Τα αυγά και τα προϊόντα αυγού συγκαταλέγονται στις σημαντικές διατροφικές πηγές έκθεσης του ευρωπαϊκού πληθυσμού στις υπερ- και πολυφθοροαλκυλιωμένες χημικές ουσίες (PFAS), με τα παιδιά να εμφανίζουν υψηλότερη εκτιμώμενη πρόσληψη σε σχέση με το σωματικό τους βάρος. Αυτό είναι το συμπέρασμα νέας επιστημονικής μελέτης που εξέτασε τη σωρευτική έκθεση μέσω αυτών των τροφίμων, αξιολογώντας από κοινού την τοξικολογική ισχύ διαφορετικών PFAS και όχι μόνο τις συγκεντρώσεις στις οποίες ανιχνεύονται.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται μπισκότα της ΒΙΟΛΑΝΤΑ από τα Lidl στις ΗΠΑ – Αποσύρονται 700 συσκευασίες
Η έκθεση σε PFAS έχει συνδεθεί με επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, με την EFSA να έχει βασίσει την ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη για τέσσερις από αυτές τις ουσίες — PFOA, PFNA, PFOS και PFHxS — στις επιδράσεις τους στο ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών. Επιστημονικά δεδομένα έχουν επίσης συσχετίσει το PFOA και το PFOS με τοξικές επιδράσεις στο ήπαρ, μεταβολικές και αναπτυξιακές επιπτώσεις, ενώ το PFOA έχει ταξινομηθεί ως καρκινογόνο για τον άνθρωπο και το PFOS ως πιθανώς καρκινογόνο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κρέμα γάλακτος στο επίκεντρο επιστημονικής έρευνας για μόλυνση από επικίνδυνους χημικούς ρύπους PCBs
Η εργασία με τίτλο «Cumulative exposure to per- and polyfluoroalkyl substances from eggs and egg products in Europe: application of relative potency factors» πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Τμήματος Κτηνιατρικών Ιατρικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Μπολόνια και του Τμήματος Κτηνιατρικής και Ζωικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Μιλάνου και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Italian Journal of Food Safety.
Τα PFAS αποτελούν μεγάλη οικογένεια συνθετικών χημικών ουσιών που χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα μεγάλη περιβαλλοντική ανθεκτικότητα. Η ανθρώπινη έκθεση πραγματοποιείται σε σημαντικό βαθμό μέσω της διατροφής και ειδικότερα μέσω τροφίμων ζωικής προέλευσης. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει καθορίσει ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη 4,4 ng ανά κιλό σωματικού βάρους για το άθροισμα τεσσάρων PFAS: PFOA, PFNA, PFOS και PFHxS. Η τιμή αυτή βασίστηκε στις επιδράσεις στο ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών.
Υπενθυμίζεται πως σύμφωνα με μελέτη της ΜΚΟ Générations futures, η οποία καταγγέλλει την «εκτεταμένη μόλυνση» των τροφίμων από χημικές ουσίες PFAS, το 39% των αυγών είναι μολυσμένα με PFAS ενώ και έρευνα του Γερμανικού Οργανισμού Προστασίας Περιβάλλοντος και Φύσης (BUND) αποκαλύπτει υψηλά επίπεδα των λεγόμενων «αιώνιων χημικών ουσιών» PFAS στα αυγά. Αλλά και στη Δανία σύμφωνα με αναλύσεις, 8 στα 20 δείγματα αυγών που αναλύθηκαν εμφάνισαν επίπεδα PFAS πάνω από τα επιτρεπτά όρια.
Η νέα έρευνα διαφοροποιείται ως προς τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει την έκθεση. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν σχετικούς συντελεστές ισχύος, γνωστούς ως Relative Potency Factors (RPF), οι οποίοι επιτρέπουν να εκφράζεται η δράση διαφορετικών PFAS σε ισοδύναμα PFOA (PFOA equivalents ή PEQ). Ως τοξικολογικό τελικό σημείο χρησιμοποιήθηκε η ηπατική τοξικότητα. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται η εκτίμηση της σωρευτικής επίδρασης ενός μείγματος ουσιών με διαφορετική τοξικολογική ισχύ.
