Η κάλυψη των αναγκών σε είδη πρώτης ανάγκης επιβαρύνει σημαντικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη, ωστόσο το κόστος του καθημερινού καλαθιού διαφέρει θεαματικά από χώρα σε χώρα. Ενώ στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 13,6% των συνολικών δαπανών των νοικοκυριών —έναντι 23,6% που κατευθύνεται στη στέγαση και τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας σύμφωνα με τη Eurostat— η πραγματική αξία των προϊόντων στα ράφια παρουσιάζει τεράστιες αποκλίσεις.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται δημοφιλή κράκερς που πωλούνται και στην Ελλάδα – Εντοπίστηκε καρκινογόνος ουσία (φωτογραφία)
Σύμφωνα με τα στοιχεία της βάσης δεδομένων Numbeo για τα μέσα του 2026, όπου ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ορίζεται ως βάση αναφοράς (100), ο δείκτης τιμών τροφίμων κυμαίνεται από το 57,2 στη Μολδαβία έως το 189,2 στη Ελβετία. Αυτό σημαίνει ότι τα είδη παντοπωλείου στην Ελβετία είναι κατά 89,2% ακριβότερα σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ στη Μολδαβία πωλούνται κατά 42,8% φθηνότερα. Ενδεικτικά, ένα καλάθι προϊόντων που κοστίζει 100 ευρώ με βάση τις μέσες τιμές της ΕΕ, διαμορφώνεται στα 189,20 ευρώ στην Ελβετία και μόλις στα 57,20 ευρώ στη Μολδαβία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Arla: Σε 7 χώρες και στην Ελλάδα ανακαλούνται δημοφιλή επιδόρπια λόγω πιθανής παρουσίας θραυσμάτων γυαλιού
Οι βόρειες χώρες κυριαρχούν στη λίστα των ακριβότερων προορισμών. Η Ισλανδία καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση με δείκτη 183,6, ακολουθούμενη από τη Νορβηγία με 154,4, το Λουξεμβούργο με 134,9 και τη Δανία με 128,4. Οι υπόλοιπες νορδικές χώρες βρίσκονται επίσης πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με τη Φινλανδία στο 119,7 και τη Σουηδία στο 116,6. Ανάλογη εικόνα υψηλών τιμών καταγράφεται στην Αυστρία (124,5), την Ιρλανδία (122), το Βέλγιο (117,6) και την Ολλανδία (116,4).
Μεταξύ των πέντε μεγάλων οικονομιών της Ευρώπης, η Γαλλία αναδεικνύεται η ακριβότερη, με τις τιμές των τροφίμων να ξεπερνούν κατά 27,5% τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η Ηνωμένο Βασίλειο (111,9), η Γερμανία (111,6) και η Ιταλία (110,2) βρίσκονται σε παραπλήσια επίπεδα, επίσης πάνω από το όριο του 100. Αντίθετα, η Ισπανία αποτελεί τη μόνη από τις μεγάλες οικονομίες που κινείται κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, με δείκτη 89,7.
Στον αντίποδα, η Ρουμανία αποτελεί τη φθηνότερη χώρα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με δείκτη 66,7, δηλαδή με τιμές 33,3% χαμηλότερες από τον κοινοτικό μέσο όρο. Γενικότερα, τα τρόφιμα είναι φθηνότερα στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων, όπως στη Βόρεια Μακεδονία (59,8), τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (67,9) και τη Σερβία (68,8). Η Τουρκία, με δείκτη 82,1, είναι ακριβότερη από ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ αν και παραμένει κάτω από τον μέσο όρο, ενώ ταυτόχρονα καταγράφει τον υψηλότερο πληθωρισμό τροφίμων στην Ευρώπη.
Παρά τις χαμηλές ονομαστικές τιμές, η αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Τούσκια, Ιλάρια Μπενεντέτι, επισημαίνει ότι οι χαμηλότερες τιμές δεν συνεπάγονται αυτόματα μεγαλύτερη ευκολία αγοράς. Στη Ρουμανία, για παράδειγμα, παρά το χαμηλό κόστος των τροφίμων, τα νοικοκυριά δαπανούν το 23,1% του προϋπολογισμού τους για διατροφή, ενώ παρόμοιο ποσοστό που ξεπερνά το 20% παρατηρείται και στη Βουλγαρία. Ο καθηγητής Τζερεμίας Μάτε Μπάλογκ από το Πανεπιστήμιο Corvinus τονίζει ότι οι μισθολογικές διαφορές και η αγοραστική δύναμη καθορίζουν την πραγματική προσιτότητα, καθώς ένα καλάθι μπορεί να είναι φθηνό σε απόλυτους αριθμούς αλλά ακριβό σε σχέση με το καθαρό εισόδημα των πολιτών.
