Περίπου 35 εκατ. ψάρια πέθαναν απρόσμενα σε μονάδες εκτροφής σολομού στη Σκωτία μέσα σε τρία χρόνια, σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ «Gaslit: The Hidden Truth About Salmon Farming in the UK», που παρουσίασε η βρετανική οργάνωση για την προστασία των ζώων Project Slingshot. Σύμφωνα με την οργάνωση, ο αριθμός δεν περιλαμβάνει τα ψάρια που θανατώθηκαν σκόπιμα, όσα πέθαναν κατά τη μεταφορά και τους θανάτους των πρώτων έξι εβδομάδων στη θάλασσα. Το ντοκιμαντέρ είναι το νέο βήμα της καμπάνιας «End Salmon Farming», που ξεκίνησε στις 6 Οκτωβρίου με περισσότερες από 5.000 αφίσες σε σταθμούς και συρμούς του μετρό του Λονδίνου και το σύνθημα «Μην τον αγοράζετε», όπως είχαμε δημοσιεύσει στο Cibum.
Στόχος της καμπάνιας είναι η βρετανική αλυσίδα Marks & Spencer, από την οποία η οργάνωση ζητά να σταματήσει να πουλά σολομό εντατικής εκτροφής και να ανακοινώσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Σύμφωνα με την έκθεση της ίδιας της αλυσίδας για την καλή διαβίωση των ζώων, η M&S προμηθεύτηκε το 2024 12.151 τόνους σολομού Ατλαντικού από ιχθυοκαλλιέργειες, ενώ συνεργάζεται με την Scottish Sea Farms και πουλά σκωτσέζικο σολομό και με το σήμα Lochmuir. Η καμπάνια καλεί το κοινό να στείλει email στον διευθύνοντα σύμβουλο της αλυσίδας, Stuart Machin, και περιλαμβάνει μια σατιρική ταινία με τον γνωστό τηλεοπτικό παρουσιαστή και ακτιβιστή για τη φύση Chris Packham. Σε αυτήν, ένα ειδυλλιακό πικνίκ στη σκωτσέζικη ύπαιθρο αποδεικνύεται σκηνικό στούντιο, με χρωματολόγια και υποτιθέμενα χημικά καρυκεύματα στο τραπέζι.
Στο νέο ντοκιμαντέρ μιλούν, μεταξύ άλλων, ο Packham, η Abigail Penny της οργάνωσης Animal Equality, ο δημοσιογράφος George Monbiot και η βουλευτής του σκωτσέζικου κοινοβουλίου Ariane Burgess. Οι δημιουργοί του υποστηρίζουν ότι οι ψείρες του σολομού, τα παράσιτα που τρέφονται με το δέρμα και τη σάρκα των ψαριών, είναι ευρέως διαδεδομένες, και παρουσιάζουν εικόνες ψαριών με μεγάλες πληγές. Κατηγορούν επίσης τις μονάδες ότι χρησιμοποιούν χημικά, ανάμεσά τους φορμαλδεΰδη, τα οποία κατά την οργάνωση διαφεύγουν από τα δίχτυα και ρυπαίνουν τα νερά. Η καμπάνια αναφέρει ακόμη ότι οι ψείρες μπορούν να μεταδοθούν από τις μονάδες στους άγριους πληθυσμούς και ότι τα ψάρια που διαφεύγουν μπορεί να επηρεάσουν γενετικά τον άγριο σολομό. Σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ, ο σκωτσέζικος σολομός ανήκει σε τέσσερις μεγάλες εταιρείες, καμία από τις οποίες δεν είναι βρετανική, ενώ έγιναν μόνο δύο αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις σε μονάδες το 2023 και το 2024. Η Penny χαρακτήρισε απαραίτητη την πλήρη αναδιάρθρωση του ρυθμιστικού συστήματος, υποστηρίζοντας ότι οι αρχές φαίνεται να νοιάζονται περισσότερο για τη φήμη του κλάδου παρά για την προστασία των ζώων.
Τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία
Σύμφωνα με την καμπάνια, ο σκωτσέζικος κλάδος έσφαξε περίπου 34 εκατ. σολομούς το 2025, ενώ η Animal Equality εκτιμά ότι άλλα 12 εκατ. πέθαναν στις μονάδες πριν φτάσουν στην ηλικία σφαγής. Τα στοιχεία της σκωτσέζικης κυβέρνησης επιβεβαιώνουν ότι ο κλάδος πέρασε δύσκολα χρόνια. Σύμφωνα με την Έρευνα Παραγωγής Ιχθυοκαλλιεργειών 2024 της Διεύθυνσης Θαλάσσιων Υποθέσεων, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2025, μόνο το 61,8% των σολομών της γενιάς του 2022 έφτασε στη συγκομιδή, έναντι 68,7% για τη γενιά του 2021, το χαμηλότερο ποσοστό από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η κατηγορία των ψαριών που δεν συγκομίστηκαν περιλαμβάνει όμως όχι μόνο θανάτους αλλά και διαφυγές, υποχρεωτικές θανατώσεις και δειγματοληψίες. Ο φορέας του κλάδου, Salmon Scotland, αποδίδει μέρος των απωλειών του 2022 σε έξαρση μικροσκοπικών μεδουσών εκείνο το καλοκαίρι και υποστηρίζει ότι οι επενδύσεις σε τεχνολογία βελτίωσαν την επιβίωση, με μέσο μηνιαίο ποσοστό 99,12% το πρώτο εξάμηνο του 2025, το καλύτερο από το 2018, όταν ξεκίνησε η εθελοντική καταγραφή.