Πόσα PFAS προσλαμβάνουν οι Ευρωπαίοι μέσω των αυγών
Για τους υπολογισμούς χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα συγκεντρώσεων PFAS σε αυγά και προϊόντα αυγού από την επιστημονική γνωμοδότηση της EFSA του 2020. Οι ερευνητές επέλεξαν το 95ο εκατοστημόριο των συγκεντρώσεων και συνδύασαν τα στοιχεία αυτά με δεδομένα κατανάλωσης από την ευρωπαϊκή βάση Comprehensive European Food Consumption Database. Υπολογίστηκαν σταθμισμένες μέσες τιμές κατανάλωσης για νήπια, εφήβους, ενήλικες και ηλικιωμένους.
Στα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν, η συγκέντρωση στο 95ο εκατοστημόριο ήταν 36 ng/kg για το PFOA και 120 ng/kg για το PFOS. Η μέση ημερήσια κατανάλωση αυγών και προϊόντων αυγού υπολογίστηκε σε 10,1 γραμμάρια για τα νήπια, 15,9 γραμμάρια για τους εφήβους, 18,6 γραμμάρια για τους ενήλικες και 18,3 γραμμάρια για τους ηλικιωμένους. Η μεγαλύτερη σωρευτική έκθεση υπολογίστηκε στα νήπια, στα 1,63 ng PEQ ανά κιλό σωματικού βάρους την εβδομάδα. Για τους εφήβους η αντίστοιχη τιμή ήταν 0,69 ng/kg, για τους ενήλικες 0,53 ng/kg και για τους ηλικιωμένους 0,50 ng/kg την εβδομάδα.
Το PFOS είχε τη μεγαλύτερη συμμετοχή στη συνολική έκθεση σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες. Στα νήπια, για παράδειγμα, από τα συνολικά 1,63 ng/kg την εβδομάδα, τα 1,42 ng/kg αντιστοιχούσαν στο PFOS και τα 0,21 ng/kg στο PFOA. Οι ερευνητές αποδίδουν την υψηλότερη έκθεση των μικρών παιδιών στη μεγαλύτερη πρόσληψη τροφής σε σχέση με το σωματικό τους βάρος. Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι η αξιολόγηση ενός μείγματος PFAS μπορεί να δώσει διαφορετική εικόνα από την εξέταση κάθε ουσίας χωριστά. Το PFOS, λόγω της σχετικής τοξικολογικής ισχύος που του αποδίδεται στη συγκεκριμένη μέθοδο, εμφανίζει μεγαλύτερη συμβολή στην εκτιμώμενη ηπατική τοξικότητα σε σχέση με το PFOA.
Εμπορικά και αυγά οικιακής παραγωγής
Ιδιαίτερη διαφοροποίηση καταγράφεται ανάμεσα στα αυγά εμπορικής παραγωγής και εκείνα που προέρχονται από οικόσιτες κότες. Μελέτες σε εμπορικά αυγά έχουν εντοπίσει κυρίως ίχνη ορισμένων PFAS μακράς αλυσίδας, ενώ στα αυγά οικιακής παραγωγής έχουν καταγραφεί σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις. Οι κότες ελευθέρας βοσκής σε οικιακά κοτέτσια μπορούν να έρχονται σε μεγαλύτερη επαφή με το έδαφος, την τροφή και άλλες περιβαλλοντικές πηγές PFAS. Η εργασία παραπέμπει επίσης σε ολλανδικές αξιολογήσεις κινδύνου, σύμφωνα με τις οποίες η έκθεση σε PFAS από αυγά οικιακής παραγωγής μπορεί να είναι 20 έως 80 φορές μεγαλύτερη από εκείνη που σχετίζεται με εμπορικά αυγά.
