Στην κατάσχεση και καταστροφή ενός ολόκληρου φορτίου κονσερβοποιημένου τόνου προέλευσης Τουρκίας, συνολικού καθαρού βάρους 19.448,04 κιλών, προχώρησαν οι αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες της Περιφέρειας Αττικής, μετά τον εντοπισμό εξαιρετικά υψηλών συγκεντρώσεων ισταμίνης, σε επίπεδα που υπερβαίνουν σημαντικά τα όρια που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ασφάλεια των τροφίμων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πατατάκια λόγω καρκινογόνου χημικού επιμολυντή – Τι αλλάζει με τα νέα όρια της ΕΕ για γλυκιδυλεστέρες και 3-MCPD
Πρόκειται για 1.903 χαρτοκιβώτια κονσερβοποιημένου τόνου σε ηλιέλαιο, τα οποία χαρακτηρίστηκαν «Μη Ασφαλή» και ακατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση. Η διάθεσή τους απαγορεύθηκε άμεσα και το σύνολο της ποσότητας, σχεδόν 20 τόνοι προϊόντος, κατασχέθηκε και οδηγήθηκε προς καταστροφή, χωρίς κανένα μέρος του συγκεκριμένου φορτίου να φτάσει στην αγορά και στον καταναλωτή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πώς ακυρώθηκε πρόστιμο σε ταβέρνα στη Σύρο – Η ασυνήθιστη υπόθεση με τα 3,5 κιλά σφυρίδας
Η σοβαρότητα της υπόθεσης αποτυπώνεται στα εργαστηριακά αποτελέσματα. Σε πέντε από τις εννέα μονάδες δειγματοληψίας, η συγκέντρωση ισταμίνης ξεπέρασε τα 200 mg/kg, ενώ η μέση τιμή των εννέα δειγμάτων ανήλθε στα 574,1 mg/kg, δηλαδή ήταν περίπου 5,7 φορές υψηλότερη από το όριο των 100 mg/kg που εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων.
Ο Κανονισμός (ΕΚ) 2073/2005 για τα μικροβιολογικά κριτήρια των τροφίμων, όπως ισχύει, προβλέπει συγκεκριμένα κριτήρια για την ισταμίνη σε αλιευτικά προϊόντα από είδη ψαριών που συνδέονται με υψηλή περιεκτικότητα σε ιστιδίνη, όπως ο τόνος. Ο προβλεπόμενος έλεγχος βασίζεται σε εννέα μονάδες δείγματος και θέτει αυστηρά όρια για την αποδοχή μιας παρτίδας.
Συγκεκριμένα, για τη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων, η μέση συγκέντρωση των εννέα δειγμάτων δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 100 mg/kg, έως δύο αποτελέσματα μπορούν να βρίσκονται μεταξύ 100 και 200 mg/kg, ενώ κανένα μεμονωμένο δείγμα δεν επιτρέπεται να ξεπερνά τα 200 mg/kg. Η υπέρβαση αυτών των κριτηρίων καθιστά την εξεταζόμενη παρτίδα μη συμμορφούμενη.
Στην προκειμένη περίπτωση, η απόκλιση ήταν ιδιαίτερα μεγάλη. Όχι μόνο η μέση τιμή έφτασε τα 574,1 mg/kg, αλλά πέντε από τα εννέα δείγματα υπερέβησαν και το ανώτατο όριο των 200 mg/kg για μεμονωμένο δείγμα. Τα ευρήματα αυτά δεν συνιστούν απλώς ποιοτική υποβάθμιση του προϊόντος, αλλά ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την προστασία της δημόσιας υγείας.
Η ισταμίνη σχηματίζεται όταν συγκεκριμένα βακτήρια μετατρέπουν την ιστιδίνη, ένα αμινοξύ που υπάρχει φυσιολογικά σε υψηλές συγκεντρώσεις σε ψάρια όπως ο τόνος, σε ισταμίνη. Η παραγωγή της ευνοείται κυρίως όταν δεν τηρούνται επαρκώς οι απαιτούμενες συνθήκες θερμοκρασίας και ψύξης μετά την αλίευση, κατά τη μεταφορά, την αποθήκευση ή την επεξεργασία του αλιεύματος. Η κατανάλωση ψαριού με υψηλές συγκεντρώσεις ισταμίνης μπορεί να προκαλέσει σκομβροειδή δηλητηρίαση, γνωστή και ως δηλητηρίαση από ισταμίνη. Πρόκειται για οξεία τροφιμογενή τοξίκωση, η οποία μπορεί να εμφανιστεί πολύ γρήγορα μετά την κατανάλωση και, λόγω της συμπτωματολογίας της, σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί αρχικά να εκληφθεί λανθασμένα ως αλλεργική αντίδραση.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν έντονη ερυθρότητα και αίσθημα θερμότητας στο πρόσωπο και το σώμα, κεφαλαλγία, κνησμό, κνίδωση, αίσθημα παλμών, ταχυκαρδία, ναυτία, κοιλιακές κράμπες και διάρροια. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν υπόταση, καρδιακές αρρυθμίες, συριγμός και αναπνευστική δυσχέρεια, καταστάσεις που ενδέχεται να απαιτήσουν άμεση ιατρική αντιμετώπιση.
Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι ότι η ισταμίνη, από τη στιγμή που έχει ήδη σχηματιστεί στο ψάρι, παρουσιάζει μεγάλη θερμική σταθερότητα. Αυτό σημαίνει ότι το μαγείρεμα ή η θερμική επεξεργασία κατά την κονσερβοποίηση δεν αποτελεί αποτελεσματικό τρόπο εξουδετέρωσής της. Αντίστοιχα, η κατάψυξη, το κάπνισμα ή το αλάτισμα δεν μπορούν να καταστήσουν ασφαλές ένα προϊόν με ήδη υψηλά επίπεδα ισταμίνης.
Επιπλέον, η παρουσία επικίνδυνων συγκεντρώσεων ισταμίνης δεν είναι απαραίτητο να συνοδεύεται από εμφανή αλλοίωση που θα μπορούσε εύκολα να αντιληφθεί ο καταναλωτής. Το προϊόν μπορεί να μην εμφανίζει χαρακτηριστική αλλαγή στην όψη, την οσμή ή τη γεύση του, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντικούς τους επίσημους δειγματοληπτικούς και εργαστηριακούς ελέγχους πριν από τη διάθεσή του.
Το πρόβλημα εντοπίστηκε πριν το φορτίο διοχετευθεί στην αγορά και όχι κατόπιν καταγγελίας ή περιστατικού δηλητηρίασης. Η διαδικασία ξεκίνησε με δειγματοληψία του αρμόδιου Συνοριακού Σταθμού Ελέγχου Πειραιά στο φορτίο προέλευσης Τουρκίας και συνεχίστηκε με εργαστηριακό έλεγχο από τη Χημική Υπηρεσία Πειραιά του Γενικού Χημείου του Κράτους.
Μετά τη διαπίστωση των υψηλών συγκεντρώσεων ισταμίνης, η Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής της Περιφερειακής Ενότητας Ανατολικής Αττικής προχώρησε στην κατάσχεση ολόκληρου του φορτίου. Η ποσότητα χαρακτηρίστηκε μη ασφαλής για ανθρώπινη κατανάλωση και, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες, οδηγήθηκε σε εγκεκριμένη μονάδα αποτέφρωσης για την οριστική καταστροφή της.
Με αφορμή την κατάσχεση, ο Περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς υπογράμμισε ότι σχεδόν 20 τόνοι ακατάλληλου κονσερβοποιημένου τόνου κατασχέθηκαν πριν φτάσουν στους καταναλωτές, σημειώνοντας ότι οι έλεγχοι πραγματοποιούνται καθημερινά και συστηματικά. «Δεν περιμένουμε την όποια καταγγελία για να δράσουμε», ανέφερε, τονίζοντας ότι στη δημόσια υγεία «δεν κάνουμε εκπτώσεις».
Η νέα υπόθεση προστίθεται στις μεγάλες κατασχέσεις των τελευταίων ετών. Τον Δεκέμβριο του 2024 κατασχέθηκαν 26,67 τόνοι αλλοιωμένων κρεάτων και παραπροϊόντων, ενώ τον Ιανουάριο του 2025 ακολούθησε επιχείρηση στο λιμάνι του Πειραιά, κατά την οποία εντοπίστηκαν περισσότεροι από 20 τόνοι παράνομων και ακατάλληλων ζωικών υπολειμμάτων, χοιρινών υπολειμμάτων και δερμάτων χοίρων.
Συνολικά, κατά την 30μηνη θητεία της περιφερειακής Αρχής, τα ελεγκτικά κλιμάκια της Περιφέρειας έχουν πραγματοποιήσει 24.136 ελέγχους, έχουν επιβάλει πρόστιμα εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ και έχουν κατασχέσει εκατοντάδες τόνους ακατάλληλων και επικίνδυνων προϊόντων, παρά τις σημαντικές ελλείψεις προσωπικού και το ιδιαίτερα μεγάλο εύρος των ελεγκτικών αρμοδιοτήτων που καλούνται καθημερινά να διαχειριστούν.
«Το δόγμα παραμένει ξεκάθαρο: Μηδενική ανοχή σε πρακτικές που θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία και το εισόδημα των πολιτών», επανέλαβε ο Νίκος Χαρδαλιάς, επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη κατάσχεση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας που έχουν οι προληπτικοί έλεγχοι για την αποτροπή της εισόδου μη ασφαλών τροφίμων στην ελληνική αγορά.
