινωνική υπευθυνότητα να παραμείνει οικονομικά βιώσιμη, χωρίς το κόστος να μεταφέρεται δυσανάλογα σε ένα μόνο μέρος της αγοράς.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Μόλυβδος στα ταμπόν: Ομαδική αγωγή κατά της Tampax για παραπλανητική ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με την ασφάλειά των προϊόντων
- Σχολικά κυλικεία: «Έπεσαν» τα πρώτα τσουχτερά πρόστιμα της Περιφέρειας για το «καπέλο» στο εμφιαλωμένο νερό – Πόσο πρέπει να πωλείται το νερό στα σχολεία;
- Ανακαλούνται κατεψυγμένα λαχανικά σε σακούλα – Εκτός από πατάτα, καρότο και αρακά περιέχουν και τοξικό φυτό
- Ηλεκτρονικό τσιγάρο: Συναγερμός για τις επιπτώσεις στους εφήβους – Εθισμός στη νικοτίνη, αναπνευστικές βλάβες, κακή ψυχική υγεία και αυτοκτονικός ιδεασμός
- «Σχεδόν έχασα το παιδί μου»: Η εφιαλτική περιπέτεια δύο οικογενειών από μολυσμένο γάλα – Οργή για την «ασυλία» στον παραγωγό (φωτογραφίες & video)
- Γιατί πρέπει να αποφεύγουμε τα γλυκά όταν παίρνουμε αντιβίωση – Μελέτη
