Από το ψωμί και τις πατάτες μέχρι τη σοκολάτα και τα δημητριακά, ένα τοξικό μέταλλο που συσσωρεύεται στον οργανισμό βρίσκεται σε περισσότερα τρόφιμα απ’ όσο φανταζόμαστε.
Το κάδμιο, ένα βαρύ μέταλλο χωρίς καμία γνωστή ωφέλιμη λειτουργία για τον ανθρώπινο οργανισμό, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σύγχρονους περιβαλλοντικούς προβληματισμούς για τη δημόσια υγεία. Πρόκειται για ένα στοιχείο που υπάρχει φυσικά στο περιβάλλον, όμως η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει αυξήσει την παρουσία του σε πολλά εδάφη, με αποτέλεσμα να περνά στα φυτά και από εκεί στην τροφική αλυσίδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φρέσκα φασολάκια: Γιατί ανακηρύχθηκαν «Δηλητηριώδες Φυτό της Χρονιάς»: Πότε το αγαπημένο λαχανικό μπορεί να γίνει επικίνδυνο
Έρευνες παρακολούθησης του πληθυσμού έχουν δείξει ότι το κάδμιο ανιχνεύεται στο σώμα σχεδόν όλων των ανθρώπων. Στη γαλλική μελέτη υγείας Esteban, η οποία πραγματοποιήθηκε σε αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού, το κάδμιο ανιχνεύθηκε στο σύνολο των συμμετεχόντων, τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες. Η μελέτη κατέγραψε τα επίπεδα έκθεσης του πληθυσμού στο μέταλλο και ανέλυσε τους παράγοντες που συνδέονται με την παρουσία του στον οργανισμό.
Όταν το κάδμιο εισέρχεται στο σώμα μέσω της τροφής, μόνο ένα μικρό ποσοστό απορροφάται, περίπου το 5%, όμως το πρόβλημα είναι ότι αποβάλλεται εξαιρετικά αργά. Με την πάροδο του χρόνου συσσωρεύεται κυρίως στους νεφρούς, όπου μπορεί να προκαλέσει σταδιακή επιβάρυνση της νεφρικής λειτουργίας. Παράλληλα, έχει συσχετιστεί με διαταραχές στον μεταβολισμό των οστών και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων. Το κάδμιο έχει επίσης χαρακτηριστεί καρκινογόνο για τον άνθρωπο, κυρίως όσον αφορά την έκθεση μέσω του καπνίσματος, ενώ εξετάζεται η πιθανή συμβολή του σε άλλες μορφές καρκίνου.
Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή έκθεσης για τους μη καπνιστές. Το κάδμιο που υπάρχει στο έδαφος μπορεί να απορροφηθεί από τις ρίζες των φυτών και να φτάσει σε τρόφιμα που καταναλώνονται καθημερινά. Έτσι, προϊόντα όπως το ψωμί και άλλα δημητριακά, οι πατάτες, ορισμένα λαχανικά, αλλά και τρόφιμα όπως η σοκολάτα, μπορούν να συμβάλουν στη συνολική πρόσληψη, ιδιαίτερα επειδή καταναλώνονται συχνά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι συγκεκριμένες τροφές πρέπει να αποκλειστούν από τη διατροφή. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος προκύπτει από τη μακροχρόνια και επαναλαμβανόμενη έκθεση και όχι από την κατανάλωση ενός μεμονωμένου τροφίμου. Η ποικιλία στη διατροφή θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους τρόπους περιορισμού της πρόσληψης, καθώς μειώνει την πιθανότητα συνεχούς έκθεσης στην ίδια πηγή.