Με βάση τις τιμές που συλλέχθηκαν τον Οκτώβριο του 2026 για 18 βασικά είδη παντοπωλείου —χωρίς στάθμιση και εξαιρώντας τα καπνικά προϊόντα λόγω μεγάλων διακυμάνσεων στη φορολογία και την κατανάλωση— το μέσο ευρωπαϊκό καλάθι κοστίζει 69,84 ευρώ. Το ίδιο καλάθι ανέρχεται στα 137,90 ευρώ στην Ελβετία, στα 116,10 ευρώ στη Νορβηγία, στα 99 ευρώ στο Λουξεμβούργο, στα 88,10 ευρώ στην Αυστρία και στα 87,70 ευρώ στη Δανία. Στη Γαλλία το κόστος διαμορφώνεται στα 87,40 ευρώ, στην Ιταλία στα 80 ευρώ, στη Γερμανία στα 75,20 ευρώ, στο Ηνωμένο Βασίλειο στα 69,10 ευρώ και στην Ισπανία στα 63 ευρώ. Στον αντίποδα, τα 18 αυτά προϊόντα κοστίζουν κάτω από 50 ευρώ στη Βόρεια Μακεδονία (43,90 €), το Κόσοβο (45,50 €), τη Ρουμανία (45,90 €), τη Γεωργία (46,90 €), την Πολωνία (49,60 €), τη Σερβία (49,70 €), το Μαυροβούνιο (49,80 €) και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (49,80 €), ενώ το χαμηλότερο κόστος καταγράφεται στη Μολδαβία με 41,10 ευρώ.
Οι παράγοντες που διαμορφώνουν αυτές τις αποκλίσεις είναι σύνθετοι. Όπως εξηγεί ο καθηγητής Μπάλογκ, το εργατικό κόστος αποτελεί έναν από τους πιο επίμονους παράγοντες διαμόρφωσης των τιμών, ενώ το ενεργειακό κόστος, τα καύσιμα και οι μεταφορές επηρεάζουν άμεσα την παραγωγή, τη μεταποίηση και τη διανομή. Η καθηγήτρια Μπενεντέτι αναφέρει ότι η ενέργεια υπήρξε ο κύριος μοχλός των πρόσφατων αυξήσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις τιμές του ντίζελ. Μετά τις στρατιωτικές επιθέσεις στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, η μέση τιμή του ντίζελ στην ΕΕ αυξήθηκε από 1,59 ευρώ το λίτρο στις 23 Φεβρουαρίου σε 2,24 ευρώ στις 28 Σεπτεμβρίου, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη καταγραφής των στοιχείων το 2005. Δεδομένου ότι το ντίζελ κινεί ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων, από τα τρακτέρ έως τα φορτηγά τροφοδοσίας, η επιβάρυνση μετακυλίεται άμεσα στα ράφια. Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι όταν ο πληθωρισμός επιβραδύνεται, οι τιμές δεν πέφτουν αλλά συνεχίζουν να αυξάνονται με βραδύτερο ρυθμό από ένα ήδη υψηλό επίπεδο.
Η διαφορά στην τελική τιμή των προϊόντων αντικατοπτρίζει εξωγενή κόστη που δεν σχετίζονται μόνο με την αξία του ίδιου του τροφίμου, όπως οι μισθοί, τα ενοίκια, οι μεταφορές και οι φόροι της κάθε χώρας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σύγκριση μιας φρέσκιας λευκής φραντζόλας ψωμιού 500 γραμμαρίων, η οποία κοστίζει 3,18 ευρώ στη Δανία και 1,02 ευρώ στη Βουλγαρία, δηλαδή περισσότερο από το τριπλάσιο. Σε πιο τυποποιημένα προϊόντα, όπως μια δωδεκάδα αβγά, η απόκλιση είναι μικρότερη, με το κόστος στη Δανία να ανέρχεται σε 4,52 ευρώ έναντι 2,69 ευρώ στην Εσθονία. Σε κάθε περίπτωση, οι τελικές αλυσίδες τιμών διαμορφώνονται από τη δομή της λιανικής αγοράς, τη φορολογία, τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, την αγροτική παραγωγικότητα και τις προτιμήσεις των καταναλωτών σε κάθε κράτος.
