Μια απρόσμενη σχέση ανάμεσα στη διατροφή, τα αντιβιοτικά και το μικροβίωμα του εντέρου αναδεικνύει νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η αυξημένη κατανάλωση τροφίμων και ροφημάτων με υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, όταν συνδυάζεται με ευρέος φάσματος αντιβιοτικά, συνδέεται με μεγαλύτερη διαταραχή της ισορροπίας των βακτηρίων του εντέρου. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Memorial Sloan Kettering Cancer Center, του NYU Langone Health, του City of Hope και άλλων ιδρυμάτων και βασίστηκε τόσο σε δεδομένα από ασθενείς όσο και σε πειράματα σε ποντίκια.
Περισσότερα από 9.400 γεύματα και πάνω από 1.000 δείγματα κοπράνων
Για να διερευνήσουν την επίδραση της διατροφής στο μικροβίωμα κατά τη διάρκεια της αντιβιοτικής θεραπείας, οι επιστήμονες μελέτησαν 173 ενήλικες ασθενείς που νοσηλεύονταν για μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων στο πλαίσιο θεραπείας για αιματολογικές κακοήθειες.
Οι ερευνητές είχαν στη διάθεσή τους εξαιρετικά λεπτομερή στοιχεία για τη διατροφή των ασθενών. Συνολικά αναλύθηκαν 9.419 γεύματα και περισσότερα από 40.000 επιμέρους τρόφιμα και ροφήματα. Παράλληλα, εξετάστηκαν 1.009 δείγματα κοπράνων από 158 ασθενείς, προκειμένου να καταγραφούν οι μεταβολές στη σύνθεση και την ποικιλότητα του εντερικού μικροβιώματος. Οι ασθενείς βρίσκονταν σε ιδιαίτερα απαιτητική θεραπευτική κατάσταση, καθώς υποβάλλονταν σε εντατική χημειοθεραπεία και μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Όλοι έλαβαν αντιβιοτικά κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους, ενώ περίπου το 80% χρειάστηκε ευρέος φάσματος αντιβιοτικά, τα οποία επηρεάζουν μεγαλύτερο εύρος βακτηρίων του εντέρου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 77.000 κουτιά αναψυκτικών 7UP
Η διατροφή καταγραφόταν σε πραγματικό χρόνο μέσω των γευμάτων του νοσοκομείου. Οι ασθενείς δήλωναν πόση ποσότητα από κάθε τρόφιμο είχαν καταναλώσει και τα δεδομένα αυτά συνδυάστηκαν με τις εργαστηριακές αναλύσεις του μικροβιώματος.
Όσο αυξάνονταν τα γλυκά, τόσο μεγαλύτερη ήταν η απώλεια ποικιλότητας
Το βασικό εύρημα ήταν ότι η κατανάλωση γλυκών από μόνη της δεν συνδεόταν με σημαντική μεταβολή της ποικιλότητας των βακτηρίων. Η εικόνα όμως άλλαζε όταν οι ασθενείς λάμβαναν ευρέος φάσματος αντιβιοτικά. Σύμφωνα με την ανάλυση, κάθε επιπλέον 100 γραμμάρια τροφίμων που εντάχθηκαν από τους ερευνητές στην κατηγορία των γλυκών και των ζαχαρούχων ροφημάτων συνδεόταν με επιπλέον μείωση κατά περίπου 24% της βακτηριακής ποικιλότητας κατά τη διάρκεια της θεραπείας με ευρέος φάσματος αντιβιοτικά. Η ποσότητα αυτή, ως προς το περιεχόμενο σε ζάχαρη, αντιστοιχούσε περίπου σε ένα μεγάλο milkshake.
Στα τρόφιμα και ροφήματα που συνέβαλαν σημαντικά στην πρόσληψη ζάχαρης περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, διατροφικά ροφήματα, αθλητικά ποτά και προϊόντα με πρόσθετα σάκχαρα. Η ποικιλότητα του μικροβιώματος θεωρείται σημαντικός δείκτης της κατάστασης του εντερικού οικοσυστήματος. Ένα πιο ποικιλόμορφο μικροβίωμα περιλαμβάνει περισσότερα διαφορετικά είδη μικροοργανισμών και μεγαλύτερη ισορροπία μεταξύ τους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η συμπεριφορά του γένους Enterococcus. Πρόκειται για βακτήρια που μπορούν να υπάρχουν φυσιολογικά στο έντερο, αλλά υπό ορισμένες συνθήκες να πολλαπλασιαστούν υπερβολικά και να προκαλέσουν σοβαρές λοιμώξεις, μεταξύ άλλων λοιμώξεις της κυκλοφορίας του αίματος. Η προηγούμενη έρευνα της ίδιας επιστημονικής ομάδας έχει δείξει ότι η απώλεια της εντερικής μικροβιακής ποικιλότητας και η επικράτηση βακτηρίων όπως οι εντερόκοκκοι συνδέονται με δυσμενέστερες εκβάσεις σε ασθενείς που υποβάλλονται σε μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Το νέο ερώτημα ήταν εάν η ζάχαρη μπορεί να συμβάλλει στην υπερανάπτυξη τέτοιων μικροοργανισμών όταν το μικροβίωμα έχει ήδη διαταραχθεί από τα αντιβιοτικά.
