Για ένα κομμάτι ψωμί – Η υπόσχεση που δεν ξεχνώ ποτέ
Της Άννας Λεκατσά Γεωπόνος-Επιστήμονας Τροφίμων, Senior Consultant AG ADVENT AE
Κάθε χρόνο, τέτοια μέρα, θυμάμαι το έμβλημα του FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) με τη λατινική φράση «Fiat Panis» (Let there be bread) και σκέφτομαι πόσο δρόμο έχουμε ακόμη για να γίνει αυτός ο άρτος ασφαλής, προσιτός και να μπορεί να μοιραστεί δίκαια σε όλο τον κόσμο. Αντί να φωνάζουμε «γενηθήτω άρτος», καλύτερα να φωνάξουμε: «γενηθήτω συνείδηση», γιατί τι να τον κάνουμε τον άρτο, αν είναι γεμάτος με ξένα σώματα ή μυκοτοξίνες ή δεν μπορεί να διακινηθεί εκεί, όπου πραγματικά τον έχουν ανάγκη;
Αναρωτιέμαι… Τι έχει αλλάξει από τα προηγούμενα χρόνια και τις υποσχέσεις που όλοι δώσαμε, όταν το 2019, η «Παγκόσμια Ημέρα για την Ασφάλεια των Τροφίμων» τιμήθηκε για 1η φορά; Έχουμε μετατρέψει τα λόγια μας σε δράση;
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Α. Ζαμπέλας (ΕΦΕΤ): Εγκληματική η αντιμετώπιση της Ασφάλειας Τροφίμων στην Ελλάδα – Το ΥΠΑΑΤ ασχολείται μόνο με τους Αγρότες
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δ. Σταμενίτης στο Cibum για την Παγκόσμια Ημέρα Ασφάλειας Τροφίμων: Αυστηρότερο το νομοθετικό πλαίσιο – Ενίσχυση της διαφάνειας
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επιστρέφει ο εφιάλτης με τα μολυσμένα αυγά – Έξαρση σαλμονέλας αδειάζει τα ράφια από τις καρτέλες με το αγαπημένο τρόφιμο
Γιατί όσο η επισιτιστική κρίση διογκώνεται, όσο η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τον τρόπο που παράγουμε και διακινούμε τα τρόφιμα, όσο οι συγκρούσεις, όπως ο πόλεμος, διακόπτουν την εφοδιαστική αλυσίδα, τόσο το «Fiat Panis» ακούγεται λιγότερο σαν ευχή και περισσότερο σαν ανέκδοτο.
Σε ένα παλιότερό μου άρθρο στο CIBUM, είχα γράψει πως «…η ελαχιστοποίηση των διαταράξεων στην εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων παραμένει μια από τις υψηλότερες προτεραιότητες όλων των κυβερνήσεων…». Φέτος, με τις ανατιμήσεις να ακολουθούν αυξητική πορεία και με τα τρόφιμα πρώτης ανάγκης να μετατρέπονται σε είδη πολυτελείας, φαίνεται πως η προτεραιότητα αυτή έχει χάσει το στόχο της. Το σύμβολο του σταριού στο έμβλημα του FAO (το κάνω με bold για όποιον καταλάβει), φαντάζει μάλλον ειρωνικό, όταν σε εποχές σαν τη σημερινή, η επισιτιστική ανασφάλεια απειλεί κυρίως τις φτωχότερες περιοχές, ιδίως στην Αφρική και την Ασία, όπου η έλλειψη τροφίμων γίνεται όλο και πιο ανησυχητική για εκατομμύρια ανθρώπους.
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Eντοπίστηκε κι άλλο φιλέτο ψαριού με υψηλά επίπεδα τοξικής ισταμίνης – Προκαλεί εξάψεις, ταχυκαρδία, ναυτία και αλλεργικές αντιδράσεις
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πόσο ασφαλή είναι τα τρόφιμα στην Ελλάδα; Του Δρ Φ. Γαΐτη
Φέτος, κοιτάζω τη φράση που περιγράφει το νέο θέμα για το 2025: «Food safety: science in action» και χαμογελώ… Όχι γιατί δεν είναι σοβαρό το θέμα, κάθε άλλο, αλλά γιατί σκέφτομαι πόσο συχνά στη δημόσια συζήτηση μιλάμε για «επιστήμη», μόνο όταν μας βολεύει.
Τα ψευδοεπιστημονικά άρθρα πολλαπλασιάζονται με ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης από αυτούς της Salmonella, οι μύθοι για τα τρόφιμα μεταδίδονται σαν το νοροϊό στα social media, ενώ τα likes πέφτουν βροχή, όταν πχ κάποιος μας μιλήσει για τη θρεπτική αξία των «superfoods» (χωρίς βέβαια να μας πει ότι πρέπει να φάμε ένα κιλό για να πάρουμε τα οφέλη) ή όταν μας πει ότι πρέπει να πλένουμε πάντα το κοτόπουλο στην κουζίνα μας (με λεμόνι και προσευχή;;; spoiler: όχι, δεν το πλένουμε).
