Η τιμή στην οποία αγοράζεται μια μπανάνα από ένα ευρωπαϊκό σούπερ μάρκετ δεν αφορά μόνο τη σχέση ανάμεσα στον λιανέμπορο και τον προμηθευτή. Μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, από τη δυνατότητα του παραγωγού να καλύψει το πραγματικό κόστος καλλιέργειας μέχρι τα περιθώρια που υπάρχουν για καλύτερες αμοιβές και συνθήκες εργασίας στις φυτείες. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας αξιολόγησης της Ethical Trading Initiative (ETI), η οποία εξετάζει για πρώτη φορά με συστηματικό τρόπο τον αντίκτυπο των αγοραστικών πρακτικών των ευρωπαϊκών αλυσίδων λιανικής στους εργαζομένους της αγοράς μπανάνας.
Η έκθεση με τίτλο Banana supply chain: How purchasing practices influence outcomes for producers, exporters, and workers βασίστηκε σε έρευνες και συνεντεύξεις με λιανεμπόρους και προμηθευτές πρώτου και δεύτερου επιπέδου. Στη διαδικασία συμμετείχαν 12 αλυσίδες λιανικής από τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ των οποίων οι Aldi Nord, Aldi South, Rewe, Kaufland, Tesco, Sainsbury’s, Co-op, Asda, Morrisons, Jumbo, Albert Heijn και Delhaize. Παράλληλα, σύμφωνα με την IDH, συμμετείχαν 34 προμηθευτές Tier 1 και Tier 2, οι οποίοι έδωσαν συνολικά 111 απαντήσεις και εκπροσωπούν περίπου 100.000 εργαζομένους στις αλυσίδες εφοδιασμού μπανάνας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Θανάσιμα αγγούρια: Ανάκληση-μαμούθ σχεδόν 34 τόνων μετά την επιδημία Salmonella με 69 κρούσματα και έναν θάνατο
Οι λιανέμποροι βλέπουν διαφορετική εικόνα από τους προμηθευτές
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της αξιολόγησης είναι η απόσταση ανάμεσα στην αντίληψη των σούπερ μάρκετ για τις δικές τους πρακτικές και στην εμπειρία των προμηθευτών. Η ETI αναφέρει ότι 10 από τους 12 λιανεμπόρους εξέφρασαν εμπιστοσύνη στις πρακτικές τους, ενώ οι προμηθευτές περιέγραψαν αρκετά διαφορετικές συνθήκες. Η απόκλιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι πιέσεις που δημιουργούνται στο επίπεδο των εμπορικών συμφωνιών μπορούν να μεταφερθούν προς τα κάτω στην αλυσίδα, επηρεάζοντας τελικά τους εργαζομένους. Οι προμηθευτές εντόπισαν ως βασικό πρόβλημα τις ανισορροπίες ισχύος και την εμπορική πίεση, καθώς οι παραγωγοί δεν είναι πάντοτε σε θέση να αρνηθούν χαμηλότερες τιμές ή δυσμενέστερους όρους όταν χρειάζονται τη συγκεκριμένη εμπορική σχέση. Στην ίδια κατεύθυνση, οι τιμές που δεν καλύπτουν το πραγματικό κόστος παραγωγής περιορίζουν τα περιθώρια των επιχειρήσεων και μπορούν να οδηγήσουν σε δύσκολες επιλογές σχετικά με τις επενδύσεις, την απασχόληση και τις αμοιβές. Η πίεση αυτή δεν αφορά μόνο την τιμή της μπανάνας. Οι προμηθευτές αναφέρουν επίσης κόπωση από τις συνεχείς επιθεωρήσεις και τα διαφορετικά πρότυπα πιστοποίησης, καθώς και σημαντικές αποκλίσεις στις τεχνικές προδιαγραφές που ζητούν οι αγορές. Όταν ένας παραγωγός ή προμηθευτής εξυπηρετεί περισσότερους προορισμούς, οι διαφορετικές απαιτήσεις μπορούν να αυξήσουν το κόστος παραγωγής, να δημιουργήσουν πρόσθετες διαδικασίες και να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη σπατάλη προϊόντος.
Το κρίσιμο σημείο της έκθεσης είναι ότι αυτές οι εμπορικές πιέσεις δεν σταματούν στον προμηθευτή. Σύμφωνα με το Banana Link, οι επιχειρήσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας αναφέρουν ότι σε συνθήκες έντονης πίεσης μπορούν να καταφύγουν σε περιορισμό του κόστους, εντατικοποίηση της παραγωγής και μεγαλύτερη χρήση ευέλικτης εργασίας. Για τους εργαζομένους αυτό μπορεί να μεταφράζεται σε μεγαλύτερη ένταση εργασίας, περισσότερες ώρες, ασταθέστερα εισοδήματα και μικρότερη εργασιακή ασφάλεια. Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση έχει και το ζήτημα του μισθού διαβίωσης, δηλαδή της αμοιβής που επιτρέπει σε έναν εργαζόμενο και την οικογένειά του να καλύπτουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης στην περιοχή όπου ζουν. Η προσπάθεια να μειωθεί το σχετικό μισθολογικό χάσμα αποτελεί ήδη αντικείμενο συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών λιανεμπόρων, παραγωγών και οργανισμών όπως η IDH. Τα διαθέσιμα στοιχεία από τα προγράμματα αυτά έχουν δείξει ότι το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Για παράδειγμα, στην ολλανδική πρωτοβουλία, τα στοιχεία για το 2023 έδειξαν μέσο χάσμα μισθού διαβίωσης 12,8% για το μέρος του όγκου μπανάνας που καλυπτόταν από την αξιολόγηση.
Η νέα έκθεση μετατοπίζει έτσι μέρος της συζήτησης από το τι πρέπει να αλλάξει στις φυτείες στο πώς αγοράζουν οι ίδιες οι αλυσίδες λιανικής. Η ETI υπογραμμίζει ότι οι αποφάσεις για τις τιμές, τον προγραμματισμό των παραγγελιών, τους όρους πληρωμής, τις τεχνικές απαιτήσεις και τους ελέγχους μπορούν να καθορίσουν αν ένας προμηθευτής διαθέτει τα περιθώρια για να επενδύσει σε καλύτερες συνθήκες εργασίας και αυξήσεις μισθών. Για τον λόγο αυτό, η υπεύθυνη προμήθεια δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ζήτημα συμμόρφωσης των παραγωγών, αλλά ως ευθύνη που αφορά ολόκληρη την εμπορική σχέση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