Στα ποντίκια η επίδραση ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακή
Για να εξετάσουν εάν η σχέση που παρατηρήθηκε στους ανθρώπους μπορούσε να έχει αιτιολογικό μηχανισμό, οι ερευνητές πραγματοποίησαν πειράματα σε ποντίκια. Μια δόση αντιβιοτικού προκάλεσε αύξηση του Enterococcus, η οποία κορυφώθηκε περίπου την τρίτη ημέρα και στη συνέχεια υποχώρησε. Όταν όμως στα ποντίκια προστέθηκε σακχαρόζη στη διατροφή τους, η αύξηση του βακτηρίου ήταν πολύ μεγαλύτερη.
Την τρίτη ημέρα η παρουσία του Enterococcus ήταν περίπου 16,3 φορές υψηλότερη σε σχέση με τα ποντίκια που είχαν λάβει μόνο αντιβιοτικό, ενώ την έκτη ημέρα η διαφορά έφτασε περίπου τις 33,4 φορές. Αντίθετα, στα ποντίκια που κατανάλωναν αυξημένη ποσότητα ζάχαρης χωρίς να έχουν λάβει αντιβιοτικά δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη μεταβολή. Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι η επίδραση της ζάχαρης μπορεί να εξαρτάται από το γεγονός ότι το μικροβίωμα έχει ήδη διαταραχθεί από την αντιβιοτική αγωγή. Περαιτέρω πειράματα έδειξαν επίσης ότι τόσο η γλυκόζη όσο και η φρουκτόζη, τα δύο απλά σάκχαρα που αποτελούν τη σακχαρόζη, μπορούσαν να ενισχύσουν την αύξηση του βακτηρίου στα συγκεκριμένα πειραματικά μοντέλα.
Και τι σημαίνει αυτό για τον κίνδυνο θανάτου;
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης εάν η διατροφή σε συνδυασμό με τη διάρκεια της αντιβιοτικής θεραπείας σχετιζόταν με την επιβίωση των ασθενών.
Στην ομάδα των ασθενών με υψηλότερη πρόσληψη ζάχαρης, κάθε επιπλέον ημέρα θεραπείας με ευρέος φάσματος αντιβιοτικά συνδεόταν στα στατιστικά μοντέλα με 12% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου. Στην ομάδα με χαμηλότερη πρόσληψη ζάχαρης η αντίστοιχη συσχέτιση ήταν 7% ανά επιπλέον ημέρα, εύρημα που μπορούσε να οφείλεται και στην τύχη. Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα, ωστόσο, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα δεδομένα είναι παρατηρησιακά και επομένως δεν αποδεικνύουν ότι η ζάχαρη προκαλεί αυξημένο κίνδυνο θανάτου.
Τα ευρέος φάσματος αντιβιοτικά χορηγούνταν σε ασθενείς που παρουσίαζαν πυρετό ή άλλα σημάδια λοίμωξης. Επομένως, οι ασθενείς που χρειάζονταν πιο ισχυρή ή παρατεταμένη αντιβιοτική θεραπεία μπορεί εξαρχής να ήταν πιο βαριά άρρωστοι. Παράλληλα, η μειωμένη πρόσληψη τροφής, η σοβαρότητα της νόσου και άλλοι παράγοντες θα μπορούσαν να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.
Παρά τα εντυπωσιακά ευρήματα, οι ίδιοι οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι είναι ακόμη πρόωρο να δοθεί γενική οδηγία σε όλους τους ανθρώπους που λαμβάνουν αντιβιοτικά να αποφεύγουν πλήρως τη ζάχαρη. Το συγκεκριμένο ανθρώπινο σκέλος της μελέτης αφορούσε μια ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα: ενήλικες ασθενείς με αιματολογικές κακοήθειες που υποβάλλονταν σε μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων και νοσηλεύονταν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι τα ίδια μεγέθη επίδρασης ισχύουν για έναν κατά τα άλλα υγιή άνθρωπο που παίρνει αντιβιοτικά για μια συνηθισμένη λοίμωξη.
