Τι δείχνουν τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα για τη σχέση διατροφικών επιλογών και κινδύνου εμφάνισης χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας
Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια αποτελεί μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως, καθώς συγκαταλέγεται στις κυριότερες αιτίες νοσηρότητας και θνησιμότητας. Πρόκειται για μία χρόνια και προοδευτική νόσο των πνευμόνων, που χαρακτηρίζεται από επίμονα αναπνευστικά συμπτώματα και μη αναστρέψιμο περιορισμό της ροής του αέρα. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το 2050 ο αριθμός των ανθρώπων άνω των 25 ετών που πάσχουν από ΧΑΠ θα αυξηθεί σημαντικά, με το μεγαλύτερο βάρος να εντοπίζεται στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Αν και το κάπνισμα παραμένει ο κυρίαρχος παράγοντας κινδύνου, η επιστημονική έρευνα στρέφεται όλο και περισσότερο σε τροποποιήσιμους παράγοντες, όπως η διατροφή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εσωτερικός πληροφοριοδότης αποκάλυψε παράνομη παραγωγή εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το τυρί συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο πάθησης που αφορά μεγάλο μέρος του πληθυσμού
Πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nutrients, εξέτασε τη σχέση μεταξύ κατανάλωσης κρέατος και κινδύνου εμφάνισης χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, συγκεντρώνοντας τα δεδομένα από δεκαπέντε παρατηρητικές μελέτες που δημοσιεύθηκαν έως τον Μάρτιο του 2025. Το συνολικό δείγμα ξεπερνά τις 800.000 συμμετοχές και περιλαμβάνει μελέτες κοόρτης, μία διατομεακή μελέτη και δύο μελέτες ασθενών-μαρτύρων από την Ασία, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Οι ερευνητές ανέλυσαν διαφορετικούς τύπους κρέατος, όπως ψάρι, επεξεργασμένο κρέας, αλλαντικά και μη επεξεργασμένο κρέας, προκειμένου να αποτυπώσουν μια συνολική εικόνα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επεκτείνεται και σε άλλες χώρες η ανάκληση τσαγιού λόγω σαλμονέλας – Η μάρκα πωλείται και στην Ελλάδα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καρπάθος: Δεν ήξερες τι αγόραζες – Πρόστιμο 3.500 ευρώ για παραβάσεις στο μέλι
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η συνολική κατανάλωση κρέατος σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΧΑΠ, με λόγο πιθανοτήτων 1,15. Η συσχέτιση αυτή συνοδεύεται από έντονη ετερογένεια μεταξύ των μελετών, γεγονός που υποδηλώνει σημαντικές διαφοροποιήσεις στα ευρήματα ανάλογα με τον πληθυσμό, το είδος της μελέτης και τον ορισμό της διατροφικής έκθεσης. Η ανάλυση υποομάδων αποκαλύπτει ότι οι διαφορές αυτές δεν είναι τυχαίες αλλά συνδέονται κυρίως με τον τύπο του κρέατος που καταναλώνεται.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Χρήσιμο: Τι μπορεί να κάνει ένας Έλληνας καταναλωτής όταν αντιμετωπίζει πρόβλημα με διαδικτυακή αγορά στην ΕΕ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται σοκολάτα πολυτελείας – Το σοβαρό λάθος του προμηθευτή
Η κατανάλωση ψαριού φαίνεται να συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ΧΑΠ, με μείωση της πιθανότητας κατά περίπου 16%. Αντίθετα, το επεξεργασμένο κρέας και τα αλλαντικά παρουσιάζουν σαφή συσχέτιση με αυξημένο κίνδυνο. Για το επεξεργασμένο κρέας, ο λόγος πιθανοτήτων ανέρχεται στο 1,18, ενώ για τα αλλαντικά φτάνει το 1,64, υποδηλώνοντας ισχυρότερη σχέση. Το μη επεξεργασμένο κρέας δεν εμφανίζει στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τον κίνδυνο της νόσου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Από τα μελομακάρονα στις ορμόνες: Πώς οι γιορτινές συνήθειες επηρεάζουν την ευεξία των γυναικών
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μεγάλη αύξηση στη χρήση στεροειδών από γυναίκες – Οι άγνωστες, σοβαρές και συχνά μη αναστρέψιμες παρενέργειες
