Η επιστημονική κοινότητα αλλά και πολίτες/ καταναλωτές βρίσκονται μπροστά σε μια νέα, αθόρυβη πρόκληση, καθώς η χημική επιβάρυνση του πλανήτη φαίνεται πως έχει αποκτήσει νέα, εξαιρετικά κινητικά χαρακτηριστικά. Πέραν των κλασικών περιβαλλοντικών κινδύνων που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και ο ανθρώπινος πληθυσμός έρχονται αντιμέτωποι με ουσίες που διαπερνούν με ευκολία κάθε φυσικό και τεχνητό φράγμα. Αυτή η εξέλιξη μετατοπίζει το ενδιαφέρον των αρχών και της βιομηχανίας από την τοπική διαχείριση επιμολύνσεων σε μια συνολική αναθεώρηση των προτύπων παρακολούθησης, θέτοντας κρίσιμα ερωτήματα για τις αλληλεπιδράσεις του περιβάλλοντος, της γεωργίας και της δημόσιας υγείας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται δύο οικογενειακά παγωτά μετά από καταγγελίες (φωτογραφία)
Το τριφθοροξικό οξύ (TFA), μία εξαιρετικά ανθεκτική και κινητική φθοριωμένη ουσία, ανιχνεύθηκε στο αίμα και των 110 Ευρωπαίων από 9 ευρωπαϊκές χώρες που εξετάστηκαν σε νέα μελέτη, με διάμεση συγκέντρωση 21,22 ng/mL και εύρος 4,67–58,35 ng/mL. Το εύρημα προσθέτει ένα σημαντικό κομμάτι στα δεδομένα για την ανθρώπινη έκθεση, καθώς TFA έχει ήδη εντοπιστεί σε πόσιμο νερό, υπόγεια ύδατα, καλλιέργειες, δημητριακά, κρασί, μπίρα και άλλα τρόφιμα. Η μελέτη που είχε στόχο να αξιολογηθεί η έκταση και ο πιθανός κίνδυνος για την υγεία από την έκθεση σε PFAS μεταξύ των Ευρωπαίων, ανατέθηκε από την πολιτική ομάδα Greens/EFA (Πράσινοι/Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επιδημία σαλμονέλωσης από ντομάτες στην Ιταλία – Άμεση απαγόρευση διάθεσης σε σχολεία, νοσοκομεία και γηροκομεία
Το TFA είναι υπερβραχεία PFAS και μπορεί να σχηματιστεί από την αποδόμηση ενώσεων που περιέχουν ομάδα CF3, μεταξύ αυτών ορισμένα φυτοφάρμακα, φθοριωμένα ψυκτικά μέσα και άλλες χημικές ουσίες. Σε αντίθεση με αρκετές PFAS μακράς αλυσίδας, δεν συσσωρεύεται με τον ίδιο τρόπο στους ανθρώπινους ιστούς. Η μεγάλη διαλυτότητα, κινητικότητα και περιβαλλοντική ανθεκτικότητά του, όμως, επιτρέπουν συνεχή μεταφορά μέσω νερού, εδάφους και τροφικής αλυσίδας.
Στους 110 συμμετέχοντες, τα επίπεδα TFA στον ορό ήταν τέσσερις έως πέντε φορές υψηλότερα από εκείνα όλων των άλλων PFAS μακράς αλυσίδας που μετρήθηκαν. Η συσχέτιση με το PFOA ήταν ασθενής και με τις υπόλοιπες PFAS μικρή ή ανύπαρκτη, στοιχείο συμβατό με διαφορετικές πηγές έκθεσης. Προγενέστερες έρευνες είχαν αναφέρει διάμεσες συγκεντρώσεις 8,5 ng/mL στην Κίνα και 17 ng/mL στη Βόρεια Καρολίνα.
Οι αυτοαναφερόμενες διατροφικές συνήθειες συσχετίστηκαν με τα επίπεδα PFAS: όπως αναμενόταν, τα επίπεδα PFAS μακράς αλυσίδας αυξήθηκαν με την πρόσληψη ψαριών/θαλασσινά και κρέατος. Τα επίπεδα TFA φάνηκαν να είναι χαμηλότερα με την αυξημένη πρόσληψη κρέατος (καμία συσχέτιση με ψάρια/θαλασσινά), αν και οι περιορισμένες διατροφικές πληροφορίες από τα ερωτηματολόγια απέκλεισαν συμπεράσματα σχετικά με τα διατροφικά πρότυπα ή τις πηγές που διέπουν αυτή τη συσχέτιση.
Τα ευρήματα χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία, επειδή δεν υπάρχουν καθιερωμένες τιμές αναφοράς TFA στο ανθρώπινο αίμα που να επιτρέπουν άμεση διάγνωση κινδύνου. Η EFSA όρισε το 2026 αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη 0,014 mg ανά κιλό σωματικού βάρους, χαμηλότερη από την προηγούμενη τιμή των 0,05 mg/kg, και οξεία δόση αναφοράς 0,07 mg/kg. Η αναθεώρηση στηρίχθηκε κυρίως σε επιδράσεις στις θυρεοειδικές ορμόνες πειραματόζωων στον άνθρωπο.
Σε υψηλότερες πειραματικές εκθέσεις έχουν καταγραφεί επίσης επιδράσεις στο ήπαρ και στην ανάπτυξη, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν κενά σχετικά με τις συνέπειες της μακροχρόνιας ανθρώπινης έκθεσης. Ο ECHA έχει αξιολογήσει το TFA ως τοξικό για την αναπαραγωγή, με δεδομένα από πειράματα σε ζώα που αφορούν βλάβες στην ανάπτυξη των απογόνων και ενδείξεις επίδρασης στη γονιμότητα.
