Η Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή εκτιμά ότι περίπου 3,3 έως 3,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται σε συνθήκες υψηλής ευαλωτότητας απέναντι στους κλιματικούς κινδύνους
Στο Μπράουνσβιλ του Τέξας, τρία μέλη της οικογένειας Γκαλβάν βρέθηκαν νεκρά στο διαμέρισμά τους το 2024, έπειτα από βλάβη στο σύστημα κλιματισμού που τους άφησε εκτεθειμένους σε ακραία ζέστη. Οι ηλικίες τους κυμαίνονταν από 60 έως 82 ετών και όλοι έπασχαν από χρόνια νοσήματα, όπως διαβήτη και καρδιοπάθειες, καταστάσεις που δυσχεραίνουν τη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος και αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο θερμικής καταπόνησης. Κανείς δεν τους αναζήτησε για ημέρες. Η κοινωνική απομόνωση αποδείχθηκε, όπως και η ίδια η ζέστη, θανατηφόρος παράγοντας.
Παρότι η άμεση αιτία φαινόταν να είναι μια τεχνική αστοχία, ο ιατροδικαστής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι θάνατοι προκλήθηκαν από ακραία θερμότητα σε συνδυασμό με χρόνια νοσήματα. Τέτοιου είδους θάνατοι καταγράφονται ως «σχετιζόμενοι με τη ζέστη», όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος ξεπερνά τα όρια που μπορεί να αντέξει με ασφάλεια το ανθρώπινο σώμα. Η κλιματική αλλαγή λειτουργεί εδώ ως κρίσιμος επιβαρυντικός παράγοντας. Καθώς τα κύματα καύσωνα γίνονται συχνότερα, εντονότερα και με μεγαλύτερη διάρκεια, ακόμη και συνηθισμένες δυσλειτουργίες σε συστήματα ψύξης, ηλεκτροδότησης ή στέγασης μπορούν να μετατρέψουν την κοινωνική και βιολογική ευαλωτότητα σε θανατηφόρο κίνδυνο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακλήθηκαν καραμέλες με χρωστική από έντομα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Stretchflation: Η νέα ύπουλη πρακτική της βιομηχανίας τροφίμων για να αυξάνουν τις τιμές
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι θάνατοι που σχετίζονται με το κλίμα ακολουθούν σταθερά κοινωνικά μοτίβα. Οι ηλικιωμένοι, οι ήδη ασθενείς, οι οικονομικά ευάλωτοι και όσοι εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους πλήττονται δυσανάλογα. Η Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή εκτιμά ότι περίπου 3,3 έως 3,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός, βρίσκονται σε συνθήκες υψηλής ευαλωτότητας απέναντι στους κλιματικούς κινδύνους, με περιορισμένη δυνατότητα προσαρμογής. Η ευαλωτότητα αυτή δεν αφορά μόνο την έκθεση σε φυσικά φαινόμενα, αλλά διαμορφώνεται από κοινωνικές δομές, πολιτικές αποφάσεις και υποδομές που καθορίζουν ποιοι προστατεύονται και ποιοι αφήνονται εκτεθειμένοι.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Οι καλύτεροι και οι χειρότεροι συνδυασμοί τροφίμων για βέλτιστη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών
Έρευνες στην κλιματική επιστήμη, τη δημόσια υγεία και τις κοινωνικές επιστήμες συγκλίνουν σε ένα ανησυχητικό συμπέρασμα: ένα μεγάλο μέρος αυτής της ανθρώπινης οδύνης θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Η έννοια της «νεκροπολιτικής», όπως διατυπώθηκε από τον Καμερουνέζο ιστορικό Ασίλ Μμπέμπε, βοηθά να κατανοήσουμε πώς ορισμένες ζωές αντιμετωπίζονται συστηματικά ως λιγότερο άξιες προστασίας. Δεν πρόκειται για πρόθεση εξόντωσης, αλλά για τη σιωπηρή πολιτική αποδοχή ότι κάποιοι πληθυσμοί θα εκτεθούν σε κίνδυνο και βλάβη.
Μέσα από αυτό το πρίσμα, οι θάνατοι της οικογένειας Γκαλβάν δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα της ζέστης, αλλά προϊόν διαρθρωτικών ανισοτήτων και πολιτικών κενών. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται διεθνώς. Στη Νότια Ασία και τη Μέση Ανατολή, οι καύσωνες κοστίζουν τη ζωή σε ηλικιωμένους και εργάτες που εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους. Στην υποσαχάρια Αφρική, οι πλημμύρες και οι ξηρασίες πλήττουν κυρίως τους αγρότες επιβίωσης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ατμοσφαιρική ρύπανση συνδέεται με περίπου 30.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, με τις εθνοτικές μειονότητες και τα χαμηλά εισοδήματα να ζουν συχνότερα στις πιο επιβαρυμένες περιοχές. Οι θάνατοι αυτοί δεν είναι τυχαίοι. Ακολουθούν προβλέψιμα κοινωνικά μονοπάτια.
