Σοβαρός κίνδυνος από δηλητηριώδη φραγκόσυκα – Ανακλήσεις σε Κύπρο και Ευρώπη λόγω νευροτοξικής ουσίας
Ανάκληση φραγκόσυκων λόγω ανίχνευσης monocrotophos ανακοίνωσαν οι ολλανδικές αρχές μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος ταχείας ειδοποίησης για τρόφιμα και ζωοτροφές (RASFF). Η κοινοποίηση καταχωρήθηκε στις 8 Μαΐου 2026 και χαρακτηρίστηκε ως «σοβαρός κίνδυνος». Τα φραγκόσυκα είναι προέλευσης Μεξικού, και διακινήθηκαν σε κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η τοξικότητα του monocrotophos έχει συνδεθεί διεθνώς με σοβαρά περιστατικά δηλητηριάσεων και θανάτων, γεγονός που οδήγησε πολλές χώρες και την Ευρωπαϊκή Ένωση στην απαγόρευση της χρήσης του. Η ουσία θεωρείται ένα από τα πιο επικίνδυνα οργανοφωσφορικά εντομοκτόνα λόγω της ισχυρής νευροτοξικής δράσης της.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρόστιμο σε ζαχαροπλαστείο στο Περιστέρι και ευρωπαϊκή ειδοποίηση για αγγειοοίδημα από μπισκότα: Η σοβαρή και αόρατη απειλή τροφίμων
Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν καταγραφεί πολυάριθμα περιστατικά θανατηφόρας έκθεσης σε monocrotophos, τόσο μέσω κατάποσης όσο και μέσω εισπνοής ή δερματικής απορρόφησης κατά τη γεωργική χρήση. Ένα από τα πιο γνωστά περιστατικά σημειώθηκε στην Ινδία το 2013, όταν 23 παιδιά έχασαν τη ζωή τους και δεκάδες ακόμη νοσηλεύτηκαν μετά από κατανάλωση σχολικού γεύματος που είχε επιμολυνθεί με monocrotophos. Σύμφωνα με τις έρευνες των αρχών, το μαγειρικό λάδι είχε αποθηκευτεί σε δοχείο που προηγουμένως περιείχε το συγκεκριμένο φυτοφάρμακο.
Η οξεία δηλητηρίαση συνδέεται με συμπτώματα όπως ναυτία, εμετός, ζάλη, πονοκέφαλος, εφίδρωση, μυϊκές συσπάσεις, δυσκολία στην αναπνοή, βραδυκαρδία και διαταραχές όρασης. Σε υψηλές δόσεις ενδέχεται να προκληθούν σπασμοί, αναπνευστική ανεπάρκεια και απώλεια συνείδησης. Τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με προϋπάρχοντα αναπνευστικά ή νευρολογικά προβλήματα θεωρούνται πιο ευάλωτες ομάδες.Η δράση του βασίζεται στην αναστολή της ακετυλοχολινεστεράσης, ενζύμου κρίσιμου για τη λειτουργία του νευρικού συστήματος. Η υπερσυσσώρευση ακετυλοχολίνης που προκαλείται από την έκθεση οδηγεί σε ανεξέλεγκτη διέγερση νεύρων και μυών, με πιθανή κατάληξη την αναπνευστική ανακοπή.
Περιστατικά σοβαρής δηλητηρίασης από οργανοφωσφορικά φυτοφάρμακα έχουν καταγραφεί και σε καταναλωτές μέσω τροφίμων με υψηλά υπολείμματα φυτοφαρμάκων, αν και τα περισσότερα θανατηφόρα συμβάντα αφορούν άμεση ή υψηλή έκθεση. Για τον λόγο αυτό, οι ευρωπαϊκές αρχές εφαρμόζουν αυστηρά ανώτατα όρια καταλοίπων και αντιμετωπίζουν ως σοβαρό κίνδυνο κάθε ανίχνευση μη εγκεκριμένων ουσιών σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από τα επιτρεπτά όρια.