Τρόφιμα στα οποία έχουν εντοπιστεί υψηλότερες συγκεντρώσεις καδμίου ή συμβάλλουν περισσότερο στη συνολική πρόσληψη του μετάλλου:
| Τρόφιμο / κατηγορία | Γιατί μπορεί να έχει υψηλότερα επίπεδα καδμίου | Σχόλιο για την έκθεση |
|---|---|---|
| Κακάο και προϊόντα σοκολάτας (ιδίως μαύρη σοκολάτα με υψηλό ποσοστό κακάο) | Οι κόκκοι κακάο μπορούν να συσσωρεύουν κάδμιο από το έδαφος | Υψηλές συγκεντρώσεις έχουν βρεθεί σε ορισμένα προϊόντα, αλλά η συνολική επίδραση εξαρτάται από την ποσότητα κατανάλωσης |
| Φύκια και προϊόντα φυκιών | Τα θαλάσσια φυτά μπορούν να συσσωρεύουν μέταλλα από το θαλάσσιο περιβάλλον | Έχουν καταγραφεί από τις κατηγορίες με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις |
| Οστρακοειδή (μύδια, στρείδια κ.ά.) | Τα μαλάκια φιλτράρουν μεγάλες ποσότητες νερού και μπορούν να συγκεντρώνουν μέταλλα | Υψηλότερες τιμές έχουν μετρηθεί σε ορισμένα είδη |
| Εντόσθια ζώων (κυρίως νεφρά) | Το κάδμιο συσσωρεύεται κυρίως στους νεφρούς | Μπορεί να παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα από άλλα κρέατα |
| Μανιτάρια | Ορισμένα είδη απορροφούν αποτελεσματικά μέταλλα από το έδαφος | Η συγκέντρωση εξαρτάται πολύ από το είδος και την περιοχή |
| Ελαιούχοι σπόροι (ηλιόσποροι, λιναρόσπορος κ.ά.) | Τα φυτά αυτά μπορούν να συσσωρεύουν κάδμιο στους σπόρους τους | Η κατανάλωση μικρών ποσοτήτων συνήθως περιορίζει τη συνολική πρόσληψη |
| Ξηροί καρποί | Μπορούν να περιέχουν κάδμιο ανάλογα με το έδαφος και την καλλιέργεια | Συμβάλλουν περισσότερο σε άτομα με πολύ συχνή κατανάλωση |
| Δημητριακά και προϊόντα δημητριακών (σιτάρι, ψωμί, ζυμαρικά) | Τα δημητριακά απορροφούν κάδμιο από γεωργικά εδάφη | Δεν έχουν πάντα τις υψηλότερες συγκεντρώσεις, αλλά αποτελούν σημαντική πηγή λόγω καθημερινής κατανάλωσης |
| Πατάτες και άλλα αμυλούχα λαχανικά | Το κάδμιο μπορεί να περάσει στους κονδύλους από το έδαφος | Από τις σημαντικές πηγές συνολικής πρόσληψης στην Ευρώπη |
| Φυλλώδη λαχανικά | Μπορούν να προσλαμβάνουν κάδμιο από το έδαφος | Η συμβολή τους εξαρτάται από το είδος και τη συχνότητα κατανάλωσης |
Γιατι δε μας «σώζουν» τα βιολογικά;
Ιδιαίτερη συζήτηση γίνεται και για τα βιολογικά προϊόντα. Η επιλογή βιολογικών τροφίμων μπορεί να περιορίζει την έκθεση σε ορισμένες γεωργικές χημικές ουσίες, όμως δεν σημαίνει ότι τα τρόφιμα είναι απαλλαγμένα από κάδμιο. Το μέταλλο βρίσκεται ήδη στο περιβάλλον και η παρουσία του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα χαρακτηριστικά του εδάφους στο οποίο καλλιεργείται ένα προϊόν.
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει την απορρόφηση του καδμίου από τον οργανισμό είναι η διατροφική κατάσταση του ανθρώπου. Η επαρκής πρόσληψη σιδήρου και άλλων βασικών θρεπτικών συστατικών μπορεί να διαδραματίσει ρόλο, καθώς ορισμένες ελλείψεις φαίνεται να αυξάνουν την απορρόφηση του καδμίου από το έντερο.
Για τη μείωση της έκθεσης, οι ειδικοί συνιστούν κυρίως ισορροπημένη και διαφοροποιημένη διατροφή, αποφυγή του καπνίσματος, το οποίο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές πρόσληψης καδμίου, και προσοχή στην υπερβολική κατανάλωση τροφίμων που μπορεί να εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα του μετάλλου.
Το κάδμιο αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός «αόρατου» περιβαλλοντικού κινδύνου: δεν έχει γεύση, μυρωδιά ή άμεση επίδραση που να γίνεται αντιληπτή, αλλά η χρόνια συσσώρευσή του στον οργανισμό μπορεί να έχει συνέπειες σε βάθος χρόνου. Η ενημέρωση και η σωστή διατροφική συμπεριφορά αποτελούν τα βασικά εργαλεία για τον περιορισμό της έκθεσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ελληνικά κεράσια: Γιατί ενώ σε περιοχές της χώρας απορρίπτονται, στον πάγκο εξακολουθούν να πωλούνται «χρυσάφι»;
- Ανάκληση σπόρων σουσαμιού από μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ λόγω απαγορευμένου φυτοφαρμάκου
- Βακτηριακή μόλυνση σε σαμπουάν μάρκας που πωλείται και στην Ελλάδα – Μπορεί να προκαλέσει σοβαρή λοίμωξη (φωτογραφία)
- 200.000 προφυλακτικά – μαϊμού κατέκλυσαν την την Ευρώπη – Κυκλοφορούν με το όνομα και το λογότυπο γνωστής εμπορικής μάρκας
