Οι αποθηκευμένες στο σπίτι πατάτες που έχουν βλαστήσει και έχουν βγάλει φύτρες, αποτελούν συχνό αντικείμενο συζήτησης σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων, καθώς η εμφάνιση φύτρων ή πράσινων περιοχών συνδέεται με αυξημένες συγκεντρώσεις φυσικών τοξικών ουσιών, κυρίως των γλυκοαλκαλοειδών σολανίνης και χακονίνης, οι οποίες σε υψηλές ποσότητες μπορούν να προκαλέσουν ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος, διάρροια, πονοκέφαλο, πυρετό, σύγχυση και, σε σπάνιες περιπτώσεις, σοβαρή δηλητηρίαση με απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | VICKO Ελλάς: Ανακοίνωση ανάκλησης τριών ηλεκτρικών συσκευών λόγω κινδύνου εγκαυμάτων – Δείτε κωδικούς, μοντέλα και φωτογραφίες
Το θέμα βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο της δημοσιότητας έπειτα από περιστατικό με τέσσερις τροφικές δηλητηριάσεις και έναν θάνατο. Σύμφωνα με την κρατική τηλεόραση του Βιετνάμ VTV, τέσσερα μέλη της ίδιας οικογένειας στην επαρχία Nghệ An, παρουσίασαν συμπτώματα ύποπτης τροφικής δηλητηρίασης αφού κατανάλωσαν σούπα που περιείχε πατάτες, ορισμένες από τις οποίες είχαν βλαστήσει. Όλοι μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο, ενώ μία γυναίκα ηλικίας 69 ετών κατέληξε. Το Sức khỏe & Đời sống, επίσημο μέσο ενημέρωσης του Υπουργείου Υγείας του Βιετνάμ, αναφέρει ότι η γυναίκα είχε καταναλώσει μεγαλύτερη ποσότητα πατάτας από τους υπόλοιπους και είχε ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου. Οι ίδιες επίσημες πηγές διευκρινίζουν ότι η υπόθεση εξακολουθεί να διερευνάται, καθώς δεν υπήρχε διαθέσιμο δείγμα του γεύματος για εργαστηριακή ανάλυση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση αυγών από σούπερ μάρκετ λόγω επιδημίας σαλμονέλας – 98 κρούσματα, 26 νοσηλείες
Οι επιστημονικές γνώσεις για τις βλαστημένες πατάτες είναι πάντως σαφείς ως προς την παρουσία των γλυκοαλκαλοειδών. Το America’s Poison Centers αναφέρει ότι οι υψηλότερες συγκεντρώσεις σολανίνης και χακονίνης εντοπίζονται στα φύτρα, στα «μάτια» της πατάτας, στην πράσινη φλούδα, καθώς και στα φύλλα και τα άνθη του φυτού. Αντίθετα, το λευκό εσωτερικό του κονδύλου περιέχει χαμηλότερες συγκεντρώσεις. Η πράσινη απόχρωση οφείλεται στη χλωροφύλλη, η οποία δεν είναι τοξική, μπορεί όμως να αποτελεί ένδειξη αυξημένης παρουσίας γλυκοαλκαλοειδών. Οι ουσίες αυτές δεν καταστρέφονται με τη θερμική επεξεργασία. Το βράσιμο, το ψήσιμο, το τηγάνισμα και η χρήση φούρνου μικροκυμάτων δεν εξαλείφουν τη σολανίνη και τη χακονίνη. Η αφαίρεση της φλούδας μπορεί να μειώσει μέρος της περιεκτικότητας, επειδή σημαντικές ποσότητες βρίσκονται κοντά στην επιφάνεια της πατάτας.
Με τη σύσταση (ΕΕ) 2022/561 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καλεί τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με τις επιχειρήσεις τροφίμων, να παρακολουθούν συστηματικά την παρουσία γλυκοαλκαλοειδών στις πατάτες και στα προϊόντα πατάτας. Η σύσταση βασίζεται στην επιστημονική γνώμη της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και αφορά κυρίως την α-σολανίνη και την α-σακονίνη, ενώ στα μεταποιημένα προϊόντα προβλέπεται, όπου είναι εφικτό, και η παρακολούθηση άλλων συγγενών ενώσεων. Ως ενδεικτική τιμή για το άθροισμα της α-σολανίνης και της α-σακονίνης ορίζονται τα 100 mg/kg, χωρίς να πρόκειται για νομοθετικά δεσμευτικό ανώτατο όριο. Σε περιπτώσεις υπέρβασης της τιμής αυτής, προβλέπεται η διερεύνηση των παραγόντων που συνέβαλαν στην αυξημένη συγκέντρωση των γλυκοαλκαλοειδών.
Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων γλυκοαλκαλοειδών μπορεί να προκαλέσει ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος και διάρροια. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν αναφερθεί πονοκέφαλος, πυρετός, έξαψη και σύγχυση, ενώ τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα σε λίγες ώρες, χωρίς να αποκλείεται καθυστέρηση έως και μία ημέρα. Το America’s Poison Centers σημειώνει επίσης ότι έχουν καταγραφεί λίγες περιπτώσεις θανάτου από κατανάλωση τοξικών πατατών.
Η μείωση του κινδύνου ξεκινά από τη σωστή αποθήκευση. Οι πατάτες πρέπει να φυλάσσονται σε δροσερό, ξηρό και σκοτεινό μέρος, μέσα σε δοχεία ή σακούλες που επιτρέπουν την κυκλοφορία του αέρα. Δεν συνιστάται η αποθήκευση σε αεροστεγή δοχεία ούτε μαζί με κρεμμύδια, καθώς τα αέρια που εκλύουν επιταχύνουν τη βλάστηση των πατατών. Η ίδια συμβουλή για την αποφυγή κάθε είδους τροφιμογενούς ασθένειας ισχύει και για τις πατάτες: σε περίπτωση αμφιβολίας, πετάξτε τις. Η διατήρηση των πατατών στο ψυγείο επίσης δεν προτείνεται. Οι χαμηλές θερμοκρασίες μετατρέπουν μέρος του αμύλου σε σάκχαρα, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη γεύση και το χρώμα τους κατά το μαγείρεμα.
Το America’s Poison Centers συνιστά την απόρριψη πατατών που έχουν πρασινίσει ή έχουν αναπτύξει φύτρα. Στις οδηγίες του επισημαίνεται ότι όταν υπάρχει αμφιβολία για την καταλληλότητα μιας πατάτας προς κατανάλωση, η ασφαλέστερη επιλογή είναι να μην καταναλωθεί.