Στην κοινοποίηση αναφέρονται ως χώρες διανομής η Αυστρία, η Κύπρος, η Γερμανία, η Ιταλία, η Λετονία και η Πολωνία, ενώ η Ολλανδία ήταν η χώρα που υπέβαλε την ειδοποίηση. Οι αρμόδιες αρχές προχώρησαν σε απαγόρευση εμπορίας, ενημέρωση αποστολέων και παραληπτών και απόσυρση προϊόντων από τους αποδέκτες της αλυσίδας διανομής. Η χρόνια έκθεση σε οργανοφωσφορικά φυτοφάρμακα έχει συσχετιστεί διεθνώς με νευρολογικές διαταραχές, διαταραχές μνήμης και συγκέντρωσης, ενδοκρινικές επιδράσεις και πιθανές επιπτώσεις στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο για τις μη εγκεκριμένες δραστικές ουσίες σε τρόφιμα φυτικής προέλευσης.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων βασίζεται κυρίως στον Κανονισμό (ΕΚ) 396/2005, ο οποίος καθορίζει τα ανώτατα όρια καταλοίπων στα τρόφιμα και στις ζωοτροφές. Για ουσίες που δεν έχουν εγκριθεί στην ΕΕ, όπως το monocrotophos, εφαρμόζεται συνήθως το κατώτατο όριο αναλυτικού προσδιορισμού των 0,01 mg/kg. Η παρουσία υψηλότερων συγκεντρώσεων θεωρείται μη συμμορφούμενη και μπορεί να οδηγήσει σε ανάκληση, καταστροφή φορτίων ή απαγόρευση εισαγωγών.
Η συγκεκριμένη υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο τους ελέγχους που πραγματοποιούνται σε εισαγόμενα φρούτα από τρίτες χώρες, ιδιαίτερα σε προϊόντα που προέρχονται από γεωργικές περιοχές όπου εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα απαγορευμένα στην ευρωπαϊκή αγορά. Οι επιχειρήσεις εισαγωγής και διανομής υποχρεούνται να εφαρμόζουν διαδικασίες αυτοελέγχου, δειγματοληψίας και ιχνηλασιμότητας, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα μη συμμορφούμενα προϊόντα πριν αυτά φτάσουν στον τελικό καταναλωτή. Για τη βιομηχανία τροφίμων και τους εισαγωγείς, η υπόθεση υπογραμμίζει τη σημασία της αξιολόγησης προμηθευτών, των προγραμμάτων residue monitoring, της χρήσης διαπιστευμένων εργαστηρίων και της αυστηρής επαλήθευσης πιστοποιητικών συμμόρφωσης. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η εφαρμογή risk-based ελέγχων σε προϊόντα υψηλού κινδύνου και σε χώρες προέλευσης όπου εντοπίζονται επαναλαμβανόμενα περιστατικά μη εγκεκριμένων φυτοφαρμάκων.
Οι καταναλωτές που έχουν προμηθευτεί φραγκόσυκα με προέλευση Μεξικού κλήθηκαν να ελέγχουν τις πληροφορίες ιχνηλασιμότητας και να αποφεύγουν την κατανάλωση προϊόντων που ενδέχεται να σχετίζονται με την ανακληθείσα παρτίδα. Η σχολαστική πλύση και ο καθαρισμός των φρούτων μπορούν να μειώσουν μέρος των επιφανειακών υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, χωρίς όμως να εξαλείφουν πλήρως ουσίες που έχουν απορροφηθεί στο εσωτερικό του καρπού. Σε περίπτωση εμφάνισης συμπτωμάτων μετά από κατανάλωση ύποπτου προϊόντος, απαιτείται άμεση επικοινωνία με γιατρό ή κέντρο δηλητηριάσεων, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν νευρολογικά ή αναπνευστικά συμπτώματα.
Το σύστημα RASFF χρησιμοποιείται από τις ευρωπαϊκές αρχές για την άμεση ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τρόφιμα και ζωοτροφές που ενδέχεται να παρουσιάζουν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Μέσω του μηχανισμού αυτού, τα κράτη μέλη μπορούν να εντοπίζουν γρήγορα τη διασπορά προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά και να εφαρμόζουν μέτρα όπως αποσύρσεις, δεσμεύσεις φορτίων και απαγορεύσεις διάθεσης.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
