Οι εργαστηριακές αναλύσεις εντόπισαν 60 μg/kg T-2 τοξίνης όταν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 20 μg/kg
Οι μυκοτοξίνες αποτελούν έναν από τους πιο κρίσιμους και «αόρατους» κινδύνους για την ασφάλεια των τροφίμων παγκοσμίως, με τα σιτηρά και τα παράγωγά τους, όπως το αλεύρι, να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή έκθεσης. Πρόκειται για τοξικές χημικές ενώσεις που παράγονται φυσικά από διάφορους μύκητες, όταν οι συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας στον αγρό ή στην αποθήκη το επιτρέπουν. Το γεγονός ότι οι ενώσεις αυτές παρουσιάζουν εξαιρετική θερμική και χημική σταθερότητα σημαίνει ότι επιβιώνουν από τις συνήθεις διαδικασίες επεξεργασίας, όπως η άλεση και το ψήσιμο, με αποτέλεσμα να μεταφέρονται αυτούσιες στο τελικό προϊόν χωρίς μάλιστα να αλλοιώνουν τη γεύση, την οσμή ή την εμφάνισή του. Καθώς το αλεύρι αποτελεί τη βάση για πλήθος καθημερινών τροφίμων, η μακροχρόνια έκθεση σε αυτές τις τοξίνες συνδέεται στενά με σοβαρές χρόνιες επιπτώσεις για την ανθρώπινη υγεία, όπως ηπατικές βλάβες και ανοσοκαταστολή, καθιστώντας τον αυστηρό έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας επιτακτική ανάγκη για τη δημόσια υγεία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Κολοβακτηρίδια, E. coli και εντερόκοκκοι σε παγάκια – Έρευνα της ΕΕΔΥΠΠΠ σε 965 δείγματα πάγου από την εστίαση
Η Γαλλία προχώρησε στις 29 Ιουνίου 2026 σε κοινοποίηση μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για τρόφιμα και ζωοτροφές (RASFF) σχετικά με σοβαρό περιστατικό ασφάλειας τροφίμων που αφορά αλεύριπροέλευσης Γαλλίας (δείτε παρακάτω φωτογραφία). Η ειδοποίηση, ταξινομήθηκε ως προειδοποίηση (Alert Notification) μετά από έλεγχο που πραγματοποίησε η ίδια η επιχείρηση και αφορούσε υπέρβαση του ανώτατου επιτρεπόμενου ορίου της μυκοτοξίνης T-2. Η αξιολόγηση του κινδύνου χαρακτηρίστηκε ως “σοβαρή“, γεγονός που οδήγησε στην απόσυρση του προϊόντος από την αγορά και στην ανάκλησή του από τους καταναλωτές στη Γαλλία, ενώ το προϊόν είχε επίσης διανεμηθεί και σε άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο.
Η γαλλική ανακοίνωση ανάκλησης αφορά το προϊόν ιδιωτικής ετικέτας βιολογικό αλεύρι φαγόπυρου, Farine de sarrasin U συσκευασίας 1 κιλού, με εμπορική επωνυμία U. Επηρεάζονται οι παρτίδες ENSK960 με ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 23 Δεκεμβρίου 2026 και ENSK961 με ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 24 Δεκεμβρίου 2026 και κωδικό GTIN 3256222250427. Το προϊόν διατέθηκε στην αγορά από τις 26 Μαρτίου έως τις 19 Ιουνίου 2026 στις νότιες και ανατολικές περιοχές της Γαλλίας μέσω του γαλλικού συνεταιριστικού ομίλου λιανικής COOPERATIVE U.
Σύμφωνα με τα εργαστηριακά αποτελέσματα που κοινοποιήθηκαν στο RASFF, η συγκέντρωση της μυκοτοξίνης T-2 στο αλεύρι φαγόπυρου ήταν 60 ±11 μικρογραμμάρια ανά κιλό, ενώ το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 20 μικρογραμμάρια ανά κιλό. Η μετρούμενη συγκέντρωση ήταν επομένως περίπου τριπλάσια από το ισχύον νομοθετικό όριο, γεγονός που οδήγησε στην αξιολόγηση του περιστατικού ως σοβαρού κινδύνου.
