Το οξαλικό οξύ είναι γνωστό εδώ και πολλά χρόνια για τη σχέση του με τον σχηματισμό λίθων στους νεφρούς. Νεότερα επιστημονικά δεδομένα, όμως, στρέφουν την προσοχή και σε έναν ακόμη πιθανό ρόλο του: την επίδρασή του στη φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες και την υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος. Τα διαθέσιμα στοιχεία συγκεντρώθηκαν σε ανασκοπική μελέτη ερευνητών του University of Alabama at Birmingham και του Wright State University, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γλυκαντικά: Η άγνωστη επίδραση στη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου – Νέα μελέτη του Cambridge
Το σπανάκι αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διατροφικές πηγές οξαλικών. Σύμφωνα με την ανασκόπηση, τα οξαλικά ενδέχεται να συμβάλλουν στην εμφάνιση οξειδωτικού στρες, στην ενίσχυση της φλεγμονής, στη δυσλειτουργία του ενδοθηλίου – του εσωτερικού τοιχώματος των αιμοφόρων αγγείων – καθώς και στην αγγειακή ασβέστωση, διεργασίες που σχετίζονται με την ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσημάτων. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, η έρευνα για τα οξαλικά είχε επικεντρωθεί κυρίως στη νεφρική νόσο. Αυτό που επιχειρεί η συγκεκριμένη εργασία είναι να συνδέσει για πρώτη φορά τα ήδη γνωστά ευρήματα με την καρδιαγγειακή υγεία, επισημαίνοντας ότι ο πραγματικός ρόλος του διαιτητικού οξαλικού παραμένει αδιευκρίνιστος και απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.
Η ανασκόπηση συγκεντρώνει στοιχεία που δείχνουν ότι τα οξαλικά μπορούν να επηρεάζουν τα κύτταρα των αιμοφόρων αγγείων και του ανοσοποιητικού συστήματος, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν τη φλεγμονή και τη βλάβη των αγγείων. Οι ίδιοι μηχανισμοί συμμετέχουν και στην ανάπτυξη της αθηροσκλήρωσης, της διαδικασίας δηλαδή κατά την οποία συσσωρεύονται λιπαρές εναποθέσεις στα τοιχώματα των αρτηριών και αυξάνεται ο κίνδυνος εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου. Παρότι τα δεδομένα αυτά θεωρούνται σημαντικά, δεν αποδεικνύουν ότι η διατροφική πρόσληψη οξαλικών προκαλεί από μόνη της καρδιαγγειακή νόσο.
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ανασκόπησης είναι ότι επιχειρεί να συνδέσει δύο μέχρι σήμερα ξεχωριστά πεδία έρευνας: τη νεφρική νόσο και την καρδιαγγειακή υγεία. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι πολλές από τις βιολογικές διεργασίες που έχουν ήδη τεκμηριωθεί στους νεφρούς, όπως η χρόνια φλεγμονή, η αυξημένη παραγωγή ελεύθερων ριζών και η βλάβη των αγγείων, είναι γνωστό ότι συμμετέχουν και στην εξέλιξη των καρδιαγγειακών παθήσεων. Ωστόσο, ο πραγματικός ρόλος του οξαλικού οξέος στη διατροφή και η επίδρασή του στην καρδιά δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.
Η επιστημονική κοινότητα δεν είναι ακόμη σε θέση να απαντήσει σε ορισμένα βασικά ερωτήματα. Δεν είναι γνωστό εάν η υψηλή πρόσληψη οξαλικών μέσω της διατροφής είναι επιβλαβής για άτομα που ήδη πάσχουν από καρδιαγγειακή νόσο ή για όσους έχουν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Παραμένει επίσης άγνωστο ποια ποσότητα οξαλικών μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής για αυτούς τους ασθενείς και αν απαιτούνται διαφορετικές διατροφικές οδηγίες ανάλογα με το ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου κάθε ανθρώπου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι αρκετές τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε οξαλικά θεωρούνται ταυτόχρονα από τις πιο υγιεινές επιλογές μιας ισορροπημένης διατροφής. Το σπανάκι, το kale και οι ξηροί καρποί αποτελούν βασικά συστατικά της Μεσογειακής διατροφής και της δίαιτας DASH, οι οποίες έχουν συνδεθεί με χαμηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων. Για τον λόγο αυτό οι επιστήμονες εξετάζουν αν τα ευεργετικά συστατικά αυτών των τροφών, όπως οι φυτικές ίνες, οι πολυφαινόλες και τα αντιοξειδωτικά, αντισταθμίζουν τις πιθανές επιδράσεις των οξαλικών ή αν ορισμένες μόνο τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε οξαλικά χρειάζονται διαφορετική διατροφική αντιμετώπιση σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών.
