Νέα ευρωπαϊκή μελέτη που δημοσιεύθηκε από την EFSA εξετάζει τα υπολείμματα βιοκτόνων σε κρέας και γαλακτοκομικά και ζητά περισσότερους ελέγχους.
Η παρουσία υπολειμμάτων βιοκτόνων στα τρόφιμα βρίσκεται στο επίκεντρο νέας επιστημονικής γνωμοδότησης του Γραφείου Αξιολόγησης Κινδύνων και Έρευνας (BuRO) της Ολλανδικής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων και Καταναλωτικών Προϊόντων (NVWA), η οποία επισημαίνει ότι για μεγάλο αριθμό ουσιών δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή επιστημονικά δεδομένα ώστε να εκτιμηθεί με βεβαιότητα η έκθεση των καταναλωτών. Η γνωμοδότηση δημοσιεύθηκε χθες 6 Ιουλίου 2026, στο επιστημονικό περιοδικό Food Risk Assess Europe της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και βασίζεται κυρίως σε έρευνα του Εθνικού Ινστιτούτου Δημόσιας Υγείας και Περιβάλλοντος της Ολλανδίας (RIVM), ενώ λαμβάνει υπόψη και πρόσφατη επιστημονική εργασία της γαλλικής ANSES, η οποία καταλήγει σε αντίστοιχα συμπεράσματα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συναγερμός στην ΕΕ για σετ μαγειρικών σκευών λόγω αυξημένης μετανάστευσης αλουμινίου στα τρόφιμα (φωτογραφία)
Η χρήση βιοκτόνων προϊόντων, όπως τα απολυμαντικά και ορισμένα προϊόντα καταπολέμησης επιβλαβών οργανισμών, αποτελεί βασικό στοιχείο της σύγχρονης παραγωγής τροφίμων, καθώς συμβάλλει στον έλεγχο μικροβιολογικών κινδύνων σε εγκαταστάσεις, εξοπλισμό, δεξαμενές, οχήματα μεταφοράς και άλλες επιφάνειες που έρχονται σε επαφή με την παραγωγική διαδικασία. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η χρήση αυτών των προϊόντων μπορεί να αφήσει υπολείμματα δραστικών ουσιών ή άλλων συστατικών τους στα τρόφιμα, χωρίς σήμερα να υπάρχουν επαρκή στοιχεία για το πραγματικό επίπεδο έκθεσης των καταναλωτών.
Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, είναι ότι ενώ οι τοξικολογικές ιδιότητες πολλών δραστικών ουσιών είναι ήδη γνωστές μέσω των διαδικασιών έγκρισής τους, λείπουν σε μεγάλο βαθμό δεδομένα για τις πραγματικές συγκεντρώσεις των υπολειμμάτων στα τρόφιμα. Χωρίς αυτές τις πληροφορίες δεν μπορεί να ολοκληρωθεί μια πλήρης επιστημονική αξιολόγηση κινδύνου. Για τον λόγο αυτό, το BuRO αναφέρει ότι σήμερα δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί ο κίνδυνος για μεγάλο αριθμό βιοκτόνων ουσιών που χρησιμοποιούνται στην τροφική αλυσίδα.
Η έκθεση υπενθυμίζει ότι για αρκετά χρόνια η ευρωπαϊκή προσέγγιση βασιζόταν στην παραδοχή ότι τα βιοκτόνα δεν προστίθενται απευθείας στα τρόφιμα και επομένως δεν αναμένονται μετρήσιμα υπολείμματα. Σήμερα, όμως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η χρήση τους στα διάφορα στάδια της παραγωγής και μεταποίησης μπορεί να οδηγήσει στην παρουσία υπολειμμάτων στα τρόφιμα, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συστηματικότερη διερεύνηση του ζητήματος.
Παράλληλα, προηγούμενες μελέτες και επιθεωρήσεις έχουν δείξει ότι στην πράξη οι οδηγίες χρήσης των απολυμαντικών δεν τηρούνται πάντα. Σε αρκετές περιπτώσεις παραλείπεται ο απαιτούμενος καθαρισμός πριν από την απολύμανση, το ξέπλυμα μετά την εφαρμογή δεν είναι επαρκές, χρησιμοποιούνται μεγαλύτερες συγκεντρώσεις από τις εγκεκριμένες ή εφαρμόζονται προϊόντα για χρήσεις που δεν προβλέπονται από την άδειά τους. Οι πρακτικές αυτές μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα παρουσίας υπολειμμάτων στα τρόφιμα.
