Όταν ένας γιατρός λέει σε έναν ασθενή ότι ένα σύμπτωμα είναι «φυσιολογικό», πιθανότατα προσπαθεί να τον καθησυχάσει. Η λέξη μπορεί να σημαίνει ότι το σύμπτωμα είναι συχνό, αναμενόμενο ή καλά κατανοητό από την ιατρική επιστήμη. Για αρκετούς ασθενείς όμως το μήνυμα που φτάνει είναι διαφορετικό. «Αφού είναι φυσιολογικό, μάλλον δεν χρειάζεται να κάνω κάτι γι’ αυτό». Μια νέα μελέτη δείχνει ότι αυτή η διαφορά στην ερμηνεία μπορεί να επηρεάσει ακόμη και την απόφαση ενός ανθρώπου να αναζητήσει θεραπεία.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο και περιλάμβανε 14 πειράματα με συνολικά 9.371 συμμετέχοντες, μεταξύ των οποίων μέλη του κοινού και επαγγελματίες υγείας. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν διαφορετικά ιατρικά σενάρια, από συμπτώματα της εμμηνόπαυσης και ημικρανίες μέχρι οδοντικό πόνο, εποχικές αλλεργίες και αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Σε ορισμένα σενάρια οι επαγγελματίες υγείας χαρακτήριζαν τα συμπτώματα «φυσιολογικά», ενώ σε άλλα όχι. Στη συνέχεια εξετάστηκε πόσο πιθανό ήταν οι ασθενείς να αναζητήσουν θεραπεία και τι περίμεναν οι ίδιοι οι επαγγελματίες ότι θα έκαναν οι ασθενείς.
Η ίδια λέξη, δύο διαφορετικά μηνύματα
Το αποτέλεσμα ήταν σταθερό στα πειράματα. Οι γιατροί περίμεναν ότι η καθησυχαστική διατύπωση θα έκανε τους ασθενείς πιο πιθανό να αναζητήσουν θεραπεία ή τουλάχιστον δεν θα επηρέαζε την απόφασή τους. Οι ασθενείς όμως είχαν την αντίθετη αντίδραση.
Η εξήγηση φαίνεται να βρίσκεται στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη λέξη «φυσιολογικό» οι δύο πλευρές. Για έναν γιατρό, το «φυσιολογικό» μπορεί να έχει στατιστική σημασία και να περιγράφει κάτι που συμβαίνει συχνά ή αποτελεί γνωστό χαρακτηριστικό μιας κατάστασης. Για έναν ασθενή, όμως, η ίδια λέξη μπορεί να υποδηλώνει ότι το σύμπτωμα είναι αποδεκτό, αναπόφευκτο ή τόσο ασήμαντο ώστε να μην αξίζει θεραπεία.
Η ερευνητική ομάδα οδηγήθηκε στο συγκεκριμένο ερώτημα μέσα από τη συζήτηση γύρω από την επικοινωνία για την εμμηνόπαυση. Γυναίκες που αντιμετωπίζουν έντονα συμπτώματα έχουν περιγράψει περιπτώσεις στις οποίες πληροφορούνται ότι αυτά είναι «φυσιολογικό μέρος της γήρανσης». Το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα στην ιατρική πληροφορία, αλλά στο μήνυμα που μπορεί να αντιληφθεί ο άνθρωπος που την ακούει.
Το εύρημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή δεν περιορίστηκε στην εμμηνόπαυση. Η ίδια αντίδραση εμφανίστηκε σε διαφορετικές παθήσεις και συμπτώματα, γεγονός που δείχνει ότι πρόκειται για ευρύτερο ζήτημα στην επικοινωνία μεταξύ γιατρού και ασθενούς.
Πώς μπορεί να διορθωθεί η παρεξήγηση
Οι ερευνητές δεν σταμάτησαν στη διαπίστωση του προβλήματος. Στα πειράματα εξέτασαν και τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να περιοριστεί η παρανόηση. Δύο απλές αλλαγές στη διατύπωση αποδείχθηκαν αποτελεσματικές.
Η πρώτη ήταν να συνοδεύεται η φράση «είναι φυσιολογικό» από σαφή σύσταση για το αν χρειάζεται ή όχι θεραπεία. Με αυτόν τον τρόπο ο ασθενής δεν χρειάζεται να προσπαθήσει να ερμηνεύσει μόνος του τι σημαίνει η καθησυχαστική φράση για την αντιμετώπιση του συμπτώματος.
Η δεύτερη ήταν να διευκρινίζεται ότι η λέξη «φυσιολογικό» χρησιμοποιείται με στατιστική και όχι αξιολογική έννοια. Δηλαδή, ότι ένα σύμπτωμα μπορεί να είναι συχνό ή αναμενόμενο χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να το αποδεχθεί κάποιος χωρίς αντιμετώπιση.
Το εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ασθενών και επαγγελματιών υγείας αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης. Η αίσθηση ότι ένας γιατρός υποβαθμίζει ένα σύμπτωμα μπορεί να κάνει τον ασθενή να αισθανθεί ότι δεν ακούγεται ή ότι πρέπει απλώς να μάθει να ζει με αυτό, ακόμη και όταν ο γιατρός δεν είχε καμία τέτοια πρόθεση.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Human Behaviour, δείχνει επομένως ότι η καθησυχαστική επικοινωνία χρειάζεται μεγαλύτερη ακρίβεια. Το να χαρακτηρίζεται ένα σύμπτωμα «φυσιολογικό» δεν αρκεί. Ο ασθενής χρειάζεται να γνωρίζει αν αυτό σημαίνει ότι δεν απαιτείται θεραπεία, ότι υπάρχουν διαθέσιμες επιλογές αντιμετώπισης ή ότι χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος.
