Λανθασμένα αρχεία, φτώχεια και διοικητικά σφάλματα μπορεί να κρύβονται πίσω από τα δεδομένα για τους υπεραιωνόβιους
Η Σαρδηνία, η Ικαρία, η Οκινάουα, η Λόμα Λίντα και η Νικόγια. Πέντε γεωγραφικές περιοχές που για δύο δεκαετίες κατέχουν κεντρική θέση στη δημόσια συζήτηση για τη μακροζωία, παρουσιαζόμενες ως αποδείξεις ότι η σωστή διατροφή, η κοινωνική σύνδεση και η φυσική δραστηριότητα μπορούν να οδηγήσουν σε εξαιρετικά μακρά ζωή. Το μοντέλο των Μπλε Ζωνών, που διατύπωσαν οι Gianni Pes και Michel Poulain το 2000 και στη συνέχεια απέκτησε τεράστια εμπορική ορατότητα, αποτελεί σήμερα αναφορά σε συζητήσεις από τη διατροφολογία έως τη δημόσια υγεία. Ωστόσο, ένα δοκίμιο που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Revista de Salud Pública από τους Jairo Echeverry του Εθνικού Πανεπιστημίου της Κολομβίας και Joachim P. Sturmberg του Πανεπιστημίου Newcastle της Αυστραλίας θέτει ένα ριζικό ερώτημα: τι γίνεται αν τα δεδομένα που στηρίζουν αυτές τις αξιώσεις είναι εξ αρχής αναξιόπιστα;
Σημαντικό να επισημανθεί ότι πρόκειται για δοκίμιο και όχι για συστηματική ανασκόπηση ή πρωτογενή επιδημιολογική ανάλυση. Τα συμπεράσματά του αποτελούν κριτική ερμηνεία επιλεγμένης βιβλιογραφίας και όχι οριστική αναθεώρηση της παγκόσμιας επιστήμης της διατροφής. Παρ’ όλα αυτά, τα επιχειρήματα που αναπτύσσει είναι αρκετά συγκεκριμένα για να αξίζουν προσοχή.
Υπεραιωνόβιοι που δεν υπάρχουν
Το κεντρικό εμπειρικό επιχείρημα του δοκιμίου στηρίζεται στη δουλειά του ερευνητή Saul Newman, ο οποίος ανέλυσε επίσημα αρχεία για υπεραιωνόβιους (άτομα που έφτασαν τα 110 έτη) και ημι-υπεραιωνόβιους (άτομα που έφτασαν τα 105 έτη) στις ΗΠΑ, τη Γαλλία, την Ιαπωνία, την Αγγλία και την Ιταλία. Τα ευρήματά του είναι αποκαλυπτικά σε πολλαπλά επίπεδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νοθεία στο μέλι: Νέα ανάκληση προϊόντος – Αυξάνονται τα ευρήματα και οι αποσύρσεις στην ευρωπαϊκή αγορά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φονικό τυρί: Τρεις νεκροί από υβριδικό E. coli σε μία επιδημία που πέτυχε το αδιανόητο 90% σε ποσοστό επιπλοκών
Στις ΗΠΑ, η εισαγωγή τυποποιημένων ληξιαρχικών πράξεων γέννησης συνδέθηκε με μείωση 80% στον αριθμό των καταγεγραμμένων υπεραιωνόβιων. Η ερμηνεία είναι απλή: χωρίς αξιόπιστα έγγραφα, η εξαιρετική μακροζωία καταγράφεται όπου στην πραγματικότητα απλώς απουσιάζει η τεκμηρίωση. Στην Ιταλία και την Ιαπωνία, οι φτωχότερες περιοχές με χαμηλότερο μέσο προσδόκιμο ζωής παρουσίαζαν παραδόξως τα υψηλότερα ποσοστά εκατοντούτηδων. Η «συσχέτιση με τη φτώχεια» αυτή υποδηλώνει ότι η «ακραία μακροζωία» μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελεί δείκτη διοικητικού σφάλματος ή απάτης παρά ανώτερης υγείας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κύβοι λαχανικών: Λίγα λαχανικά, πολύ αλάτι και πρόσθετα – Τι έδειξε η συγκριτική αξιολόγηση σε γνωστές μάρκες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η επιστήμη τροφίμων αποκαλύπτει τη μέθοδο που μειώνει την κατανάλωση σνακ
