Απορρυπαντικά πλυντηρίου: 5 «ύποπτες» ουσίες που εντοπίστηκαν σε εργαστηριακές αναλύσεις και δεν γράφει η ετικέτα

Τι πραγματικά περιέχει ένα απορρυπαντικό πλυντηρίου; Η απάντηση δεν βρίσκεται πάντοτε εξ ολοκλήρου στην ετικέτα. Νέα επιστημονική έρευνα αποκάλυψε ότι ακόμη και προϊόντα καθημερινής χρήσης μπορεί να περιέχουν χημικές ενώσεις που δεν εμφανίζονται στις δηλωμένες πληροφορίες του προϊόντος. Η μελέτη του Million Marker Research Institute, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Environment & Health της American Chemical Society, εξέτασε 113 προϊόντα από 12 κατηγορίες, μεταξύ των οποίων προϊόντα προσωπικής φροντίδας και οικιακά καθαριστικά. Οι ερευνητές κατέγραψαν 3.141 χημικά σήματα και ταυτοποίησαν 303 ενώσεις με διαφορετικό βαθμό αναλυτικής βεβαιότητας.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τι γίνεται με τα αυγά; Τουλάχιστον 5 εξάρσεις Salmonella σε διαφορετικές χώρες – Τι κρύβεται πίσω από τους αλλεπάλληλους συναγερμούς

Ανάμεσα στα δείγματα υπήρχαν και δύο προϊόντα πλυντηρίου. Η εργαστηριακή ανάλυση έδειξε ότι και στα δύο υπήρχαν χημικές ενώσεις που δεν περιλαμβάνονταν στις πληροφορίες της ετικέτας, με τη διαφορά ότι το ένα παρουσίασε σαφώς μεγαλύτερο αριθμό μη δηλωμένων ουσιών και έλαβε αρνητική τελική αξιολόγηση από την ερευνητική ομάδα.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Lidl Fr: Ανακαλεί κι άλλα πεπόνια λόγω υπέρβασης φυτοφαρμάκων

Το απορρυπαντικό με τον μεγάλο αριθμό μη δηλωμένων ουσιών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το προϊόν που οι ερευνητές προσδιόρισαν με τον αριθμητικό κωδικό 109. Οι μάρκες των προϊόντων δεν αποκαλύπτονται στην επιστημονική δημοσίευση, επομένως δεν μπορεί να αποδοθεί το εύρημα σε συγκεκριμένο εμπορικό σήμα. Στο συγκεκριμένο δείγμα εντοπίστηκε ένας μεγάλος αριθμός χημικών ενώσεων που δεν αναγράφονταν στην ετικέτα. Μεταξύ αυτών ήταν η κιτρονελλόλη, ο ισοθειοκυανικός κυκλοεξυλεστέρας, ο αλλυλοκυκλοεξυλοπροπιονικός εστέρας, το χλωριούχο δωδεκύλιο, ο 2-αιθυλεξυλογλυκιδυλαιθέρας, ο οξικός εξυλεστέρας, το ενδεκάνιο, το δωδεκάνιο, το στεατικό οξύ, το καπρικό οξύ, το λαυρικό οξύ, το χλωριούχο μυριστύλιο και το 1-χλωροεξαδεκάνιο, καθώς και ακόμη μία ένωση με ιδιαίτερα σύνθετη συστηματική χημική ονομασία.

Για το συγκεκριμένο άρθρο ξεχωρίζουμε πέντε από τις ενώσεις που καταγράφηκαν, όχι επειδή η μελέτη τις χαρακτηρίζει συλλήβδην «επικίνδυνες», αλλά επειδή παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και δείχνουν το εύρος των ουσιών που μπορεί να αποκαλύψει μια μη στοχευμένη χημική ανάλυση.

Οι 5 ουσίες που δεν αναγράφονταν στην ετικέτα

1. Κιτρονελλόλη – αρωματική ουσία με γνωστό αλλεργιογόνο δυναμικό

Η κιτρονελλόλη (citronellol) είναι φυσικό συστατικό αιθέριων ελαίων, με χαρακτηριστική ανθώδη/τριανταφυλλένια οσμή, και χρησιμοποιείται ευρέως ως αρωματική ουσία σε καλλυντικά και οικιακά προϊόντα, μεταξύ άλλων και σε απορρυπαντικά. Επιστημονική έρευνα σε προϊόντα οικιακής χρήσης έχει δείξει ότι η κιτρονελλόλη αποτελεί σχετικά συχνό αλλεργιογόνο άρωμα στα απορρυπαντικά.

Το ενδιαφέρον από πλευράς υγείας αφορά κυρίως την ευαισθητοποίηση του δέρματος. Η κιτρονελλόλη μπορεί να οξειδωθεί με την έκθεση στον αέρα και τα προϊόντα οξείδωσής της, όπως τα υδροϋπεροξείδια, έχουν ισχυρότερη ικανότητα να προκαλούν αλλεργική δερματική αντίδραση. Σε μελέτη ασθενών με δερματίτιδα, η οξειδωμένη κιτρονελλόλη ανίχνευσε περισσότερες περιπτώσεις αλλεργίας εξ επαφής από την καθαρή ουσία.

