Μελέτη εξετάζει τις αντιλήψεις των καταναλωτών και τα πραγματικά επίπεδα υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων στις πατάτες της ελληνικής αγοράς
Στην Ελλάδα, η πατάτα είναι ένα ενσωματωμένο στοιχείο της καθημερινής διατροφής και της κουζίνας. Ιστορικά εισήχθη στη χώρα τον 19ο αιώνα και έκτοτε καθιερώθηκε σε πλήθος παραδοσιακών πιάτων όπως οι πατάτες λεμονάτες, ψητές στο φούρνο, το μπριάμ και η σκορδαλιά, ενώ η μέση ετήσια κατανάλωση πατάτας ανά άτομο παραμένει σημαντική, γύρω στα 49,5 κιλά σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία κατανάλωσης. Παρά την καθημερινή παρουσία της πατάτας στο ελληνικό τραπέζι, στις αντιλήψεις των καταναλωτών υπάρχει έντονη ανησυχία σχετικά με τη χρήση φυτοφαρμάκων στις καλλιέργειες. Και όχι άδικα καθώς σύμφωνα με μελέτες, πάνω από 90% των παραγωγών πατάτας χρησιμοποιούν μυκητοκτόνα, ενώ σημαντικό ποσοστό χρησιμοποιεί και άλλες κατηγορίες φυτοφαρμάκων. Συχνά οι δόσεις που εφαρμόζονται δεν ευθυγραμμίζονται αυστηρά με τις οδηγίες των κατασκευαστών, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η πιθανότητα υπολειμμάτων στους κονδύλους
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται χιλιάδες συσκευές που μπορούν να προκαλέσουν εγκαύματα και φωτιά – Τι πρέπει να προσέξουν οι Έλληνες καταναλωτές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τι θα συμβεί εάν πίνετε για 60 ημέρες καθημερινά χυμό πορτοκαλιού – Επιστημονικό πείραμα
Σε έρευνα που εκπονήθηκε από το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και την Περιφερειακή Ενότητα Δράμας, εξετάζονται οι αντιλήψεις των Ελλήνων για τα φυτοφάρμακα στις πατάτες και η πραγματική έκθεση του πληθυσμού σε υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Pollutants, και στηρίχθηκε σε δείγμα 1318 ενηλίκων από όλη τη χώρα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τυριά: Τα πηκτικά, πρόσθετα και συντηρητικά (ακόμη και στα ΠΟΠ) που κρύβουν οι ετικέτες – Έρευνα σε 1.200 ποικιλίες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εορταστικό ωράριο: Τι ισχύει για τα σούπερ μάρκετ
Η συλλογή δεδομένων έγινε μέσω ανώνυμου διαδικτυακού ερωτηματολογίου στην πλατφόρμα EUSurvey της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν για τον σκοπό και τον εθελοντικό χαρακτήρα της μελέτης, καθώς και για την προστασία των προσωπικών δεδομένων τους. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε δημογραφικά στοιχεία, ερωτήσεις αντίληψης κινδύνου σε κλίμακα Likert και ενότητα καταγραφής κατανάλωσης τροφίμων. Η διαδικασία συμπληρώθηκε με 24ωρη ανάκληση κατανάλωσης (ο συμμετέχων καλείται να θυμηθεί και να δηλώσει όλα τα τρόφιμα και ποτά που κατανάλωσε τις τελευταίες 24 ώρες) και ερωτηματολόγιο συχνότητας πρόσληψης, ώστε να καταγραφούν με ακρίβεια οι ποσότητες και οι μορφές κατανάλωσης πατάτας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση παραδοσιακής ιταλικής σάλτσας λόγω υψηλής ισταμίνης – Σύσταση των αρχών για καταστροφή του προϊόντος [φωτο]
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μεταλλικά θραύσματα σε λουκάνικα και σαλάμι – Άμεση ανάκληση
Η καλλιέργεια πατάτας βασίζεται στη χρήση φυτοφαρμάκων για περισσότερο από έναν αιώνα, κυρίως λόγω ασθενειών όπως ο περονόσπορος. Στη μελέτη επισημαίνεται ότι η προστασία των καλλιεργειών παραμένει κρίσιμη, καθώς νέες, πιο ανθεκτικές φυλές παθογόνων δυσκολεύουν τον έλεγχο των ασθενειών. Για τον υπολογισμό της έκθεσης σε υπολείμματα φυτοφαρμάκων χρησιμοποιήθηκαν τα αποτελέσματα του Εθνικού Προγράμματος Ελέγχου Υπολειμμάτων του 2023. Οι συγκεντρώσεις υπολειμμάτων συνδυάστηκαν με τις δηλωθείσες ποσότητες κατανάλωσης και τα ατομικά σωματικά βάρη, ώστε να υπολογιστεί η ημερήσια πρόσληψη και να συγκριθεί με τις διεθνώς θεσπισμένες τιμές αποδεκτής ημερήσιας πρόσληψης (ADI).
