Τι πραγματικά βάζουμε στο δέρμα και στα μαλλιά μας; Χημικές ουσίες που δεν αναγράφονταν στις ετικέτες εντοπίστηκαν στο 98% των προϊόντων προσωπικής φροντίδας και καθαρισμού που εξετάστηκαν σε νέα μελέτη του Million Marker Research Institute. Η έρευνα περιέλαβε 113 προϊόντα από 12 διαφορετικές κατηγορίες, μεταξύ των οποίων σαμπουάν, σαπούνια, αντηλιακά, βρεφικές λοσιόν, και άλλα προϊόντα καθημερινής χρήσης. Η μελέτη, με τίτλο «Hidden Hazards: Nontargeted Chemical Analysis Reveals Widespread Contaminants and Mislabeling in Personal Care and Cleaning Products», δημοσιεύθηκε σήμερα 11 Αυγούστου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Environment & Health της American Chemical Society (ACS).
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέα ανάκληση γιαουρτιού – Συνεχίζεται το μπαράζ αποσύρσεων
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μη στοχευμένη χημική ανάλυση, γνωστή ως nontargeted analysis, με στόχο να εξετάσουν τη χημική σύνθεση των τελικών προϊόντων χωρίς να περιοριστούν εκ των προτέρων σε έναν συγκεκριμένο κατάλογο ουσιών. Η συγκεκριμένη αναλυτική προσέγγιση επιτρέπει την ανίχνευση πολύ μεγαλύτερου φάσματος χημικών ουσιών, σε σχέση με τις στοχευμένες μεθόδους, οι οποίες αναζητούν προκαθορισμένες ενώσεις.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πατατάκια από μεγάλη αλυσίδα σούπερ μάρκετ λόγω οξείδωσης του λαδιού τηγανίσματος
Τα αποτελέσματα έδειξαν μεγάλη απόκλιση μεταξύ των συστατικών που δηλώνονταν στις ετικέτες και των χημικών ουσιών που ανιχνεύθηκαν εργαστηριακά. Κατά μέσο όρο, σε κάθε προϊόν ανιχνεύθηκαν 51 χημικές ουσίες, ενώ ο μέσος αριθμός συστατικών που αναγραφόταν στην ετικέτα ήταν 16. Συνολικά, το 98% των προϊόντων περιείχε τουλάχιστον μία χημική ουσία που δεν αναγραφόταν στην ετικέτα. Ακόμη σημαντικότερο για την αξιολόγηση των ευρημάτων, το 85% περιείχε τουλάχιστον μία μη δηλωμένη ουσία η οποία έχει χαρακτηριστεί ως γνωστού ή πιθανολογούμενου κινδύνου για την υγεία.
«Βρήκαμε μη αποκαλυφθείσες επιβλαβείς χημικές ουσίες σε προϊόντα που ισχυρίζονται ότι δεν τις περιέχουν», δήλωσε η Jenna Hua, PhD, MPH, κύρια συγγραφέας της μελέτης και ιδρύτρια του Million Marker Research Institute. «Αυτό σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να διαβάσει προσεκτικά τις λίστες συστατικών, να επιλέξει «καθαρά» προϊόντα και παρόλα αυτά να καταλήξει εκτεθειμένος στις ίδιες χημικές ουσίες που προσπαθούσε να αποφύγει. Η ετικέτα δεν μπορεί να σας προστατεύσει όταν δεν δείχνει τι πραγματικά υπάρχει στο μπουκάλι.
Οι ερευνητές κατέγραψαν 3.141 χημικά σήματα και ταυτοποίησαν 303 ενώσεις με διαφορετικό βαθμό αναλυτικής βεβαιότητας, από επιβεβαιωμένη έως πιθανή ή προκαταρκτική ταυτοποίηση. Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στη μη στοχευμένη ανάλυση, καθώς ένα χημικό σήμα δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πλήρως επιβεβαιωμένη ταυτότητα μιας ουσίας.
Μεταξύ των μη δηλωμένων ουσιών που αναφέρθηκαν περιλαμβάνονταν φθαλικές ενώσεις, parabens, χημικές ουσίες αρωμάτων, προσμείξεις που σχετίζονται με σιλικόνες και βουτυλιωμένο υδροξυτολουόλιο, γνωστό ως BHT. Ορισμένες από τις ουσίες που εντοπίστηκαν έχουν ταξινομηθεί ή μελετηθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία για ιδιότητες όπως ενδοκρινική διαταραχή, αναπαραγωγική ή αναπτυξιακή τοξικότητα, καρκινογόνο δυναμικό και ευαισθητοποίηση του δέρματος.
