Μελέτη δύο Οργανώσεων υποστηρίζει ότι η αδράνεια των ευρωπαϊκών θεσμών έχει ήδη οδηγήσει σε έως και 100.000 επιπλέον τόνους χημικής ρύπανσης
Σημαντικές καθυστερήσεις στην εφαρμογή απαγορεύσεων και περιορισμών για επικίνδυνες χημικές ουσίες καταγράφονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με νέα έκθεση των οργανώσεων ClientEarth και European Environmental Bureau (EEB), η οποία προκαλεί έντονο προβληματισμό για την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Η μελέτη υποστηρίζει ότι η αργή αντίδραση των ευρωπαϊκών θεσμών έχει ήδη οδηγήσει σε έως και 100.000 επιπλέον τόνους χημικής ρύπανσης, αποτέλεσμα αυτού που χαρακτηρίζεται ως «παρατεταμένη διοικητική αδράνεια».
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κύβοι λαχανικών: Λίγα λαχανικά, πολύ αλάτι και πρόσθετα – Τι έδειξε η συγκριτική αξιολόγηση σε γνωστές μάρκες
Το ζήτημα αφορά ουσίες που βρίσκονται σε προϊόντα καθημερινής χρήσης, από πάνες για βρέφη και παιδικά παιχνίδια έως υφάσματα, συσκευασίες και βιομηχανικά υλικά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα PFAS, γνωστές και ως «παντοτινές χημικές ουσίες», επειδή διασπώνται εξαιρετικά δύσκολα και παραμένουν στο περιβάλλον και στον ανθρώπινο οργανισμό για πολλά χρόνια. Τα PFAS έχουν συνδεθεί διεθνώς με σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, όπως ορμονικές διαταραχές, προβλήματα γονιμότητας, βλάβες στο ανοσοποιητικό σύστημα και αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πολυετής μόλυνση σε 4 μονάδες επεξεργασίας τόνου και σολομού – Εντοπίστηκε λιστέρια ακόμη και στις σκούπες!
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ| DNA τροφίμων βρήκαν οι επιστήμονες στην Ιερά Σινδόνη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε παρουσιάσει το 2022 έναν φιλόδοξο οδικό χάρτη για τον περιορισμό ομάδων επικίνδυνων ουσιών, με στόχο να αποσυρθούν σταδιακά από τα καταναλωτικά προϊόντα και να επιτρέπονται μόνο σε απολύτως αναγκαίες περιπτώσεις. Τέσσερα χρόνια αργότερα, όμως, η εικόνα απέχει σημαντικά από τις αρχικές δεσμεύσεις. Σύμφωνα με την αξιολόγηση των οργανώσεων, από τις 22 ομάδες ουσιών που είχαν ενταχθεί στον σχεδιασμό, για τις 7 δεν έχει ξεκινήσει καμία ουσιαστική ρυθμιστική διαδικασία, ενώ άλλες 7 θεωρούνται πρακτικά παγωμένες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Mitsubishi: Με διακανονισμό ύψους 8,5 εκατομμυρίων «κλείνει» το θέμα με τους ελαττωματικούς αερόσακους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση της λεγόμενης «Ομάδας 0», η οποία περιλαμβάνει 14 χημικές ουσίες ή κατηγορίες ουσιών. Οι 12 από αυτές είχαν ήδη ολοκληρώσει την επιστημονική αξιολόγηση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Προϊόντων (ECHA) και είχαν διαβιβαστεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πολιτική απόφαση. Παρ’ όλα αυτά, έξι υποθέσεις παραμένουν μπλοκαρισμένες. Η περίπτωση της ουσίας Dechlorane Plus είναι ενδεικτική, καθώς παραμένει σε εκκρεμότητα επί 44 μήνες, με καθυστέρηση 41 μηνών πέραν των προβλεπόμενων προθεσμιών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Βασίλης Ρουμπής: «Η καθημερινή απόλαυση μπορεί να είναι ταυτόχρονα φυσική, ποιοτική και ωφέλιμη»
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κομμένο δάκτυλο με γάντι σε χυμό πορτοκαλιού ιδιωτικής ετικέτας μεγάλης αλυσίδας – Ολόκληρη η αγωγή της καταναλώτριας
Το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο REACH προβλέπει ότι η Επιτροπή οφείλει να ενεργεί μέσα σε τρεις μήνες από την έκδοση της επιστημονικής γνώμης των ειδικών. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, οι πραγματικές καθυστερήσεις κυμαίνονται από 13 έως 47 μήνες, με μέσο όρο περίπου δύο έτη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι νόμιμες προθεσμίες ξεπεράστηκαν πέντε έως και δεκαέξι φορές. Ανάμεσα στις πιο κρίσιμες εκκρεμότητες συγκαταλέγεται η γενική απαγόρευση των PFAS, αλλά και οι περιορισμοί για συγκεκριμένες κατηγορίες δισφαινολών που θεωρούνται επιβλαβείς για το περιβάλλον. Οι δύο αυτές υποθέσεις δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει τη φάση τελικής γνωμοδότησης από τον ECHA, γεγονός που σημαίνει ότι η καθυστέρηση δεν μπορεί ακόμη να υπολογιστεί με τον ίδιο τρόπο όπως σε άλλες περιπτώσεις. Παράλληλα, η διαδικασία περιορισμού επικίνδυνων ουσιών σε πάνες για βρέφη διακόπηκε, εξέλιξη που προκαλεί έντονες αντιδράσεις, καθώς αφορά προϊόντα που χρησιμοποιούνται καθημερινά από μια ιδιαίτερα ευάλωτη ηλικιακή ομάδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ομαδική αγωγή κατά πασίγνωστης αλυσίδας για παραπλάνηση στον καφέ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαζικές ανακλήσεις οχημάτων Opel, Peugeot, Fiat και Citroën λόγω κινδύνου πυρκαγιάς – Ποια μοντέλα επηρεάζονται