2. Ισοθειοκυανικός κυκλοεξυλεστέρας – μια ουσία για την οποία τα δεδομένα είναι περιορισμένα

Ο ισοθειοκυανικός κυκλοεξυλεστέρας (cyclohexyl isothiocyanate) είναι οργανική ένωση που ανήκει στην οικογένεια των ισοθειοκυανικών. Δεν έχουμε βάση από τη συγκεκριμένη μελέτη για να πούμε ότι αποτελεί σκόπιμο συστατικό των απορρυπαντικών. Το γεγονός ότι ανιχνεύθηκε στο δείγμα 109 σημαίνει ότι αποτέλεσε μέρος του χημικού αποτυπώματος που κατέγραψε η μη στοχευμένη ανάλυση.

Τα διαθέσιμα δεδομένα ασφάλειας για την ίδια χημική ουσία, όταν αυτή διακινείται ως καθαρή χημική ουσία, είναι σαφέστερα: ταξινομείται ως επιβλαβής σε περίπτωση κατάποσης ή εισπνοής και μπορεί να προκαλέσει σοβαρά εγκαύματα στο δέρμα και σοβαρή βλάβη στα μάτια. Ωστόσο, δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτή η ταξινόμηση αυτούσια στο απορρυπαντικό που εξετάστηκε, επειδή δεν γνωρίζουμε από τη μελέτη τη συγκέντρωση της ουσίας ούτε την πραγματική έκθεση του καταναλωτή.

3. Χλωριούχο δωδεκύλιο – ουσία με σημαντικές ενδείξεις επικινδυνότητας

Το χλωριούχο δωδεκύλιο (dodecyl chloride ή 1-chlorododecane) ήταν μία από τις μη δηλωμένες ενώσεις που εντοπίστηκαν στο δείγμα 109. Τα διαθέσιμα στοιχεία της ECHA, όπως συγκεντρώνονται στη βάση PubChem, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον: η ουσία έχει ταξινομηθεί από τη μεγάλη πλειονότητα των σχετικών κοινοποιήσεων ως Carcinogenicity Category 2 (H351), δηλαδή «ύποπτη για πρόκληση καρκίνου», ενώ παράλληλα έχει ταξινόμηση για ερεθισμό του δέρματος. Η ταξινόμηση της καθαρής χημικής ουσίας δεν σημαίνει ότι η ανίχνευσή της στο απορρυπαντικό αποδεικνύει καρκινογόνο κίνδυνο για τον καταναλωτή. Για να εκτιμηθεί ο πραγματικός κίνδυνος θα έπρεπε να γνωρίζουμε, μεταξύ άλλων, πόση ουσία υπήρχε στο προϊόν και πόση θα μπορούσε να φτάσει στον άνθρωπο κατά την προβλεπόμενη χρήση.

4. 2-αιθυλεξυλογλυκιδυλαιθέρας – ουσία που μπορεί να ερεθίσει δέρμα, μάτια και αναπνευστικό

Ο 2-αιθυλεξυλογλυκιδυλαιθέρας (2-ethylhexyl glycidyl ether) είναι χημική ένωση της οικογένειας των γλυκιδυλαιθέρων. Τα διαθέσιμα στοιχεία που συγκεντρώνει η PubChem από τις κοινοποιήσεις ταξινόμησης της ECHA δείχνουν ότι η ουσία έχει ταξινομηθεί σε μεγάλο ποσοστό των κοινοποιήσεων ως ερεθιστική για το δέρμα και τα μάτια, ενώ υπάρχει επίσης ταξινόμηση ως ουσία που μπορεί να προκαλέσει αλλεργική δερματική αντίδραση και ερεθισμό της αναπνευστικής οδού.

Η ουσία έχει βιομηχανικές χρήσεις, μεταξύ άλλων σε τομείς όπως ρητίνες, πλαστικά και συγκολλητικά, όμως δεν προκύπτει από τη μελέτη ότι χρησιμοποιήθηκε σκόπιμα ως συστατικό του απορρυπαντικού. Μάλιστα, το CDC σημειώνει ότι δεν υπήρχαν επαρκή διαθέσιμα δεδομένα για να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με τις βιολογικές επιδράσεις από συγκεκριμένες συνθήκες έκθεσης.

5. Χλωριούχο μυριστύλιο – χημική ένωση με περιορισμένα τοξικολογικά δεδομένα

Το χλωριούχο μυριστύλιο (myristyl chloride ή 1-chlorotetradecane) εντοπίστηκε επίσης στο δείγμα 109. Πρόκειται για χλωριωμένο αλκάνιο και όχι για ένα συνηθισμένο συστατικό που μπορούμε, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, να χαρακτηρίσουμε ως τυπικό «ενεργό συστατικό» απορρυπαντικού.