Η ανίχνευση μιας ουσίας με γνωστή ή ύποπτη επικινδυνότητα δεν ισοδυναμεί από μόνη της με τεκμηριωμένο κίνδυνο για την υγεία από τη χρήση ενός συγκεκριμένου προϊόντος. Η εκτίμηση κινδύνου απαιτεί πληροφορίες για τη συγκέντρωση της ουσίας, τη δόση, τη διάρκεια και τη συχνότητα έκθεσης, την οδό μέσω της οποίας εκτίθεται ο καταναλωτής και τα τοξικολογικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης ένωσης. Η μελέτη επικεντρώθηκε κυρίως στην παρουσία και την ταυτότητα των χημικών ουσιών και στις αποκλίσεις από τις πληροφορίες των ετικετών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση των εργαστηριακών αποτελεσμάτων με ισχυρισμούς που εμφανίζονταν στις συσκευασίες ή στις ιστοσελίδες των εταιρειών. Περισσότερο από το ένα τέταρτο των προϊόντων περιείχε χημικές ουσίες που βρίσκονταν σε αντίθεση με συγκεκριμένους ισχυρισμούς που χρησιμοποιούνταν για την εμπορική τους παρουσίαση.
Οι ερευνητές ανέφεραν περιπτώσεις συνθετικών χημικών ουσιών σε προϊόντα που προβάλλονταν ως «100% φυσικά», καθώς και ανίχνευση αρωματικών ουσιών, φθαλικών ενώσεων, parabens, σιλικονών ή oxybenzone σε προϊόντα που δήλωναν ότι δεν περιείχαν τις αντίστοιχες ουσίες ή κατηγορίες ουσιών. Σε ορισμένα προϊόντα που χαρακτηρίζονταν ως «hypoallergenic» εντοπίστηκαν επίσης ουσίες γνωστές για αλλεργιογόνες ή ευαισθητοποιητικές ιδιότητες. Δηλαδή προϊόντα που διαφημίζονταν με όρους όπως «natural», «non-toxic» ή «organic» δεν εξαιρούνταν από την παρουσία μη δηλωμένων χημικών ουσιών. Τα αποτελέσματα αφορούσαν διαφορετικές κατηγορίες προϊόντων, επίπεδα τιμών, μεγέθη εταιρειών και τύπους εμπορικών ισχυρισμών.
«Οι άνθρωποι δεν θα έπρεπε να χρειάζονται ένα εργαστήριο χημείας για να ξέρουν τι φέρνουν στα σπίτια τους ή τι βάζουν στο δέρμα τους», είπε η Hua. «Η επόμενη γενιά ασφάλειας προϊόντων πρέπει να κοιτάξει πέρα από την ετικέτα και να ελέγξει τι υπάρχει στην πραγματικότητα εκεί».».
Η ερμηνεία των συγκεκριμένων ευρημάτων απαιτεί διάκριση μεταξύ σκόπιμης προσθήκης ενός συστατικού και ακούσιας παρουσίας του στο τελικό προϊόν. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ανίχνευση μιας μη αναγραφόμενης ουσίας δεν αποδεικνύει ότι ο κατασκευαστής την πρόσθεσε σκόπιμα. Χημικές προσμείξεις μπορούν να εισέλθουν σε ένα προϊόν μέσω των πρώτων υλών, του εξοπλισμού παραγωγής, των διαδικασιών επεξεργασίας, της αποθήκευσης ή της συσκευασίας. Ορισμένες ουσίες μπορεί επίσης να δημιουργηθούν από χημικές αντιδράσεις ή από τη διάσπαση άλλων συστατικών. Μεταβολές στην προέλευση και στους προμηθευτές πρώτων υλών μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη χημική σύνθεση ενός προϊόντος χωρίς να μεταβάλλεται απαραίτητα ο κατάλογος των δηλωμένων συστατικών.
Αυτή η παράμετρος εξηγεί και τη διαφορά μεταξύ της εξέτασης μιας λίστας συστατικών και της εργαστηριακής ανάλυσης του τελικού προϊόντος. Η ετικέτα περιγράφει τα συστατικά που δηλώνονται για τη σύνθεση, ενώ η αναλυτική χημεία μπορεί να καταγράψει και προσμείξεις, παραπροϊόντα, προϊόντα αποδόμησης ή ουσίες που εισήλθαν σε μεταγενέστερο στάδιο της παραγωγής και της συσκευασίας.