Στον επόμενο κύκλο αξιολόγησης, που αποκαλείται «Ομάδα 1», περιλαμβάνονται οκτώ επιπλέον κατηγορίες ουσιών. Για τις έξι από αυτές δεν έχει καν ξεκινήσει η προβλεπόμενη διαδικασία, παρότι σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα θα έπρεπε να είχε αρχίσει έως το 2023. Μόνο για τα επιβραδυντικά φλόγας υπήρξε έναρξη διαδικασίας το 2026, δηλαδή αρκετά χρόνια αργότερα από τον αρχικό σχεδιασμό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το κόλπο για να καταλάβετε αν η πόρτα του ψυγείου σας κλείνει σωστά και αν η συσκευή διατηρεί την απαιτούμενη θερμοκρασία
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΕΟΦ: Συναγερμός για 7 συμπληρώματα διατροφής με ουσία που προκαλεί επικίνδυνες καρδιαγγειακές επιπλοκές (Μάρκες και φωτογραφίες)
Μοναδική εξαίρεση αποτελεί ο φάκελος που αφορά καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες και τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες σε παιδικά είδη. Σε αυτή την περίπτωση η Επιτροπή τήρησε αρχικά το χρονοδιάγραμμα, πιθανότατα λόγω της αυξημένης επικινδυνότητας των συγκεκριμένων ουσιών. Ωστόσο, και εδώ καταγράφεται νέα εμπλοκή, καθώς η τελική φάση έχει παγώσει επί 29 μήνες.
Η έκθεση επισημαίνει ακόμη δύο υποθέσεις που παραμένουν σε αδιέξοδο επί μακρόν. Η πρώτη αφορά ουσίες που προκαλούν δερματική ευαισθητοποίηση, ερεθισμούς ή διάβρωση και βρίσκονται σε υφάσματα, δέρμα, γούνες και συναφή προϊόντα. Η δεύτερη αφορά την ασβεστιοκυαναμίδη, χημική ουσία που χρησιμοποιείται ως λίπασμα. Η πρώτη υπόθεση φέρεται να έχει μπλοκαριστεί πάνω από πέντε χρόνια, ενώ η δεύτερη παραμένει χωρίς εξέλιξη εδώ και τεσσεράμισι χρόνια.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις θεωρούν ότι το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό, αλλά βαθιά πολιτικό. Όπως υποστηρίζουν, σε πολλές περιπτώσεις οι επιστημονικές αξιολογήσεις έχουν ολοκληρωθεί και τα στοιχεία για τους κινδύνους είναι ήδη διαθέσιμα. Εκείνο που λείπει είναι η πολιτική βούληση για λήψη αποφάσεων απέναντι σε πιέσεις και αντικρουόμενα οικονομικά συμφέροντα.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρείται διεθνώς μία από τις πιο αυστηρές και προηγμένες περιοχές στον τομέα της χημικής νομοθεσίας. Αν όμως ο μηχανισμός λήψης αποφάσεων παραμένει βραδυκίνητος, τότε ακόμη και τα πιο ισχυρά νομικά εργαλεία χάνουν την αποτελεσματικότητά τους. Οι οργανώσεις επικρίνουν επίσης το παραδοσιακό μοντέλο απαγορεύσεων, όπου αποσύρεται μία ουσία αλλά αντικαθίσταται γρήγορα από συγγενική παραλλαγή με παρόμοιους κινδύνους.
Το θέμα αφορά άμεσα τους πολίτες, καθώς πολλές από τις ουσίες αυτές εντοπίζονται σε αντικείμενα καθημερινής χρήσης: παιδικά προϊόντα, μαγειρικά σκεύη, υφάσματα, έπιπλα, συσκευασίες τροφίμων και καθαριστικά προϊόντα. Η μακροχρόνια έκθεση σε μικρές ποσότητες χημικών ουσιών είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτή από τον καταναλωτή, αλλά η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι το αθροιστικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι σοβαρό.
Μέχρι στιγμής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει δώσει επίσημη απάντηση στις καταγγελίες της έκθεσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ουσίες αφαιρέθηκαν από τον αρχικό σχεδιασμό ή μεταφέρθηκαν σε διαφορετικές νομοθετικές διαδικασίες, ενώ σε άλλες οι προθεσμίες απλώς μετατέθηκαν χωρίς σαφή αιτιολόγηση.
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον της ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας των καταναλωτών: μπορεί η Ευρώπη να διατηρήσει τον ρόλο του παγκόσμιου προτύπου στην ασφάλεια χημικών προϊόντων, όταν οι αποφάσεις καθυστερούν επί χρόνια; Για εκατομμύρια πολίτες, και ιδιαίτερα για τα παιδιά που εκτίθενται καθημερινά σε προϊόντα υψηλής χρήσης, η απάντηση δεν είναι θεωρητική αλλά απολύτως πρακτική.
Διαβάστε εδώ την έκθεση των οργανώσεων ClientEarth και European Environmental Bureau (EEB) για την αργή αντίδραση των ευρωπαϊκών θεσμών:
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