Ένα από τα πιο αποκαλυπτικά ευρήματα αφορά στις ημερομηνίες γέννησης των καταγεγραμμένων υπεραιωνόβιων: άτομα που εμφανίζονταν ως υπεραιωνόβια είχαν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν ημερομηνία γέννησης διαιρετή με το πέντε, μια στατιστικά απίθανη ανωμαλία που υποδηλώνει χειραγώγηση ή στρογγυλοποίηση στα επίσημα αρχεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εξήγηση είναι πρακτική: άτομα που δήλωναν μεγαλύτερη ηλικία για να αποκτήσουν πρόωρη πρόσβαση σε συντάξεις, με αποτέλεσμα να συμπεριληφθούν αργότερα στα μητρώα των υπεραιωνόβιων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συναγερμός στη Ζάκυνθο για τρία κρούσματα λεπτοσπείρωσης: Ένας νεκρός και φόβοι για νέα περιστατικά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ασπιρίνη: Νέα επιστημονικά δεδομένα τη συνδέουν με μείωση κινδύνου καρκίνου και μετάστασης
Η Ικαρία, το μικρό ελληνικό νησί του Βορείου Αιγαίου που έχει αποκτήσει διεθνή φήμη ως τόπος μακροβιότητας, αποτελεί εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίπτωση στο πλαίσιο αυτής της κριτικής. Η συμπερίληψή της στις Μπλε Ζώνες στηρίχθηκε σε επιδημιολογικά δεδομένα που συγκέντρωσαν οι Pes και Poulain στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αλλά η Ικαρία μοιράζεται χαρακτηριστικά που το δοκίμιο εντοπίζει ως προβληματικά σε άλλες Μπλε Ζώνες: ιστορικά ελλιπή ληξιαρχικά αρχεία, απομακρυσμένο και σχετικά φτωχό πληθυσμό για το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, και περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες επαλήθευσης ηλικίας. Ο συνδυασμός αυτός είναι ακριβώς εκείνος που οι συγγραφείς του δοκιμίου επισημαίνουν ως ευνοϊκό έδαφος για τη δημιουργία στατιστικών ανωμαλιών στα αρχεία μακροζωίας, ανεξάρτητα από την πραγματική βιολογική κατάσταση του πληθυσμού.
Η Υπόθεση Λιπιδίων
Το δοκίμιο επεκτείνει την κριτική του στην «Υπόθεση Λιπιδίων» του Ancel Keys, τη θεωρία που από τη δεκαετία του 1950 συνέδεσε την κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών ζωικής προέλευσης με τα καρδιαγγειακά νοσήματα και διαμόρφωσε τις διατροφικές οδηγίες παγκοσμίως για δεκαετίες. Οι συγγραφείς επισημαίνουν αμφισβητούμενους ισχυρισμούς για την Έρευνα των Επτά Χωρών, σύμφωνα με τους οποίους ο Keys ξεκίνησε την ανάλυσή του με δεδομένα από 25 χώρες αλλά στη συνέχεια απέκλεισε 18 που έδειχναν ασυνεπείς συσχετίσεις μεταξύ κατανάλωσης λίπους και θνησιμότητας. Αν αυτός ο ισχυρισμός επαληθευτεί, θα υποδηλώνει σοβαρή μεθοδολογική μεροληψία στη θεμελίωση μιας από τις πιο επιδραστικές διατροφικές θεωρίες του 20ού αιώνα. Οι ίδιοι οι συγγραφείς το χαρακτηρίζουν ως αμφισβητούμενο και μη επιβεβαιωμένο ισχυρισμό.
Το κύριο μήνυμα του δοκιμίου δεν είναι ότι η υγιεινή διατροφή και ο τρόπος ζωής δεν έχουν σημασία, αλλά ότι οι επιστημονικές αξιώσεις για μακροζωία απαιτούν αξιόπιστα δημογραφικά δεδομένα που σε πολλές περιπτώσεις απουσιάζουν. Οι Μπλε Ζώνες επιλέχθηκαν μέσω ανεκδοτολογικών και εμπορικά καθοδηγούμενων αφηγήσεων παρά μέσω ολοκληρωμένης παγκόσμιας επιδημιολογικής επαλήθευσης, και η εμπορική τους εκμετάλλευση, η μάρκα αποκτήθηκε από τον οργανισμό Adventist Health το 2020, έχει παγιώσει έναν μύθο που η επιστήμη δεν έχει ακόμα επαρκώς ελέγξει.
Φωτογραφία Shutterstock