Η μελέτη χρησιμοποίησε nontargeted analysis ακριβώς για να διευρύνει το εύρος της χημικής διερεύνησης. Στη συμβατική στοχευμένη ανάλυση, το εργαστήριο αναζητά συγκεκριμένες ουσίες που έχουν επιλεγεί πριν από την εξέταση του δείγματος. Η μέθοδος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν το ζητούμενο είναι, για παράδειγμα, να προσδιοριστεί εάν ένα προϊόν περιέχει μια συγκεκριμένη φθαλική ένωση ή άλλη προκαθορισμένη χημική ουσία.
Η μη στοχευμένη ανάλυση λειτουργεί διαφορετικά. Καταγράφει ένα ευρύτερο χημικό αποτύπωμα του δείγματος και επιτρέπει στους επιστήμονες να διερευνήσουν ουσίες που δεν περιλαμβάνονταν σε μια αρχική λίστα στόχων. Παρόμοιες τεχνικές χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο στην περιβαλλοντική χημεία, στην έρευνα της ανθρώπινης έκθεσης και στην εξέταση σύνθετων καταναλωτικών προϊόντων.
Η δυνατότητα ανίχνευσης μεγάλου αριθμού χημικών σημάτων συνοδεύεται από αναλυτικούς περιορισμούς. Δεν μπορούν όλα τα σήματα να αντιστοιχιστούν με την ίδια βεβαιότητα σε συγκεκριμένες ενώσεις και η ταυτοποίηση εξαρτάται από διαθέσιμες βιβλιοθήκες φασμάτων, πρότυπες ουσίες και άλλα αναλυτικά δεδομένα. Για αυτό οι ερευνητές κατέταξαν τις 303 ταυτοποιημένες ενώσεις ανάλογα με το επίπεδο βεβαιότητας της ταυτοποίησης.
Η διαφορά μεταξύ «hazard» και «risk» είναι επίσης κρίσιμη για την κατανόηση των αποτελεσμάτων. Μια ουσία μπορεί να διαθέτει ιδιότητες που την κατατάσσουν ως επικίνδυνη υπό συγκεκριμένες συνθήκες έκθεσης, χωρίς η απλή ανίχνευσή της σε ένα προϊόν να αποδεικνύει ότι η χρήση αυτού του προϊόντος προκαλεί βλάβη. Για την ποσοτική εκτίμηση του κινδύνου χρειάζονται δεδομένα έκθεσης και συγκέντρωσης, καθώς και πληροφορίες για την τοξικολογική δόση στην οποία μπορεί να εμφανιστεί ανεπιθύμητη επίδραση.
Η συγκεκριμένη διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν τα εργαστηριακά αποτελέσματα αφορούν ενδοκρινικούς διαταράκτες, δυνητικά καρκινογόνες ουσίες, αναπαραγωγικές ή αναπτυξιακές τοξικές ουσίες και δερματικούς ευαισθητοποιητές. Οι ταξινομήσεις αυτές περιγράφουν ιδιότητες ή διαθέσιμα στοιχεία για έναν χημικό παράγοντα και δεν αποτελούν από μόνες τους μέτρηση του πραγματικού κινδύνου που δημιουργεί ένα συγκεκριμένο προϊόν υπό τις συνήθεις συνθήκες χρήσης του.
Η ερευνητική ομάδα εστίασε επίσης στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται σήμερα πολλά καταναλωτικά προϊόντα. Συστήματα αξιολόγησης και προγράμματα πιστοποίησης μπορεί να βασίζονται σε σημαντικό βαθμό στις δηλωμένες λίστες συστατικών. Μια τέτοια προσέγγιση έχει περιορισμένη δυνατότητα εντοπισμού ουσιών που δεν αποτελούν δηλωμένα συστατικά αλλά βρίσκονται στο τελικό προϊόν ως προσμείξεις, υπολείμματα, προϊόντα διάσπασης ή αποτέλεσμα της παραγωγής και της συσκευασίας.
Οι συγγραφείς προτείνουν την ενσωμάτωση της μη στοχευμένης ανάλυσης των τελικών, συσκευασμένων προϊόντων στους ελέγχους ασφάλειας και ποιότητας, συμπληρωματικά προς τις ήδη χρησιμοποιούμενες δοκιμές, όπως οι έλεγχοι σταθερότητας, μικροβιολογικής ποιότητας και αποτελεσματικότητας των συντηρητικών. Η πρόταση αφορά ουσιαστικά τη μετάβαση από τον έλεγχο μόνο των γνωστών ή δηλωμένων συστατικών σε μια ευρύτερη εξέταση της πραγματικής χημικής σύνθεσης του προϊόντος όπως φτάνει στον καταναλωτή. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να εντοπίζει χημικές αποκλίσεις που δεν είναι δυνατό να προβλεφθούν αποκλειστικά από τη σύνθεση που έχει δηλωθεί.