Το επεξεργασμένο κρέας και τα αλλαντικά ορίζονται ως προϊόντα* που έχουν υποστεί αλάτισμα, κάπνισμα, ωρίμανση ή προσθήκη συντηρητικών, όπως νιτρώδη και νιτρικά άλατα. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ζαμπόν, μπέικον, λουκάνικα, σαλάμια και παρόμοια προϊόντα που συχνά πρωταγωνιστούν στα χριστουγεννιάτικα τραπέζια ή σε εδέσματα που καταναλώνονται ευρέως στις γιορτές. Σε διεθνές επίπεδο, το επεξεργασμένο κρέας και τα αλλαντικά θεωρούνται ευρέως διαδεδομένα τρόφιμα, ιδιαίτερα στη δυτική διατροφή. Η υψηλή κατανάλωσή τους σχετίζεται με τη μεγάλη διαθεσιμότητα, τη μεγάλη διάρκεια ζωής, τη νοστιμιά και την ευκολία κατανάλωσης, καθώς συχνά δεν απαιτούν μαγείρεμα ή χρειάζονται ελάχιστη προετοιμασία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τσουχτερό πρόστιμο σε εργοστάσιο που άλλαζε ημερομηνίες λήξης στα τρόφιμα – Τροφοδοτούσε ακόμη και αεροπορικές εταιρείες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γελάστε είναι… θεραπευτικό! Τι υποστηρίζουν επιστημονικές μελέτες για την επίδραση του γέλιου σε εγκέφαλο, καρδιά και πνεύμονες
Διατροφικές έρευνες στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού καταναλώνει τέτοια προϊόντα σε τακτική βάση, πολλές φορές την εβδομάδα. Τα αλλαντικά και το επεξεργασμένο κρέας αποτελούν σταθερό στοιχείο της καθημερινής διατροφής, είτε στο πρωινό, είτε σε σάντουιτς, είτε σε γρήγορα και έτοιμα γεύματα. Η παρουσία τους είναι έντονη και στην παιδική και εφηβική διατροφή, κυρίως μέσω τυποποιημένων προϊόντων που θεωρούνται πρακτικά και εύκολα στη χρήση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αυτό είναι το παγκοσμίως πιο γνωστό Ελληνικό τρόφιμο των Χριστουγέννων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το παράκανες με τα μελομακάρονα; Πώς να φας έξυπνα την υπόλοιπη μέρα για να κρατήσεις τις θερμίδες υπό έλεγχο
Η μελέτη εξετάζει και πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς που έχουν προταθεί στη βιβλιογραφία. Στην περίπτωση του κρέατος, και ειδικά του επεξεργασμένου και του παστού, η παρουσία νιτρωδών αλάτων, η υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι και η δημιουργία προϊόντων οξείδωσης και προηγμένων τελικών προϊόντων γλυκοζυλίωσης κατά την επεξεργασία και το μαγείρεμα έχουν συνδεθεί με φλεγμονή, οξειδωτικό στρες και βλάβες στον πνευμονικό ιστό. Αντίθετα, στην περίπτωση του ψαριού, η προστατευτική δράση αποδίδεται κυρίως στα ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, τα οποία διαθέτουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και επηρεάζουν θετικά τις φλεγμονώδεις διεργασίες στους αεραγωγούς.
Η μελέτη προσθέτει τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια στη λίστα των νοσημάτων με τα οποία αυτά τα τρόφιμα έχουν συσχετιστεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία. Η κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος και αλλαντικών έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο για μια σειρά από σοβαρά νοσήματα, όπως τα καρδιαγγειακά, ο καρκίνος του παχέος εντέρου, οι μεταβολικές διαταραχές, καθώς και η χρόνια φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες. Η πιο ξεκάθαρη και θεσμικά κατοχυρωμένη τοποθέτηση έχει γίνει από τον World Health Organization, μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο, ο οποίος από το 2015 έχει κατατάξει το επεξεργασμένο κρέας ως καρκινογόνο για τον άνθρωπο, βάσει επαρκών επιδημιολογικών δεδομένων.
Οι βασικοί λόγοι ανησυχίας που επαναλαμβάνονται σταθερά στη βιβλιογραφία σχετίζονται με τη χημική σύσταση και τον τρόπο παρασκευής αυτών των προϊόντων. Κεντρικό ρόλο παίζουν τα νιτρώδη και νιτρικά άλατα που χρησιμοποιούνται ως συντηρητικά, η υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, τα κορεσμένα λιπαρά, καθώς και ο σχηματισμός οξειδωτικών και φλεγμονωδών ενώσεων κατά την επεξεργασία και το μαγείρεμα. Οι ουσίες αυτές έχουν συσχετιστεί με βιολογικούς μηχανισμούς που ευνοούν τη φλεγμονή, την κυτταρική βλάβη και τη διαταραχή του μεταβολισμού.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις νιτροζαμίνες, ενώσεις που σχηματίζονται όταν τα νιτρώδη ή νιτρικά άλατα αντιδρούν με φυσικές αμίνες που υπάρχουν στο κρέας. Τα άλατα αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως σε προϊόντα όπως ζαμπόν, μπέικον και λουκάνικα, τόσο για τη συντήρησή τους όσο και για το χαρακτηριστικό ροζ χρώμα τους. Πολλές νιτροζαμίνες έχουν χαρακτηριστεί πιθανώς ή αποδεδειγμένα καρκινογόνες από διεθνείς οργανισμούς υγείας.