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά την έλλειψη θεσμοθετημένων Ανώτατων Ορίων Υπολειμμάτων (Maximum Residue Limits – MRLs) για πολλές δραστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ως βιοκτόνα. Η ανάλυση του RIVM έδειξε ότι για 85 από τις 186 δραστικές ουσίες που αξιολογήθηκαν δεν υπάρχουν ευρωπαϊκά MRLs, ενώ για πολλές από τις υπόλοιπες εφαρμόζονται όρια που έχουν θεσπιστεί στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα ή τα κτηνιατρικά φάρμακα και όχι ειδικά για τη χρήση τους ως βιοκτόνα. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα όρια αυτά δεν ανταποκρίνονται πάντοτε στις συνθήκες χρήσης των βιοκτόνων κατά τη μεταποίηση των τροφίμων.
Η γνωμοδότηση περιγράφει επίσης έναν φαύλο κύκλο που δυσχεραίνει τη βελτίωση του συστήματος ελέγχου. Χωρίς επαρκείς μετρήσεις υπολειμμάτων δεν υπάρχουν τα επιστημονικά στοιχεία που απαιτούνται για τη θέσπιση νέων ορίων, ενώ η απουσία αυτών των ορίων περιορίζει τη δυνατότητα συστηματικής παρακολούθησης και ερμηνείας των αποτελεσμάτων των ελέγχων. Ως αποτέλεσμα, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά γνώσης σχετικά με την πραγματική παρουσία πολλών βιοκτόνων στην τροφική αλυσίδα.
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση, το BuRO προτείνει την έναρξη ενός οργανωμένου προγράμματος παρακολούθησης των υπολειμμάτων βιοκτόνων, αρχικά σε προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, με προτεραιότητα στα κρέατα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Η επιλογή αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι κατά τη μεταποίηση αυτών των τροφίμων γίνεται εκτεταμένη χρήση απολυμαντικών σε εξοπλισμό και εγκαταστάσεις. Παράλληλα, η έκθεση θεωρεί σημαντική την παρακολούθηση ουσιών που χρησιμοποιούνται ως εντομοκτόνα και τρωκτικοκτόνα, καθώς και άλλων κατηγοριών βιοκτόνων που ενδέχεται να σχετίζονται με την παραγωγή τροφίμων.
Η μελέτη επισημαίνει ακόμη ότι οι δυνατότητες των εργαστηρίων παραμένουν περιορισμένες. Με τις διαθέσιμες αναλυτικές μεθόδους είναι σήμερα δυνατή η ανίχνευση μόνο μέρους των δραστικών ουσιών που θεωρούνται σχετικές για την παραγωγή τροφίμων. Παράλληλα, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να επεκταθούν και σε προϊόντα αποδόμησης, παραπροϊόντα απολύμανσης και βοηθητικά συστατικά των βιοκτόνων, για τα οποία υπάρχουν ακόμη λιγότερα επιστημονικά δεδομένα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει την αξιολόγηση του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου για τα βιοκτόνα, διαδικασία που αναμένεται να ολοκληρωθεί το πρώτο εξάμηνο του 2027. Στο πλαίσιο αυτό, το BuRO καλεί τις αρμόδιες αρχές να αξιοποιήσουν τα δεδομένα που θα προκύψουν από τις νέες δειγματοληψίες, ώστε να ενισχυθεί η επιστημονική αξιολόγηση της έκθεσης των καταναλωτών και να υποστηριχθεί η μελλοντική θέσπιση κατάλληλων ευρωπαϊκών ορίων υπολειμμάτων για τις ουσίες που χρησιμοποιούνται ως βιοκτόνα στην παραγωγή τροφίμων. Ακολουθεί ολόκληρη η επιστημονική γνωμοδότηση του Γραφείου Αξιολόγησης Κινδύνων και Έρευνας (BuRO).
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ευρωπαϊκές φράουλες: Νέα έκθεση της PAN Europe καταγράφει PFAS, ενδοκρινικούς διαταράκτες και νευροτοξικά φυτοφάρμακα
- Μπισκότα με καρκινογόνα ορυκτέλαια: Παραμένει σε ισχύ ο συναγερμός – Μεταξύ των χωρών διανομής και η Ελλάδα (φωτογραφία)
- Σοβαρές παραβάσεις υγιεινής σε ευρωπαϊκή εταιρεία βρεφικού γάλακτος – Τέταρτο κρούσμα αλλαντίασης και ανάκληση 377.610 κουτιών
- Μεγάλης κλίμακας ευρωπαϊκή μελέτη: Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συνδέονται με αλλαγές στο αίμα πριν εμφανιστούν ασθένειες
