Για αρκετά χρόνια, η αγορά των φυτικών τροφίμων επένδυσε σημαντικά στην ιδέα ότι η επιλογή τους αποτελεί έναν πιο βιώσιμο τρόπο διατροφής, με τα προϊόντα που υποκαθιστούν το κρέας και τα γαλακτοκομικά να παρουσιάζονται συχνά μέσα από περιβαλλοντικά και διατροφικά επιχειρήματα. Νέα ευρωπαϊκά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι αυτός ο τρόπος επικοινωνίας δεν είναι απαραίτητα αρκετός για να αλλάξει τις καταναλωτικές συνήθειες. Αντίθετα, οι καταναλωτές φαίνεται να ανταποκρίνονται περισσότερο σε τρόφιμα που γνωρίζουν ήδη, όπως τα λαχανικά και τα όσπρια, ενώ η σύνδεση του όρου «φυτικό» με επεξεργασμένα υποκατάστατα κρέατος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργεί αποτρεπτικά. Τα στοιχεία προέρχονται από το ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενο FoodChoices4LIFE, ένα τριετές πρόγραμμα που συντονίζεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πληροφόρησης για τα Τρόφιμα και υλοποιείται από ευρωπαϊκούς εταίρους με στόχο την προώθηση πιο υγιεινών και βιώσιμων διατροφικών επιλογών. Το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2025 και θα ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο του 2028.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εσπρέσο ή φίλτρου; Πώς η παρασκευή του καφέ αλλάζει όσα φτάνουν στο έντερο
Τα λαχανικά και τα όσπρια κερδίζουν τα υποκατάστατα
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε 73 παρεμβάσεις που απευθύνονταν στους καταναλωτές και 83 παρεμβάσεις που απευθύνονταν σε επαγγελματίες της εστίασης, ενώ πραγματοποίησε επίσης έρευνες και ομάδες συζήτησης σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία, η Ρουμανία, το Βέλγιο και η Σουηδία. Η διαφορά ανάμεσα στα είδη των φυτικών επιλογών ήταν ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Το 37,7% των καταναλωτών δήλωσε ότι θα ήταν πιθανό να μειώσει την κατανάλωση κρέατος προσθέτοντας περισσότερα λαχανικά στη διατροφή του, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τα όσπρια ήταν 32,2%. Για τα εμπορικά φυτικά υποκατάστατα κρέατος το ποσοστό περιορίστηκε στο 26,5%. Τα ευρήματα δεν δείχνουν ότι οι καταναλωτές απορρίπτουν συνολικά τη φυτική διατροφή, αλλά ότι υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στα φυσικά φυτικά τρόφιμα και στα επεξεργασμένα προϊόντα που σχεδιάζονται ώστε να μιμηθούν το κρέας. Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη βιομηχανία, καθώς η αγορά των εναλλακτικών πρωτεϊνών προσπαθεί να ξεπεράσει μια περίοδο επιβράδυνσης μετά την έντονη ανάπτυξη των προηγούμενων ετών. Πρόσφατη μελέτη στο npj Science of Food, η οποία βασίστηκε σε συνεντεύξεις με φορείς του αμερικανικού κλάδου, καταγράφει επίσης ως βασικές προκλήσεις την επίτευξη ανταγωνιστικής τιμής και γεύσης, αλλά και την ανάγκη για πιο αποτελεσματική επικοινωνία με τους καταναλωτές.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ευρωπαϊκής έρευνας αφορά το ίδιο το μήνυμα που χρησιμοποιείται για την προώθηση των προϊόντων. Οι απλές εκκλήσεις για βιώσιμη διατροφή ή για περιορισμό της κατανάλωσης κρέατος συγκαταλέγονταν στις λιγότερο αποτελεσματικές παρεμβάσεις. Αντίθετα, μεγαλύτερη απήχηση φαίνεται να έχουν τα μηνύματα που συνδέουν το φαγητό με τη γεύση, την εποχικότητα, την τοπικότητα και την πρακτική εφαρμογή. Αυτό σημαίνει ότι ένα πιάτο μπορεί να επικοινωνείται αποτελεσματικότερα ως μια νόστιμη συνταγή με εποχικά λαχανικά ή όσπρια, αντί να παρουσιάζεται πρωτίστως