Η ανασκόπηση εξετάζει επίσης τον ρόλο του ασβεστίου στη διατροφή. Η ταυτόχρονη κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ασβέστιο μπορεί να μειώσει την απορρόφηση των οξαλικών από το έντερο, καθώς σχηματίζονται ενώσεις που αποβάλλονται ευκολότερα από τον οργανισμό. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο συνδυασμός του σπανακιού με τρόφιμα όπως η φέτα, η παρμεζάνα, το κασέρι, το γιαούρτι ή άλλα γαλακτοκομικά ενδέχεται να μειώνει την ποσότητα των οξαλικών που απορροφά ο οργανισμός. Οι ερευνητές θεωρούν ότι στο μέλλον θα πρέπει να μελετηθεί όχι μόνο η συνολική ποσότητα οξαλικών που καταναλώνει κάποιος, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνονται τα συγκεκριμένα τρόφιμα, οι συνδυασμοί τους στο ίδιο γεύμα και οι μέθοδοι μαγειρέματος που ενδέχεται να μειώνουν την περιεκτικότητά τους σε οξαλικά.
Οι ομάδες του πληθυσμού που φαίνεται να χρειάζονται τη μεγαλύτερη προσοχή είναι όσοι έχουν ιστορικό λίθων από οξαλικό ασβέστιο, άτομα με χρόνια νεφρική νόσο ή μειωμένη νεφρική λειτουργία και ασθενείς στους οποίους τα επίπεδα οξαλικών στο αίμα είναι αυξημένα. Στις περιπτώσεις αυτές ο οργανισμός δυσκολεύεται να αποβάλει τα οξαλικά, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη έκθεση των ιστών στις επιδράσεις τους.
Παράλληλα, η ανασκόπηση επισημαίνει ότι οι σημερινές γνώσεις δεν δικαιολογούν την αποφυγή του σπανακιού ή άλλων τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε οξαλικά από τον γενικό πληθυσμό. Αντίθετα, οι ερευνητές θεωρούν ότι η μελλοντική προσέγγιση θα πρέπει να βασιστεί στην εξατομικευμένη διατροφή. Αυτό σημαίνει ότι οι διατροφικές οδηγίες ενδέχεται να διαφοροποιούνται ανάλογα με το ιστορικό κάθε ασθενούς, τη νεφρική λειτουργία, τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν τον μεταβολισμό των οξαλικών.
Η ανασκόπηση συνδέει ακόμη τα ευρήματα αυτά με τις σύγχρονες αντιφλεγμονώδεις θεραπείες για την καρδιαγγειακή νόσο. Υπενθυμίζει ότι κλινικές μελέτες έχουν ήδη δείξει πως η μείωση της φλεγμονής μπορεί να περιορίσει την επανεμφάνιση καρδιαγγειακών επεισοδίων σε ασθενείς που έχουν υποστεί έμφραγμα. Για τον λόγο αυτό προτείνεται να διερευνηθεί εάν η διατροφική πρόσληψη οξαλικών επηρεάζει τους ίδιους μηχανισμούς και κατά πόσο στο μέλλον οι στοχευμένες διατροφικές παρεμβάσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος της πρόληψης ή της αντιμετώπισης των καρδιαγγειακών νοσημάτων σε επιλεγμένες ομάδες ασθενών. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη για νέες κλινικές μελέτες που θα εξετάσουν την επίδραση των διατροφικών παρεμβάσεων στους δείκτες φλεγμονής, αλλά και για έρευνες που θα διευκρινίσουν με ποιον τρόπο τα οξαλικά επηρεάζουν τα αγγεία και τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2072-6643/18/8/1190
Αναφορά: Doamekpor, Mary A. E. M., Vivek Verma, Christine M. Wright, Breanna Young, Diksha S. Saini, Gregory A. Payne, Clintoria R. Williams, and Tanecia Mitchell. 2026. “Oxalate as an Emerging Contributor to Cardiovascular Disease: Links to Inflammation, Immunity, and Oxidative Stress” Nutrients 18, no. 8: 1190. https://doi.org/10.3390/nu18081190