Τα διαθέσιμα δελτία ασφαλείας για την καθαρή ουσία αναφέρουν ότι μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό στα μάτια, στο δέρμα και στην αναπνευστική οδό, ενώ επισημαίνουν ότι οι τοξικολογικές ιδιότητές της δεν έχουν διερευνηθεί πλήρως.

Η εικόνα στο δεύτερο προϊόν πλυντηρίου, που είχε τον κωδικό 108, ήταν διαφορετική. Οι ερευνητές εντόπισαν δύο μη δηλωμένες ενώσεις, την κιτράλη και την τετραϋδρολιναλόλη. Το συγκεκριμένο δείγμα δεν απέτυχε στην αξιολόγηση της ερευνητικής ομάδας. Αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο της μελέτης: η ανίχνευση μιας μη δηλωμένης χημικής ουσίας δεν οδηγούσε αυτομάτως σε αποτυχία. Η αξιολόγηση συνυπολόγιζε τα χαρακτηριστικά των ενώσεων και το επίπεδο ανησυχίας που τους αποδιδόταν από το σύστημα της ερευνητικής ομάδας. Αντίθετα, το προϊόν 109 είχε πολύ μεγαλύτερο αριθμό μη δηλωμένων ενώσεων και έλαβε αρνητική τελική αξιολόγηση.

Τι σημαίνει «μη δηλωμένη ουσία»

Η διαπίστωση ότι μια ουσία δεν αναγράφεται στην ετικέτα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο κατασκευαστής την πρόσθεσε σκόπιμα. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι μη δηλωμένες ενώσεις μπορεί να προέρχονται από τις πρώτες ύλες, τον εξοπλισμό παραγωγής, χημικές αντιδράσεις μεταξύ συστατικών, διαδικασίες παραγωγής, την αποθήκευση ή ακόμη και τα υλικά συσκευασίας. Αλλαγές στους προμηθευτές μπορούν επίσης να μεταβάλουν το χημικό προφίλ ενός προϊόντος χωρίς να έχει αλλάξει αντίστοιχα η ετικέτα. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η μελέτη διαχωρίζει την ανίχνευση μιας ουσίας από την απόδειξη σκόπιμης προσθήκης ή παραβίασης των κανόνων επισήμανσης.

Γιατί έχει σημασία η συγκεκριμένη έρευνα

Η αξία της συγκεκριμένης μεθόδου βρίσκεται στο ότι οι επιστήμονες δεν έψαξαν μόνο για μια προκαθορισμένη λίστα χημικών ουσιών. Χρησιμοποίησαν μη στοχευμένη χημική ανάλυση, μια προσέγγιση που επιτρέπει την αναζήτηση πολύ ευρύτερου φάσματος ενώσεων. Στα 113 προϊόντα καταγράφηκαν συνολικά 3.141 χημικά σήματα, ενώ ταυτοποιήθηκαν 303 ενώσεις με επιβεβαιωμένο, πιθανό ή πιο περιορισμένο επίπεδο αναλυτικής βεβαιότητας.

Η έρευνα έδειξε επίσης ότι το πρόβλημα δεν περιοριζόταν σε μία μόνο κατηγορία προϊόντων. Συνολικά, το 98% των προϊόντων περιείχε τουλάχιστον μία μη δηλωμένη χημική ουσία, ενώ στο 85% εντοπίστηκε τουλάχιστον μία μη δηλωμένη ένωση που η ερευνητική ομάδα συνέδεσε με γνωστό ή πιθανό κίνδυνο για την υγεία. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι έλεγχοι των τελικών προϊόντων θα μπορούσαν να ενισχυθούν με ευρύτερες αναλυτικές μεθόδους, ώστε να εντοπίζονται και ουσίες που δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν από την ετικέτα.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

• Ιός του Δυτικού Νείλου: 13 θάνατοι και τριπλασιασμός των κρουσμάτων σε μία εβδομάδα – Οι δήμοι με τα περισσότερα περιστατικά και οι περιοχές «υψηλού κινδύνου»
• Πρόστιμο 39.000 ευρώ σε εταιρεία που «έκοψε» κριτική καταναλωτή χωρίς αιτιολογία – Τι ισχύει για τις κριτικές σε ΕΕ και Ελλάδα
• Algida – Παγωτό Cornetto: Καταγγελία ότι σε μερικές χώρες χρησιμοποιεί περισσότερες χρωστικές και φοινικέλαιο – Τι ισχύει στην Ελλάδα
• Η ηλικία πρώτης εμφάνιση περιόδου συνδέεται και με τα φυτοφάρμακα! Τι εντόπισε έρευνα για την επίδραση του chlorpyrifos και άλλων ουσιών
• Ανάκληση συσκευής Lenovo λόγω παρουσίας μολύβδου 720 φορές πάνω από το όριο – Ευρωπαϊκή ειδοποίηση και παραπομπή της υπόθεσης στον εισαγγελέα
• LidlFi: Ανάκληση αυγών λόγω κινδύνου σαλμονέλας – Εντοπίστηκε το βακτήριο σε συμβεβλημένο παραγωγό