Οι μυκοτοξίνες αποτελούν τοξικές χημικές ουσίες που παράγονται φυσικά από ορισμένους μικροσκοπικούς μύκητες, κυρίως των γενών Fusarium, Aspergillus και Penicillium. Η τοξίνη T-2 ανήκει στην ομάδα των τριχοθηκενίων τύπου Α και παράγεται κυρίως από στελέχη του γένους Fusarium, τα οποία μπορούν να αναπτυχθούν σε δημητριακά και άλλες φυτικές πρώτες ύλες ήδη από το στάδιο της καλλιέργειας. Το φαγόπυρο, όπως και άλλα δημητριακά ή ψευδοδημητριακά, μπορεί να επιμολυνθεί όταν επικρατούν ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες για την ανάπτυξη των μυκήτων.
Η Τοξίνη Τ-2 συνδέεται με γαστρεντερικές διαταραχές, διαταραχές ανάπτυξης και επιδράσεις στο αίμα. Η επιμόλυνση από μύκητες που παράγουν T-2 τοξίνη μπορεί να ξεκινήσει στον αγρό κατά την άνθηση και την ωρίμανση της καλλιέργειας, ιδιαίτερα όταν επικρατούν παρατεταμένες βροχοπτώσεις, αυξημένη σχετική υγρασία και μέτριες θερμοκρασίες. Η παρουσία τραυματισμών στους σπόρους από έντομα, μηχανικές βλάβες ή ακραία καιρικά φαινόμενα διευκολύνει την εγκατάσταση των μυκήτων. Η επιμόλυνση μπορεί επίσης να επιδεινωθεί μετά τη συγκομιδή όταν οι πρώτες ύλες δεν αποξηραίνονται επαρκώς ή αποθηκεύονται σε χώρους με αυξημένη υγρασία, ανεπαρκή αερισμό ή θερμοκρασίες που επιτρέπουν τη συνέχιση της μυκητιακής ανάπτυξης.
Η παραγωγή των μυκοτοξινών δεν είναι απαραίτητα ορατή με γυμνό μάτι. Ένα προϊόν μπορεί να εμφανίζεται φυσιολογικό χωρίς εμφανή σημάδια αλλοίωσης και παρ’ όλα αυτά να περιέχει επικίνδυνες συγκεντρώσεις τοξινών. Επιπλέον, η T-2 τοξίνη παρουσιάζει υψηλή θερμική σταθερότητα και δεν καταστρέφεται πλήρως κατά το ψήσιμο, το μαγείρεμα ή άλλες συνήθεις θερμικές διεργασίες. Αυτό σημαίνει ότι η μετατροπή του αλευριού σε ψωμί, αρτοσκευάσματα, κρέπες ή άλλα προϊόντα δεν εξασφαλίζει την απομάκρυνση του κινδύνου.
Η T-2 τοξίνη δρα κυρίως αναστέλλοντας τη σύνθεση πρωτεϊνών στα κύτταρα, προκαλώντας βλάβες σε ιστούς με υψηλό ρυθμό κυτταρικής ανανέωσης. Η τοξικότητά της έχει μελετηθεί εκτενώς σε πειραματικά μοντέλα και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μυκοτοξίνες που παρακολουθούνται στα δημητριακά και στα προϊόντα άλεσης. Η έκθεση μπορεί να είναι οξεία μετά από κατανάλωση μεγάλης ποσότητας επιμολυσμένου τροφίμου ή χρόνια όταν καταναλώνονται επανειλημμένα τρόφιμα με αυξημένες συγκεντρώσεις.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Διαδικτυακό σεμινάριο για την Προληπτική Επισήμανση Αλλεργιογόνων στα τρόφιμα (PAL) – TÜV NORD HELLAS & CibumLEARNING
Μετά από κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν υψηλά επίπεδα T-2 τοξίνης ενδέχεται να εμφανιστούν ναυτία, έμετος, κοιλιακό άλγος, διάρροια, ερεθισμός του στόματος και του φάρυγγα, αίσθημα καύσου στη στοματική κοιλότητα και γενική αδυναμία. Σε υψηλότερες εκθέσεις μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος, μεταβολές στις αιματολογικές παραμέτρους, βλάβες στον γαστρεντερικό βλεννογόνο και τοξικές επιδράσεις στον μυελό των οστών. Ο χρόνος εμφάνισης των συμπτωμάτων εξαρτάται από τη δόση που προσλήφθηκε και μπορεί να κυμαίνεται από λίγες ώρες έως ένα εικοσιτετράωρο μετά την κατανάλωση.