Καταρρακτωδώς πέφτουν και οι κατάρες προς τους επιστήμονες που «δεν ξέρουν τι τους γίνεται» και τόλμησαν, άκου τώρα, μέσα από ένα οργανωμένο σχέδιο με τις μεγάλες (κακές) επιχειρήσεις, να βάλουν τα έντομα στη διατροφή μας! Οι ίδιοι βέβαια, δεν έχουν θέμα με τα κοκορέτσια, τα αμελέτητα ή τους χοχλιούς, ούτε με το λάδι ή το τσίπουρο από το χωριό (αυτό που τους πούλησε ο κουμπάρος τους, από τον ξάδερφο του θείου που είναι γείτονας με την κολλητή της μάνας του), ούτε δυστυχώς τους απασχολεί να ενημερωθούν σωστά, αλλά μάλλον φαντάζονται ότι με κάποιο, επίσημο, νόμιμο (και ύπουλο) τρόπο οι επιστήμονες θα βρουν τη λύση και θα βρεθεί (μεταμφιεσμένη) η Τερέζα, με τις φίλες της, στο πιάτο τους.
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νερό βρύσης: Ιστορική δικαστική απόφαση υποχρεώνει εταιρεία ύδρευσης να αποζημιώσει 90 χιλιάδες καταναλωτές
Αλλά δεν θέλω να σταθώ μόνο στα αρνητικά. Κοιτάζοντας γύρω μου, βλέπω ότι η (αληθινή) επιστήμη βρίσκεται πράγματι σε δράση και μέσα στα πράγματα, από τη συνεχή έρευνα για τους μικροοργανισμούς που μολύνουν τη διατροφική αλυσίδα, μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη που θα προβλέπει κινδύνους στην παραγωγή. Το βλέπω επίσης καθημερινά στις δράσεις του ΕΦΕΤ (που αν και υποστελεχωμένος προσπαθεί πολύ), στις μελέτες HACCP που διαβάζω, στους εκπαιδευόμενους που τελικά κατανοούν «γιατί πρέπει να τηρείται η αλυσίδα ψύξης» και στις συζητήσεις με τους υπευθύνους τροφίμων που, έστω διστακτικά, αρχίζουν να εμπιστεύονται τα επιστημονικά δεδομένα και να ενισχύουν ολοένα και περισσότερο την κουλτούρα ασφάλειας τροφίμων στις επιχειρήσεις τους.
Το μήνυμα της σημερινής ημέρας δεν πρέπει να είναι μία αόριστη δήλωση ή ένα ακόμη ευχολόγιο. Είναι και πρέπει να αποτελεί μία υπόσχεση. Είναι η σκληρή δουλειά των επιθεωρητών που δεν φαίνονται, η ψυχή και το πάθος που δίνουν καθημερινά οι επιστήμονες-ήρωες των επιχειρήσεων τροφίμων, η επιμονή των ερευνητών που μελετούν τους παθογόνους μικροοργανισμούς και η συνεχής προσπάθειά τους να μεταφραστεί η γνώση τους σε πολιτική και αυτή να διαδοθεί και να εφαρμοστεί παντού.
Ένα από τα αγαπημένα μου γνωμικά, αλλά και στάση ζωής είναι το «Quality is not an act. It’s a habit». Δεν μπορεί να υπάρξει ποιοτικό τρόφιμο, αν πρωτίστως δεν είναι ασφαλές. Όμως, η ασφάλεια τροφίμων, δεν είναι μία βαρετή ρουτίνα ή μία τυπική διαδικασία, κάτι που πρέπει να κάνουμε επειδή μας το είπαν οι επιστήμονες ή το επιβάλλει ο νόμος ή το καθορίζουν τα πρότυπα για να πιστοποιηθούμε, είναι ζήτημα υγείας, ανθρωπιάς και δικαιοσύνης. Και όσο κι αν ακούγεται τετριμμένο, είναι και θέμα παιδείας, αλλά και ηθικών αξιών. Γιατί, μεταξύ μας, δεν υπάρχει τίποτα πιο αντιεπιστημονικό από τις φράσεις που ακούμε συχνά στον κύκλο μας: «έτσι το κάναμε πάντα» ή «σε εμάς δεν έχει τύχει ποτέ».
Σήμερα, δεν είναι μια ημέρα για να κάνω βαριές δηλώσεις. Θέλω μόνο να θυμίσω, ξανά και ξανά και ξανά (και πρώτα σε μένα την ίδια), ότι η ασφάλεια των τροφίμων είναι υπόθεση όλων μας και κάθε φορά που λέμε «ασφαλές τρόφιμο», δεν μιλάμε απλώς για νομοθεσία, πρότυπα, αυτοελέγχους, επιθεωρήσεις ή προδιαγραφές. Μιλάμε για ένα παιδί που δεν θα πάθει δηλητηρίαση από ένα μολυσμένο τρόφιμο. Για μια οικογένεια που θα μπορεί να έχει εύκολη πρόσβαση σε ένα «τίμιο» και αυθεντικό φαγητό. Για έναν αγρότη που θα γνωρίζει πώς να προστατεύσει τη σοδειά του. Για μία επιχείρηση που θέλει (και μπορεί) να προστατεύσει τους πελάτες της και τη φήμη της. Για ένα βιώσιμο αγροδιατροφικό σύστημα που περιορίζει την σπατάλη τροφίμων και προστατεύει το περιβάλλον. Για εμάς που θέλουμε ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα για όλο τον κόσμο, σε προσιτή τιμή, όπου κανείς δεν θα πεινάει ή θα υποφέρει από οποιαδήποτε μορφή υποσιτισμού.
Και όλα αυτά που περιγράφω, όσο κι αν φαίνεται υπερβολικό, ξεκινούν με λίγη επιστήμη και πολλή ενσυναίσθηση.
Για ένα κομμάτι ψωμί, δε φτάνει μόνο η δουλειά…