ως «φυτική» ή ως επιλογή που ο καταναλωτής οφείλει να κάνει για περιβαλλοντικούς λόγους. Η προσέγγιση αυτή απομακρύνεται από την αντίληψη ότι χρειάζεται να πειστεί κάποιος να αλλάξει συνολικά τον τρόπο διατροφής του και δίνει μεγαλύτερη έμφαση σε μικρές, πρακτικές αλλαγές μέσα στα ήδη υπάρχοντα διατροφικά πρότυπα. Η ίδια κατεύθυνση αποτυπώνεται και στην ευρωπαϊκή εκστρατεία Cook4Climate, η οποία πραγματοποιείται τον Οκτώβριο και αξιοποιεί σεφ, συνταγές και πρακτικές παρεμβάσεις αντί για απλές οδηγίες σχετικά με το τι πρέπει ή δεν πρέπει να τρώνε οι καταναλωτές. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 27 παραδοσιακές ευρωπαϊκές συνταγές, μία από κάθε κράτος μέλος, με έμφαση στα εποχικά και τοπικά υλικά, τις φυτικές επιλογές, τη διατήρηση τροφίμων και τη μείωση της σπατάλης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί οι μύες μας γίνονται πιο αδύναμοι όσο μεγαλώνουμε;
Η συζήτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την αγορά των φυτικών υποκατάστατων, καθώς ο όρος «φυτικό» μπορεί πλέον να παραπέμπει σε ένα πολύ συγκεκριμένο είδος επεξεργασμένου προϊόντος αντί για την ευρύτερη κατηγορία των λαχανικών, των οσπρίων, των ξηρών καρπών και των δημητριακών. Μια ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο Current Environmental Health Reports είχε ήδη επισημάνει ότι η επικοινωνία για τα φυτικά τρόφιμα συχνά εστιάζει περισσότερο στην υγεία και τη βιωσιμότητα, ενώ τα ζωικά τρόφιμα παρουσιάζονται συχνότερα μέσα από μηνύματα γεύσης και απόλαυσης. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η ευρύτερη ανάδειξη της γεύσης και της απόλαυσης, μαζί με πιο πρακτικές και οικείες προτάσεις, μπορεί να κάνει τις φυτικές επιλογές πιο ελκυστικές.
Το μήνυμα για τη βιομηχανία επομένως δεν είναι ότι τα φυτικά υποκατάστατα δεν έχουν θέση στην αγορά, αλλά ότι η βιωσιμότητα από μόνη της δεν φαίνεται να αποτελεί επαρκές κίνητρο αγοράς. Η γεύση, η τιμή, η υφή, η οικειότητα και ο τρόπος με τον οποίο ένα προϊόν εντάσσεται στην καθημερινή διατροφή φαίνεται να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία, ενώ η ίδια η ονομασία και η εικόνα του προϊόντος μπορούν να επηρεάσουν το κατά πόσο ο καταναλωτής θα το θεωρήσει ελκυστικό.
Η σχετική έρευνα αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού έργου FoodChoices4LIFE, το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υλοποιείται έως το 2028. Δείτε εδώ την ανακοίνωση της EUFIC με τα ερευνητικά ευρήματα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Το παράσιτο που προκάλεσε ακατάσχετη διάρροια και αφυδάτωση σε χιλιάδες πολίτες στις ΗΠΑ εντοπίστηκε και στην Ιταλία – Αρρώστησε γυναίκα χωρίς ταξίδι στο εξωτερικό
- 30 άτομα με συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης μετά από δεξίωση γάμου σε ξενοδοχείο – Δέσμευση τροφίμων, πρόστιμο και αναστολή λειτουργίας
- Λουκέτο σε ιδιωτική κλινική στη Θεσσαλονίκη: Έκαναν χημειοθεραπείες σε ασθενείς χωρίς διάγνωση κακοήθειας – Τα ευρήματα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας
- Πλαίσιο: Πρόστιμο 2.500 ευρώ για υπερτιμολόγηση στο ταμείο και ελλιπείς αναγραφές τιμών
- Κάρυ: Επικίνδυνα φυτοφάρμακα και απολυμαντικά στις περισσότερες μάρκες της αγοράς που εξετάστηκαν
- Μπλόκο σε καμπάνια κλινικής στα social που υποστήριζε ότι θεραπεύει τον αυτισμό στα παιδιά με βλαστοκύτταρα (βίντεο)
- Lidl: Τα προϊόντα που απαγορεύεται πλέον να πουλάει με δικαστική απόφαση – Ημερήσιο πρόστιμο 5.000 ευρώ