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 43 άτομα με δηλητηρίαση μετά από γεύμα σε εστιατόριο – Το λάθος στο πιάτο που επέτρεψε την ανάπτυξη του «ένοχου» βακτηρίου
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Έλεγε φακές αλλά περιείχε… άλλα! Η λάθος συσκευασία σε έτοιμο γεύμα που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την υγεία καταναλωτών
Η ανάλυση ανέδειξε δύο ομάδες καταναλωτών με διαφορετική στάση απέναντι στον κίνδυνο: εκείνους που εκφράζουν αυξημένη ανησυχία και προτιμούν πιστοποιημένα προϊόντα, και εκείνους που εμφανίζουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην ασφάλεια των τροφίμων και καταναλώνουν μεγαλύτερες ποσότητες πατάτας. Παρά τις διαφορές τους, και οι δύο ομάδες παρουσίασαν επίπεδα έκθεσης σημαντικά χαμηλότερα από τα αντίστοιχα όρια ασφάλειας. Η μέση πρόσληψη όλων των δραστικών ουσιών που εντοπίστηκαν στις πατάτες παρέμεινε πολύ κάτω του 1% της τιμής ADI (Αποδεκτό Ημερήσιο Προσλαμβανόμενο Ποσό μιας χημικής ουσίας – όπως ενός φυτοφαρμάκου – που μπορεί να καταναλώνει ένας άνθρωπος καθημερινά και εφ’ όρου ζωής, χωρίς να υπάρχει κίνδυνος για την υγεία) για το σύνολο του δείγματος, ενώ ακόμη και στα υψηλότερα επίπεδα κατανάλωσης, τα ποσοστά έκθεσης δεν προσέγγισαν τιμές που να θεωρούνται επικίνδυνες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Είναι επικίνδυνοι οι κρύσταλλοι τρυγικού οξέος που σχηματίζονται σε κάποιους χυμούς φρούτων;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρονται γαρίδες από τα ψυγεία των σούπερ μάρκετ λόγω παρουσίας αντιβιοτικών
Η μελέτη δείχνει ότι, παρότι οι καταναλωτές συχνά πιστεύουν πως η πατάτα αποτελεί πηγή κινδύνου λόγω φυτοφαρμάκων, τα πραγματικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν αυτή την αντίληψη. Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι η μακροχρόνια κατανάλωση πατάτας στην Ελλάδα δεν συνεπάγεται τοξικολογικό κίνδυνο, ακόμη και για όσους καταναλώνουν τις μεγαλύτερες ποσότητες. Το συνολικό επίπεδο έκθεσης χαρακτηρίστηκε χαμηλό, ενώ ο δείκτης συνολικού κινδύνου (Hazard Index) παρέμεινε σταθερά πολύ κάτω από το όριο που θα προκαλούσε ανησυχία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δικαστική νίκη καταναλωτικής οργάνωσης κατά της FIFA για παραπλανητική διαφήμιση στο Παγκόσμιο Κυπέλλο
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Online αγορές: Καταναλωτικές οργανώσεις ζητούν αυστηρούς κανόνες για εισαγωγή ασφαλέστερων προϊόντων στην ΕΕ
Παράλληλα επισημαίνεται ότι η απόκλιση μεταξύ αντίληψης και πραγματικότητας είναι σημαντική. Μεγάλο μέρος των συμμετεχόντων εκφράζει ανησυχία για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων, παρότι οι μετρήσεις δείχνουν ότι τα υπολείμματα βρίσκονται σε επίπεδα που δεν συνεπάγονται κίνδυνο. Στο συμπέρασμα της μελέτης αναφέρεται ότι αυτή η αναντιστοιχία υπογραμμίζει την ανάγκη σαφούς και τεκμηριωμένης ενημέρωσης του κοινού, προκειμένου να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στην αντίληψη κινδύνου και στα επιστημονικά δεδομένα.
Η έρευνα κατέληξε ότι οι πατάτες στην Ελλάδα διατηρούνται εντός των ορίων ασφάλειας ως προς τα υπολείμματα φυτοπροστατευτικών και ότι οι καταναλωτές, ανεξαρτήτως στάσης ή επιπέδου κατανάλωσης, εκτίθενται σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις φυτοφαρμάκων. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι η συνέχιση των υφιστάμενων συστημάτων ελέγχου και των ορθών γεωργικών πρακτικών είναι επαρκής για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας.
Συνολικά, ενώ οι Έλληνες καταναλωτές δείχνουν έντονη ανησυχία για τα φυτοφάρμακα στις πατάτες, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα υπολείμματα που βρίσκονται στα προϊόντα που φτάνουν στο τραπέζι βρίσκονται εντός των ορίων που οι αρμόδιες αρχές θεωρούν ασφαλείς. Η πατάτα παραμένει ένα βασικό και ασφαλές συστατικό της ελληνικής διατροφής, υπό τον όρο ότι τηρούνται οι τρέχουσες πρακτικές ελέγχου και οι κατευθυντήριες γραμμές για τη χρήση φυτοφαρμάκων.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2673-4672/5/4/49
Αναφορά: Σίμογλου Κωνσταντίνος Β., Ζήσης Βρύζας και Εμμανουήλ Ροδιτάκης. 2025. “Αξιολόγηση της διατροφικής έκθεσης σε φυτοφάρμακα: Γνώμες από Έλληνες καταναλωτές πατάτας”
Pollutants 5, αρ. 4: 49. https://doi.org/10.3390/pollutants5040049
