Οι ώρες ύπνου δεν επηρεάζουν μόνο την ενέργεια, τη διάθεση και τη συγκέντρωση την επόμενη ημέρα. Όλο και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι ο ύπνος συνδέεται και με το μικροβίωμα του εντέρου, καθώς οι μικροοργανισμοί που ζουν στο πεπτικό σύστημα ακολουθούν καθημερινούς ρυθμούς και αλληλεπιδρούν με τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Η σχέση αυτή φαίνεται μάλιστα να είναι αμφίδρομη, καθώς ο ύπνος μπορεί να επηρεάζει το μικροβίωμα, αλλά και τα μικροβιακά παράγωγα να συμμετέχουν σε μηχανισμούς που συνδέονται με τον ύπνο και τον κιρκάδιο ρυθμό.
Το μικροβίωμα δεν αποτελεί ένα σταθερό σύνολο μικροοργανισμών. Η αφθονία αρκετών βακτηριακών ομάδων μεταβάλλεται μέσα στην ημέρα, επηρεαζόμενη από τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης αλλά και από το πότε τρώμε. Με αυτόν τον τρόπο, η διαταραχή του ύπνου, η αλλαγή των ωρών των γευμάτων και η απορρύθμιση του βιολογικού ρολογιού μπορούν να επηρεάσουν το ίδιο σύστημα από διαφορετικές πλευρές.
Τι αλλάζει όταν κοιμόμαστε λιγότερο
Πειραματικές μελέτες έχουν συνδέσει τη στέρηση ύπνου με αλλαγές στη διαφορετικότητα και τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος. Σε ορισμένες έρευνες έχει παρατηρηθεί μείωση της α-ποικιλότητας, δηλαδή του πλούτου και της ποικιλίας των μικροοργανισμών, καθώς και μεταβολές στην αναλογία διαφορετικών βακτηριακών ομάδων. Ωστόσο, τα αποτελέσματα δεν είναι σταθερά σε όλες τις ανθρώπινες μελέτες. Για παράδειγμα, μια μελέτη σε 25 υγιείς ανθρώπους μετά από 40 ώρες στέρησης ύπνου κατέγραψε μεταβολές στη μικροβιακή κοινότητα, ενώ άλλη μελέτη σε 11 υγιείς συμμετέχοντες δεν διαπίστωσε σημαντική αλλαγή στη συνολική σύνθεση του μικροβιώματος μετά από περιορισμό του ύπνου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η επίδραση του περιορισμένου ύπνου μπορεί να μην αφορά μόνο το ποια βακτήρια υπάρχουν, αλλά και το τι κάνουν. Πρόσφατη ανθρώπινη μελέτη, στην οποία εννέα υγιείς ενήλικες υποβλήθηκαν σε τρεις νύχτες φυσιολογικού ύπνου και τρεις νύχτες περιορισμένου ύπνου, έδειξε ότι η στέρηση ύπνου επηρέασε τον ημερήσιο ρυθμό μεταβολιτών που σχετίζονται με το μικροβίωμα. Μεταξύ αυτών ήταν το βουτυρικό οξύ και παράγωγα του μεταβολισμού της τρυπτοφάνης. Οι ερευνητές διατήρησαν σταθερές τις ώρες και την ποσότητα των γευμάτων, γεγονός που ενισχύει την ένδειξη ότι οι αλλαγές δεν εξηγούνται αποκλειστικά από τη διατροφή.
Η πιθανή σημασία αυτών των μεταβολών συνδέεται με τον ρόλο του μικροβιώματος στην παραγωγή ή τροποποίηση ουσιών που συμμετέχουν στη λειτουργία του οργανισμού. Τα βακτήρια του εντέρου παράγουν, μεταξύ άλλων, λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου και μεταβολίτες της τρυπτοφάνης, οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν ανοσολογικές, μεταβολικές και νευρολογικές διεργασίες. Η στέρηση ύπνου έχει επίσης συσχετιστεί σε πειραματικά μοντέλα με διαταραχή του εντερικού φραγμού και μεταβολές σε φλεγμονώδεις μηχανισμούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι μια ή δύο κακές νύχτες προκαλούν μόνιμη βλάβη στο έντερο. Οι διαθέσιμες μελέτες είναι συχνά μικρές, έχουν διαφορετικές μεθόδους και εξετάζουν διαφορετικές μορφές διαταραχής του ύπνου. Η χρόνια στέρηση ύπνου, ο κατακερματισμένος ύπνος, η εργασία σε βάρδιες και η υπνική άπνοια δεν είναι το ίδιο φαινόμενο και δεν είναι βέβαιο ότι προκαλούν τις ίδιες αλλαγές στο μικροβίωμα. Επιπλέον, η διατροφή, το στρες, η σωματική δραστηριότητα και οι ώρες των γευμάτων μπορούν να επηρεάσουν ταυτόχρονα τόσο τον ύπνο όσο και το μικροβίωμα, δυσκολεύοντας την απομόνωση της αιτίας. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές θεωρούν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες σε ανθρώπους, με αυστηρό έλεγχο της διατροφής, των ωρών των γευμάτων, της διάρκειας και της ποιότητας του ύπνου, αλλά και των κιρκάδιων ρυθμών. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να διαπιστωθεί αν αλλάζει η σύνθεση των βακτηρίων, αλλά και αν οι αλλαγές στη λειτουργία και στους μεταβολίτες τους εξηγούν μέρος των επιπτώσεων που συνδέονται με τη χρόνια έλλειψη ύπνου.
Η έρευνα για τη σχέση στέρησης ύπνου και εντερικού μικροβιώματος έχει δημοσιευθεί στο περιοδικό International Journal of Molecular Sciences «Sleep Deprivation and Gut Microbiota Dysbiosis: Current Understandings and Implications»