Τα συμπεράσματα για την Ελλάδα
Στον ευρωπαϊκό χάρτη των τιμών των τροφίμων, η Ελλάδα καταλαμβάνει μια ενδιάμεση θέση, κινούμενη ελαφρώς κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο όσον αφορά τους γενικούς δείκτες, αλλά με αποκλίσεις που επιβαρύνουν την πραγματική αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Ειδικότερα, με βάση τον γενικό Δείκτη Τιμών Τροφίμων για τα μέσα του 2026 (όπου ο μέσος όρος της ΕΕ ορίζεται στο 100), η Ελλάδα βρίσκεται στο 89,3. Αυτό σημαίνει ότι τα είδη παντοπωλείου στην ελληνική αγορά είναι ονομαστικά κατά 10,7% φθηνότερα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η χώρα μας κινείται σε παρόμοια επίπεδα με άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπως η Ισπανία (89,7) και η Πορτογαλία (82,1), την ίδια στιγμή που μεγάλες οικονομίες της ΕΕ, όπως η Γαλλία (127,5), η Γερμανία (111,6) και η Ιταλία (110,2), βρίσκονται αισθητά υψηλότερα.
Όσον αφορά το πραγματικό κόστος σε ευρώ για το καλάθι των 18 βασικών προϊόντων (στοιχεία Οκτωβρίου 2026), η Ελλάδα κατατάσσεται στη 17η θέση μεταξύ των χωρών της Ευρώπης, με το συνολικό κόστος να διαμορφώνεται στα 67,40 ευρώ. Το ποσό αυτό είναι χαμηλότερο από το αντίστοιχο της Γαλλίας (87,40 €), της Ιταλίας (80,00 €) και της Γερμανίας (75,20 €), αλλά ελαφρώς υψηλότερο από γειτονικές ή παρόμοιου προφίλ χώρες, όπως η Κύπρος (66,90 €), η Ισπανία (63,00 €) και η Κροατία (62,10 €).
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, οι χαμηλότερες ονομαστικές τιμές δεν συνεπάγονται απαραίτητα και μεγαλύτερη οικονομική προσιτότητα. Όταν το κόστος των τροφίμων εξετάζεται σε συνάρτηση με τους εγχώριους μισθούς, το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα και την παράλληλη επιβάρυνση από το υψηλό ενεργειακό κόστος και τα καύσιμα —που επηρεάζουν άμεσα την εφοδιαστική αλυσίδα—, η κάλυψη των βασικών διατροφικών αναγκών συνεχίζει να απορροφά σημαντικό ποσοστό του οικογενειακού προϋπολογισμού στην Ελλάδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Pizza Fan: Φόβοι για «κανόνι» στους προμηθευτές – Συναγερμός στην εφοδιαστική αλυσίδα
- Kίνδυνος αλλαντίασης από σαρδέλες – Η παραγωγός εταιρεία αρνείται να τις αποσύρει παρά τις συστάσεις των αρχών
- Μαύρη σοκολάτα: Η καθημερινή κατανάλωση και οι επιπτώσεις της στην υγεία
- Προϊόντα high protein: Γιατί η βιομηχανία τροφίμων δεν μπορεί να ποντάρει για πάντα στην πρωτεΐνη
- Φέτα ΠΟΠ: Προτάσεις για αλλαγές στις προδιαγραφές προκαλούν αναταράξεις στη γαλακτοβιομηχανία
- Τι θα γίνει με τους εργαζομένους της Pizza Fan;
- Αποσύρονται ψωμάκια από τα ράφια λιανικής: Το επικίνδυνο για την υγεία λάθος στην ετικέτα που προκάλεσε την ανάκληση
- Σπιτικά ντολμαδάκια έστειλαν 12 μαθητές στο νοσοκομείο
- Συναγερμός για επικίνδυνη ουσία σε σπάγκο κρεάτων – Ανακαλούνται μαζικά παρτίδες παρασκευασμάτων μεγάλου σούπερ μάρκετ
- Νέα ανάκληση επικίνδυνου σετ με κουτάλες λόγω παρουσίας καρκινογόνων ουσιών (φωτογραφία)
- Μεγάλη απάτη με απορρυπαντικό πλυντηρίου πιάτων: Έστηναν αξιολογήσεις – μαϊμού για να το βγάλουν ως το καλύτερο
- Πώς μεγάλη αλυσίδα σούπερ μάρκετ παραπλανούσε τους καταναλωτές για τον σολομό στα ράφια