Στην Ελλάδα, μελέτη του ΕΦΕΤ σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών έδειξε ότι το χοιρινό κρέας αποτελεί την κύρια πηγή πρόσληψης νιτρωδών, σε ποσοστό 41,5%, ακολουθούμενο από το κρέας γαλοπούλας με 32,7% και τα λουκάνικα με 23,8%. Τα δεδομένα αυτά έδειξαν ότι σημαντικό ποσοστό των Ελλήνων καταναλωτών διατρέχει κίνδυνο να υπερβεί την ανώτατη ανεκτή ημερήσια πρόσληψη νιτρωδών μόνο μέσω της κατανάλωσης επεξεργασμένου κρέατος, κυρίως προϊόντων από χοιρινό και γαλοπούλα που καταναλώνονται συχνά ως μέρος μεικτών γευμάτων, όπως τοστ, σάντουιτς και πίτσα. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το εύρημα ότι τα παιδιά ηλικίας 0 έως 9 ετών εμφάνιζαν μακράν το υψηλότερο ποσοστό υπέρβασης της ανεκτής ημερήσιας πρόσληψης.
Από τις 9 Οκτωβρίου 2025 τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή ο νέος Κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2023/2018, ο οποίος προβλέπει σημαντική μείωση των μέγιστων επιτρεπόμενων συγκεντρώσεων νιτρικών και νιτρωδών σε αλλαντικά, τυριά και προϊόντα ιχθυοτροφίας. Η μεταβατική περίοδος των δύο ετών που είχε δοθεί στις επιχειρήσεις έχει πλέον λήξει και η συμμόρφωση με τα νέα, αυστηρότερα όρια είναι υποχρεωτική.
Σε επίπεδο διατροφικών συστάσεων, εθνικοί και διεθνείς φορείς συγκλίνουν στο ότι ο περιορισμός της κατανάλωσης επεξεργασμένου κρέατος και αλλαντικών θεωρείται ωφέλιμος για τη δημόσια υγεία. Δεν υπάρχει κοινά αποδεκτό ασφαλές όριο κατανάλωσης και η σύσταση αφορά τη σπάνια, και όχι καθημερινή, ένταξή τους στη διατροφή. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα παιδιά, τα οποία είναι πιο ευάλωτα στα νιτρώδη και δεν θα πρέπει να καταναλώνουν συχνά τέτοια προϊόντα, ειδικά κάτω από την ηλικία των τριών ετών.
*Το επεξεργασμένο κρέας περιλαμβάνει κάθε κρέας που έχει υποστεί κάποια μορφή επεξεργασίας με στόχο τη συντήρηση, τη βελτίωση της γεύσης ή της υφής. Η επεξεργασία αυτή μπορεί να είναι αλάτισμα, κάπνισμα, ωρίμανση, ζύμωση ή προσθήκη συντηρητικών όπως νιτρώδη και νιτρικά άλατα. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν προϊόντα όπως το μπέικον, τα λουκάνικα, τα καπνιστά κρέατα, το ζαμπόν, η παστουρμάς, η γαλοπούλα τύπου deli και γενικά κάθε κρέας που δεν καταναλώνεται στην αρχική, «φρέσκια» μορφή του.
Τα αλλαντικά αποτελούν υποκατηγορία του επεξεργασμένου κρέατος. Πρόκειται κυρίως για προϊόντα που έχουν σχεδιαστεί για κατανάλωση σε λεπτές φέτες, συνήθως χωρίς περαιτέρω μαγείρεμα. Περιλαμβάνουν ζαμπόν, σαλάμι, μορταδέλα, μπριζόλα αλλαντικού τύπου, πάριζα, γαλοπούλα αλλαντικό και παρόμοια προϊόντα. Τα αλλαντικά χαρακτηρίζονται συχνά από συνδυασμό επεξεργασιών, όπως άλεση, ανάμιξη με λίπος, αλάτι και πρόσθετα, καθώς και θερμική επεξεργασία ή ωρίμανση. Ένας πρακτικός τρόπος να τα ξεχωρίσει κανείς είναι ότι όλα τα αλλαντικά είναι επεξεργασμένο κρέας, αλλά όχι όλο το επεξεργασμένο κρέας αλλαντικά. Για παράδειγμα, το μπέικον ή τα λουκάνικα θεωρούνται επεξεργασμένο κρέας, αλλά δεν κατατάσσονται πάντα στα αλλαντικά με τη στενή έννοια, ειδικά όταν απαιτούν μαγείρεμα πριν την κατανάλωση.