Η παρουσία του TFA στα τρόφιμα έχει ήδη καταγραφεί σε αρκετές ευρωπαϊκές έρευνες. Έλεγχος της PAN Europe σε 66 συμβατικά προϊόντα δημητριακών από 16 χώρες ανέφερε ανίχνευση στο 81,8% των δειγμάτων, με μέση συγκέντρωση 78,9 μg/kg και μέγιστη 360 μg/kg. Μετρήθηκαν 340 μg/kg σε βελγικό ψωμί ολικής άλεσης, 310 μg/kg σε γερμανικό αλεύρι σίτου και 17 μg/kg σε ελληνικά παξιμάδια με ελαιόλαδο.
Άλλες μετρήσεις διευρύνουν την εικόνα της διατροφικής έκθεσης. Σε 104 δείγματα μπίρας από 23 χώρες αναφέρθηκαν συγκεντρώσεις έως 51 μg/L, με διάμεση τιμή 6,1 μg/L. Ανάλυση γερμανικών κρασιών σε χρονικό βάθος 78 ετών δεν κατέγραψε μετρήσιμο TFA πριν από το 1970, ενώ σε δείγματα μετά το 2010 παρατηρήθηκαν αισθητά υψηλότερες τιμές, έως 260 μg/L. Παρουσία έχει αναφερθεί επίσης σε τσάι και αφεψήματα.
Η ολλανδική BuRO έχει ζητήσει συστηματικότερη παρακολούθηση του TFA, μεταξύ άλλων στα τρόφιμα, καθώς παραμένουν ελλιπή τα δεδομένα για τη συνολική πρόσληψη από διατροφή και νερό. Στην Ολλανδία έχουν καταγραφεί αυξημένες συγκεντρώσεις σε υπόγεια ύδατα, ενώ γεωργικές περιοχές εμφανίζουν μεγαλύτερη επιβάρυνση από περιοχές όπου δεν χρησιμοποιούνται φυτοπροστατευτικά προϊόντα PFAS. Έλεγχοι της NVWA δείχνουν επίσης αύξηση της ανίχνευσης τέτοιων φυτοφαρμάκων σε καλλιέργειες μεταξύ 2010 και 2025.
Για τις επιχειρήσεις τροφίμων, το TFA δημιουργεί διαφορετικές απαιτήσεις από έναν κλασικό κίνδυνο που ελέγχεται αποκλειστικά μέσα στη μονάδα παραγωγής. Η επιβάρυνση μπορεί να έχει αρχίσει στο νερό άρδευσης, στο έδαφος ή στην καλλιέργεια πολύ πριν παραληφθεί η πρώτη ύλη. Η αξιολόγηση προμηθευτών, η γεωγραφική προέλευση, η ποιότητα του χρησιμοποιούμενου νερού και η εργαστηριακή παρακολούθηση αναδυόμενων ρύπων γίνονται επομένως ουσιαστικές παράμετροι της διαχείρισης χημικών κινδύνων.
Η ανίχνευση TFA σε ένα τρόφιμο δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί το προϊόν επικίνδυνο. Η εκτίμηση κινδύνου εξαρτάται από τη συγκέντρωση, την ποσότητα που καταναλώνεται, τη συνολική πρόσληψη από διαφορετικές πηγές, το σωματικό βάρος και τη διάρκεια έκθεσης. Το BfR έχει επισημάνει ότι απαιτούνται περισσότερα δεδομένα για την προέλευση του TFA στα τρόφιμα, καθώς φυτοφάρμακα PFAS δεν αποτελούν τη μοναδική πιθανή πηγή περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.
Η PAN Europe ζητά απαγόρευση των φυτοφαρμάκων PFAS που μπορούν να σχηματίσουν TFA, θεωρώντας τη γεωργική χρήση σημαντική πηγή ρύπανσης. Η νέα ανίχνευση στο αίμα όλων των συμμετεχόντων ενισχύει την ανάγκη να προσδιοριστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια πόσο TFA προσλαμβάνει ο ευρωπαϊκός πληθυσμός, ποια είναι η συνεισφορά τροφίμων, νερού, φαρμάκων και άλλων πηγών και ποιες παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά τη συνεχή περιβαλλοντική έκθεση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ταχίνι με σαλμονέλα: 4 περιστατικά σε 3 εβδομάδες, νέος συναγερμός στο RASFF (φωτο)
- FSSAI εναντίον Nestlé: Δείγμα γαλακτοκομικού προϊόντος κρίθηκε «Μη ασφαλές» – Τι απαντά η εταιρεία
- Προειδοποίηση των Αρχών σε εταιρεία χυμών – Kενά στον έλεγχο παθογόνων, στις διαδικασίες εμφιάλωσης και στο HACCP
- Μύγες σε μία στις δύο κουζίνες εστιατορίων – Ο κίνδυνος για την ασφάλεια των τροφίμων και οι τρόποι πρόληψης
- Έγινε κιόλας η πρώτη ανάκληση χριστουγεννιάτικων μπισκότων από μεγάλη αλυσίδα
- Μαζική συρροή νοροϊού σε νηπιαγωγείο με 92 ασθενείς και άγνωστη ακόμη η πηγή μετάδοσης
- Ανάκληση έτοιμης σαλάτας λόγω σαλμονέλας: Ο λανθασμένος χειρισμός στα social που έγινε case study – Της Ε. Τσαγκά
- Ιστορική μπισκοτοβιομηχανία ανακαλεί μπισκότα βουτύρου (φωτο) – Πώς ένα ξένο σώμα μπορεί να περάσει τους ελέγχους
- Ελληνικό ελαιόλαδο: Ευρήματα νέας ανάλυσης για βαρέα μέταλλα και ιχνοστοιχεία σε πέντε περιοχές