Επιπλέον, οι ασθενείς που μελετήθηκαν βρίσκονταν σε ένα πολύ διαφορετικό διατροφικό και θεραπευτικό περιβάλλον. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα διατροφικά ροφήματα και άλλα προϊόντα με ζάχαρη χρησιμοποιούνται για να εξασφαλιστεί επαρκής πρόσληψη θερμίδων σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να φάνε λόγω της θεραπείας. Γι’ αυτό και οι συγγραφείς δεν προτείνουν την αυθαίρετη διακοπή τέτοιων προϊόντων. Αντίθετα, επισημαίνουν ότι χρειάζονται προοπτικές κλινικές δοκιμές για να διαπιστωθεί εάν μια προσωρινή μείωση της πρόσληψης ζάχαρης κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων αντιβιοτικών θεραπειών μπορεί πράγματι να προστατεύσει το μικροβίωμα και να βελτιώσει την έκβαση των ασθενών.
Το μικροβίωμα στο επίκεντρο της έρευνας
Η νέα μελέτη προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στη σύνθετη εικόνα γύρω από το πώς τα αντιβιοτικά, η διατροφή και το μικροβίωμα αλληλεπιδρούν. Τα αντιβιοτικά είναι απαραίτητα για τη θεραπεία βακτηριακών λοιμώξεων, όμως η δράση τους δεν περιορίζεται στα παθογόνα βακτήρια. Μπορούν επίσης να μειώσουν πληθυσμούς ωφέλιμων ή ουδέτερων μικροοργανισμών του εντέρου, μεταβάλλοντας την ισορροπία του μικροβιακού οικοσυστήματος. Η ερευνητική ομάδα του Marcel van den Brink έχει εδώ και χρόνια μελετήσει τη σχέση ανάμεσα στη μικροβιακή ποικιλότητα, τα αντιβιοτικά και τις εκβάσεις μετά από μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων.
Το νέο εύρημα ανοίγει τώρα ένα διαφορετικό ερώτημα: όχι μόνο ποια αντιβιοτικά επηρεάζουν περισσότερο το μικροβίωμα, αλλά και εάν συγκεκριμένες διατροφικές επιλογές μπορούν να ενισχύσουν ή να περιορίσουν αυτή τη διαταραχή. Μέχρι να υπάρξουν αποτελέσματα από ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές, το μήνυμα της μελέτης είναι κυρίως ερευνητικό και όχι μια γενική θεραπευτική οδηγία. Η ζάχαρη δεν αποδείχθηκε ότι προκαλεί από μόνη της επικίνδυνες λοιμώξεις στους ανθρώπους που λαμβάνουν αντιβιοτικά. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι ο συνδυασμός υψηλής πρόσληψης ζάχαρης και ισχυρής αντιβιοτικής θεραπείας ενδέχεται να επιβαρύνει περισσότερο ένα ήδη διαταραγμένο μικροβίωμα, γεγονός που οι επιστήμονες θεωρούν αρκετά σημαντικό ώστε να αποτελέσει αντικείμενο νέων κλινικών μελετών.
Επιστημονική τεκμηρίωση:
Sugar-rich foods exacerbate antibiotic-induced microbiome disruption
Journal: Nature
DOI: https://doi.org/10.1038/s41586-026-11077-3
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ανακαλείται σάλτσα ντομάτας λόγω πιθανής παρουσίας θραυσμάτων γυαλιού
- Η κλιματική αλλαγή δηλητηριάζει τις καλλιέργειες με μυκοτοξίνες που αλλάζουν το DNA και καταστέλλουν το ανοσοποιητικό – Τα πιο ευάλωτα τρόφιμα (πίνακας)
- Αποκάλυψη Cibum: Η Κομισιόν αλλάζει τους κανόνες για τα παιχνίδια: Στο στόχαστρο BPA, φαινόλη και Lilial
- Τροφική δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο: Ο αόρατος εχθρός στα χέρια μας, η τοξίνη που «επιζεί» στο μαγείρεμα και ο εφιάλτης των ασταμάτητων εμετών
- Ανακαλείται κακάο μάρκας που πωλείται και στην Ελλάδα – Εντοπίστηκε υπέρβαση ορίου για επικίνδυνες ουσίες
- Braun: Αποσύρει διαφημιστικό ισχυρισμό για δημοφιλή συσκευή που πωλείται και στην Ελλάδα, μετά από παρέμβαση Αρχής Ανταγωνισμού (φωτογραφία)
- 5 θάνατοι από το «σαρκοφάγο» βακτήριο που προκαλεί σοβαρή λοίμωξη μέσω μιας απλής πληγής – Η προειδοποίηση των αρχών
- 48 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 7 έμειναν τυφλοί από νοθευμένο αλκοόλ – Μπορούμε να καταλάβουμε αν ένα ποτό είναι νοθευμένο;