Μεγαλύτερη ευαισθησία εμφανίζουν τα μικρά παιδιά, οι έγκυες, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και όσοι πάσχουν από χρόνιες παθήσεις. Στις ομάδες αυτές ακόμη και χαμηλότερα επίπεδα έκθεσης ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερη σημασία λόγω μειωμένης ικανότητας αντιμετώπισης των τοξικών επιδράσεων.
Για τη βιομηχανία τροφίμων, η πρόληψη της επιμόλυνσης από μυκοτοξίνες βασίζεται στην εφαρμογή ολοκληρωμένων μέτρων σε όλα τα στάδια της αλυσίδας παραγωγής. Η επιλογή υγιών πρώτων υλών, η παρακολούθηση των καλλιεργειών για μυκητολογικές προσβολές, η έγκαιρη συγκομιδή, η αποτελεσματική αποξήρανση των σπόρων, η διατήρηση χαμηλής υγρασίας κατά την αποθήκευση και η συνεχής παρακολούθηση των συνθηκών θερμοκρασίας και υγρασίας αποτελούν βασικά προληπτικά μέτρα. Η εφαρμογή συστημάτων HACCP, η δειγματοληψία βάσει αξιολόγησης κινδύνου, οι τακτικές εργαστηριακές αναλύσεις για μυκοτοξίνες και η ιχνηλασιμότητα των παρτίδων επιτρέπουν την έγκαιρη ανίχνευση μη συμμορφώσεων πριν από τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά.
Η παρουσία μυκοτοξινών στα τρόφιμα ρυθμίζεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία μέσω καθορισμένων ανώτατων επιτρεπόμενων επιπέδων για διάφορες κατηγορίες τροφίμων. Η συμμόρφωση με τα όρια αυτά αποτελεί υποχρέωση των επιχειρήσεων τροφίμων σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) 178/2002 για τις γενικές αρχές της νομοθεσίας τροφίμων, ενώ τα ειδικά ανώτατα επίπεδα για τις μυκοτοξίνες καθορίζονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/915 σχετικά με τα μέγιστα επιτρεπτά επίπεδα ορισμένων προσμείξεων στα τρόφιμα. Η διαχείριση των σχετικών περιστατικών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης πραγματοποιείται μέσω του συστήματος RASFF, το οποίο επιτρέπει την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών-μελών όταν εντοπίζονται τρόφιμα που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία.
Η πρόληψη παρόμοιων περιστατικών βασίζεται και στις ορθές πρακτικές χειρισμού τροφίμων στο σπίτι. Τα άλευρα και τα δημητριακά πρέπει να αποθηκεύονται σε δροσερό και ξηρό χώρο, προστατευμένα από υγρασία και έντομα, μέσα σε καλά κλεισμένα δοχεία. Προϊόντα που εμφανίζουν ίχνη μούχλας, δυσάρεστη οσμή ή ενδείξεις αλλοίωσης δεν πρέπει να καταναλώνονται. Η καθαριότητα των χεριών πριν και μετά τον χειρισμό τροφίμων, ο τακτικός καθαρισμός πάγκων, σκευών και επιφανειών, η αποφυγή διασταυρούμενης επιμόλυνσης μεταξύ ωμών και έτοιμων προς κατανάλωση τροφίμων, η διατήρηση των ευπαθών προϊόντων στις κατάλληλες θερμοκρασίες και το επαρκές μαγείρεμα όπου απαιτείται αποτελούν βασικές πρακτικές ασφάλειας τροφίμων. Παρότι η θερμική επεξεργασία δεν εξουδετερώνει αποτελεσματικά τις μυκοτοξίνες, η συνολική εφαρμογή ορθών πρακτικών κατά την αποθήκευση και τον χειρισμό συμβάλλει στη μείωση των κινδύνων που σχετίζονται με άλλες μορφές μικροβιακής επιμόλυνσης και στη διατήρηση της ποιότητας των τροφίμων.