Η πολιτική και οικονομική οργάνωση της κοινωνίας δημιουργεί σταθερά πρότυπα ευαλωτότητας απέναντι σε περιβαλλοντικούς κινδύνους, από την ακραία ζέστη έως τις πλημμύρες και τη ρύπανση. Η δομική αμέλεια, και όχι η ατομική συμπεριφορά, βρίσκεται στη ρίζα αυτής της άνισης κατανομής της βλάβης. Ωστόσο, η ευαλωτότητα δεν είναι αναπόφευκτη μοίρα. Η θερμότητα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Με έγκαιρα συστήματα προειδοποίησης, στοχευμένη κοινωνική φροντίδα και άμεσες παρεμβάσεις, πολλοί από αυτούς τους θανάτους μπορούν να προληφθούν. Όπως επισημαίνει η επιδημιολόγος Κρίστι Έμπι, οι άνθρωποι δεν χρειάζεται να πεθαίνουν από τη ζέστη.
Η ίδια λογική ισχύει για το σύνολο των κλιματικών κινδύνων. Ακόμη και μέσα σε συνθήκες πολιτικής αδράνειας, η συντονισμένη δράση που συνδέει κοινωνικές, υποδομικές και θεσμικές παρεμβάσεις μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τον κίνδυνο. Ο περιβαλλοντικός θεωρητικός Ρομπ Νίξον περιγράφει αυτές τις διεργασίες ως «αργή βία», μια μορφή βλάβης που συσσωρεύεται σταδιακά και συχνά παραμένει αόρατη. Σε αντίθεση με τις θεαματικές καταστροφές, η κλιματική φθορά εκτυλίσσεται αθόρυβα, πλήττοντας κυρίως όσους είναι ήδη ευάλωτοι.
Οι λιγότερο υπεύθυνοι για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες, είναι αυτοί που εκτίθενται περισσότερο στις συνέπειες. Η φεμινίστρια θεωρητικός Ντόνα Χάραγουεϊ περιγράφει αυτή την εποχή ως «Χθουλουκαίνιο», έναν κόσμο αλληλένδετων σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους, τα άλλα είδη και τα οικοσυστήματα. Η κοινωνική και η οικολογική βλάβη δεν μπορούν να διαχωριστούν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Δέλτα του Μεκόνγκ στο Βιετνάμ, μία από τις πιο παραγωγικές περιοχές ρυζιού παγκοσμίως. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας προκαλεί εισχώρηση αλμυρού νερού, απειλώντας έως και το 45% της γεωργικής γης μέχρι το 2030, με σοβαρές συνέπειες για τα τοπικά μέσα διαβίωσης και την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.
Οι περιβαλλοντικές απειλές ενισχύονται ή περιορίζονται από πολιτικές επιλογές. Η αμέλεια δεν είναι ουδέτερη απουσία δράσης, αλλά ενεργός πολιτική συνθήκη που καθορίζει ποιος ζει και ποιος υποφέρει. Η αντιμετώπιση αυτής της αδικίας προϋποθέτει μια πολιτική φροντίδας, που αναγνωρίζει ότι η ευαλωτότητα παράγεται κοινωνικά και απαιτεί αλληλεγγύη, ισότητα και λογοδοσία.
Σε ορισμένα μέρη του κόσμου, αυτή η αμέλεια αρχίζει να αμφισβητείται. Πόλεις όπως το Αχμενταμπάντ στην Ινδία επενδύουν σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για καύσωνες, ενώ κοινότητες στο Δέλτα του Μεκόνγκ συνεργάζονται με ερευνητές για την ανάπτυξη ανθεκτικών καλλιεργειών. Παράλληλα, η εισαγωγή νόμων περί οικοκτονίας επιχειρεί να ενσωματώσει την περιβαλλοντική ευθύνη στο νομικό και πολιτικό πλαίσιο. Ακόμη και σε έναν κόσμο πολιτικής αδράνειας, τέτοιες στοχευμένες παρεμβάσεις δείχνουν ότι οι αποτρέψιμοι θάνατοι δεν είναι αναπόφευκτοι, αλλά αποτέλεσμα επιλογών που μπορούν να αλλάξουν.
Πηγή: theconversation.com
Φωτογραφία άρθρου Shutterstock