Τα ονόματα των συγκεκριμένων εμπορικών σημάτων και προϊόντων που εξετάστηκαν δεν δημοσιοποιήθηκαν στην ανακοίνωση της μελέτης. Το Million Marker Research Institute ανέφερε ότι οι συγκεκριμένες μάρκες και τα προϊόντα πρόκειται να παρουσιαστούν σε επερχόμενη έκθεση. Επομένως, τα διαθέσιμα αποτελέσματα δεν επιτρέπουν επί του παρόντος την απόδοση των ευρημάτων σε συγκεκριμένο προϊόν ή κατασκευαστή.
Τα ποσοστά 98% και 85% αφορούν αποκλειστικά το σύνολο των 113 προϊόντων που αναλύθηκαν στη συγκεκριμένη έρευνα. Δεν μπορούν να μετατραπούν αυτομάτως σε εκτίμηση ότι τα ίδια ποσοστά ισχύουν για όλα τα καλλυντικά, τα προϊόντα προσωπικής φροντίδας ή τα καθαριστικά που κυκλοφορούν στην αγορά. Η γενίκευση ενός εργαστηριακού δείγματος στο σύνολο της αγοράς εξαρτάται από τον τρόπο επιλογής και την αντιπροσωπευτικότητα των προϊόντων που εξετάστηκαν.
Για τον καταναλωτή, η μελέτη προσθέτει μια διαφορετική διάσταση στην ανάγνωση της ετικέτας. Η λίστα συστατικών παραμένει πηγή πληροφοριών για τη δηλωμένη σύνθεση ενός προϊόντος, αλλά δεν αποτελεί εργαστηριακή αποτύπωση όλων των χημικών ενώσεων που μπορεί να υπάρχουν στο περιεχόμενο της τελικής συσκευασίας.
Το ίδιο ζήτημα αφορά όρους εμπορικής προώθησης όπως «natural», «non-toxic», «clean», «organic», «phthalate-free» ή άλλους ισχυρισμούς απουσίας συγκεκριμένων ουσιών. Η πραγματική πληροφοριακή αξία ενός τέτοιου ισχυρισμού εξαρτάται όχι μόνο από τα συστατικά που προστίθενται σκόπιμα στη σύνθεση, αλλά και από τον έλεγχο των πρώτων υλών, της παραγωγικής διαδικασίας, των πιθανών προσμείξεων και του τελικού συσκευασμένου προϊόντος.
Η μελέτη του Million Marker Research Institute δημοσιεύθηκε στο Environment & Health της American Chemical Society στις 11 Αυγούστου 2026 με DOI 10.1021/envhealth.6c00181 και αποτελεί peer-reviewed επιστημονική δημοσίευση. Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων έγινε την ίδια ημέρα από το Million Marker Research Institute μέσω του EurekAlert! της AAAS.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Πάνω από 15 χώρες σε επιφυλακή για Salmonella σε μονάδα κρέατος πουλερικών – Βρέθηκε στα ποδονάρια των εργαζομένων
- Συμπληρώματα καφεΐνης: 7 στους 10 χρήστες αναφέρουν παρενέργειες και ένας στους 4 έχει απευθυνθεί σε γιατρό
- Και σε μέλι επεκτείνεται η ανάκληση της μαρμελάδας Bonne Maman: Η AESAN δημοσιοποιεί επιπλέον προϊόντα και παρτίδες
- Ελλάδα: Κίνδυνος ναυτίας, μουδιάσματος και παράλυσης από οστρακοειδή με τοξίνες στη Θεσσαλονίκη – Έκλεισαν δύο ζώνες
- Ελλάδα: Έκλεψαν 210 κιλά λαβράκια και τσιπούρες από ιχθυοκλωβούς του ΕΛΚΕΘΕ – 10.600 ευρώ η λεία, δύο συλλήψεις (φωτο)
- Πραλίνα: Σε ισχύ ο Ευρωπαϊκός συναγερμός για δημοφιλή μάρκα – Διανομή και στην Ελλάδα, ανακαλούνται όλες οι παρτίδες (φωτο)
- Η Ευρώπη ξεμένει από νερό: Κύπρος, Μάλτα και Ελλάδα στην πιο δύσκολη θέση
- Ποιο είδος θαλασσινού συγκεντρώνει τα υψηλότερα επίπεδα χαλκού που συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία – Νέα μελέτη
- 113 τα κρούσματα Campylobacter από γάλα και 11 νοσηλείες – Τρεις γαλακτοκομικές μονάδες στο επίκεντρο της έρευνας