Τι αναφέρει η ευρωπαϊκή μελέτη για τα αυγά στην Ελλάδα
Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις χώρες για τις οποίες υπάρχουν δημοσιευμένα δεδομένα αυξημένης επιβάρυνσης σε αυγά οικιακής παραγωγής. Οι συγγραφείς παραπέμπουν σε έρευνες από την Ιταλία, το Βέλγιο και την Ελλάδα, στις οποίες ανιχνεύθηκαν PFOS, PFOA, PFHxS και PFBA σε αυξημένες συγκεντρώσεις, με ορισμένα αποτελέσματα να υπερβαίνουν ευρωπαϊκά ανώτατα επίπεδα για τα αυγά και την ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη της EFSA.
Η ελληνική εργασία που χρησιμοποιείται ως βιβλιογραφική αναφορά είναι η μελέτη των Arvaniti και συνεργατών, η οποία δημοσιεύθηκε το 2025 στο Science of the Total Environment και εξέτασε PFAS, φυτοφάρμακα, φαρμακευτικές ουσίες και βαρέα μέταλλα σε αυγά από ελληνικά οικιακά κοτέτσια. Στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες, μεταξύ άλλων, από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το ΕΚΠΑ. Η ελληνική μελέτη κατέγραψε PFAS σε δείγματα αυγών από κότες ελευθέρας βοσκής και αξιολόγησε την έκθεση των καταναλωτών μέσω της κατανάλωσής τους. Μόνο 9 από τα 17 δείγματα ελληνικών αυγών που αναλύθηκαν συμμορφώνονταν με τα όρια, δηλαδή πάνω από τα μισά υπερβαίνουν τα ρυθμιστικά όρια, ενώ όλα ανεξαιρέτως τα δείγματα περιείχαν PFAS. Για αυτά τα δείγματα οι συγκεντρώσεις PFAS κυμαίνονταν από 1,71 (EBC4) έως 5,30 (EBC13) μg/kg βάρους. Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν τη σημαντική μόλυνση των ελληνικών αυγών από PFAS.
Οι ίδιοι οι Ιταλοί ερευνητές επισημαίνουν έναν ουσιαστικό περιορισμό: το συγκεκριμένο πρωτόκολλο RPF δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί ή επικυρωθεί επίσημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παραμένει επομένως αβεβαιότητα γύρω από την εφαρμογή του, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας υπερεκτίμησης της έκθεσης, και απαιτείται περαιτέρω επικύρωση πριν χρησιμοποιηθεί συστηματικά για κανονιστικές αξιολογήσεις κινδύνου.
Οι συγγραφείς θεωρούν ότι η αξιολόγηση των PFAS ως μείγματος μπορεί να επιτρέψει ακριβέστερη εκτίμηση της διατροφικής έκθεσης, καθώς λαμβάνει υπόψη τόσο τη συγκέντρωση όσο και τη σχετική ισχύ κάθε ουσίας. Παράλληλα, ζητούν περαιτέρω επικύρωση της μεθοδολογίας RPF και συνεχή παρακολούθηση των PFAS στα τρόφιμα, με ιδιαίτερη προσοχή στις πληθυσμιακές ομάδες που εμφανίζουν μεγαλύτερη πρόσληψη ανά κιλό σωματικού βάρους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ευρωπαϊκός συναγερμός για κολοκυθάκια με απαγορευμένη ουσία – Ανακαλούνται από 17 διαφορετικές αλυσίδες σουπερμάρκετ
- Τεράστια ανάκληση μαρουλιού: Πάνω από 235.000 κιβώτια -περίπου 3 εκατομμύρια μαρούλια- στην υψηλότερη κατηγορία κινδύνου
- Στη δημοσιότητα λίστα με επικίνδυνα σχολικά είδη – Μόλυβδος, κάδμιο, βενζόλιο και φθαλικές ενώσεις σε προϊόντα για παιδιά