Ένα από τα κεντρικά μηνύματα της καμπάνιας, που εμφανίζεται και σε αφίσα με φιλέτο μισό γκρι και μισό πορτοκαλί, αφορά το χρώμα. Η ασταξανθίνη είναι η ίδια χρωστική που δίνει το χρώμα και στον άγριο σολομό, ο οποίος την παίρνει από τα μικρά καρκινοειδή με τα οποία τρέφεται. Στις μονάδες προστίθεται, συχνά σε συνθετική μορφή, στις ζωοτροφές, και οι παραγωγοί χρησιμοποιούν χρωματολόγια όπως το SalmoFan για να πετύχουν την επιθυμητή απόχρωση. Η EFSA επιβεβαίωσε τον Απρίλιο του 2026 ότι η εγκεκριμένη χρήση της ασταξανθίνης στις ζωοτροφές παραμένει ασφαλής για τους καταναλωτές. Ένα έντονο ροζ χρώμα πάντως δεν δείχνει από μόνο του καλύτερη διατροφική αξία ή καλύτερες συνθήκες εκτροφής.
Η απάντηση του κλάδου
Ο κλάδος υποστηρίζει ότι οι πρακτικές του είναι νόμιμες και επιστημονικά αξιολογημένες. Λίγες μέρες πριν από το ντοκιμαντέρ, ο διευθύνων σύμβουλος του Salmon Scotland, Tavish Scott, κατηγόρησε την Project Slingshot για έλλειψη διαφάνειας, επειδή η οργάνωση χρηματοδοτείται κυρίως από αμερικανικά ιδρύματα, μερικά από τα οποία παραμένουν ανώνυμα, και ζήτησε αυστηρότερους κανόνες για τη δημοσιοποίηση μεγάλων χρηματοδοτήσεων από το εξωτερικό. Η διευθύνουσα σύμβουλος της οργάνωσης, Naomi Hallum, απάντησε ότι η Project Slingshot είναι εγγεγραμμένη ως φιλανθρωπικό ίδρυμα στις ΗΠΑ, δημοσιεύει τα οικονομικά της στοιχεία και έχει πάνω από 3.200 δωρητές στη Βρετανία, ενώ ορισμένοι χρηματοδότες προτιμούν να μην κατονομάζονται. Κατηγόρησε τον κλάδο ότι επιτίθεται στους ακτιβιστές αντί να απαντά στα ερωτήματα για την καλή διαβίωση των ψαριών, τους μαζικούς θανάτους και τις επιπτώσεις στον άγριο σολομό. Η Marks & Spencer δεν έχει απαντήσει δημόσια στην καμπάνια.
Ο σολομός είναι το μεγαλύτερο εξαγώγιμο τρόφιμο της Βρετανίας, ενώ σύμφωνα με τον κλάδο στηρίζει 11.000 θέσεις εργασίας στη Σκωτία και συνεισφέρει περίπου 1 δισ. λίρες, γύρω στα 1,15 δισ. ευρώ, τον χρόνο στην οικονομία. Τόσο τα στοιχεία και οι ισχυρισμοί της καμπάνιας όσο και οι διαβεβαιώσεις του κλάδου για υπεύθυνη παραγωγή χρειάζονται τεκμηρίωση από πρωτογενή δεδομένα των αρμόδιων αρχών.
Πηγές:
- Plant Based News
- Salmon Business, για την Έρευνα Παραγωγής Ιχθυοκαλλιεργειών 2024
- The Scotsman, για τη διαμάχη για τη χρηματοδότηση
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Εμφιαλωμένο νερό: Καταγγελίες καταναλωτών ότι το περιεχόμενο στα μπουκάλια γνωστής μάρκας μυρίζει θειάφι – Η απάντηση της εταιρείας
- Βρώσιμα έντομα: Η Ευρώπη προσπάθησε, αλλά οι καταναλωτές γύρισαν την πλάτη – Πού απευθύνεται πλέον το «εναλλακτικό» μενού για να σωθεί η βιομηχανία
- Λιπαρά γεύματα: Πώς μια εβδομάδα ανθυγιεινής διατροφής αρκεί για να «μπλοκάρει» τη μνήμη – Νέα έρευνα
- Ιταλία: Εξαφανίστηκαν γαλακτοκομικά, κατεψυγμένα, αλεύρι και ζυμαρικά από τα ράφια – Παρέλυσε η εφοδιαστική αλυσίδα
- Σε τι διαφέρουν πράσινες, κίτρινες και κόκκινες πιπεριές;
- Το λάθος στην κουζίνα που δημιούργησε το πιο διάσημο και λαχταριστό επιδόρπιο στην ιστορία
- Πόσο κρατάει το κρέας στην κατάψυξη του σπιτιού μας;
