Όταν η ψηφιακή συντροφιά γίνεται ανάγκη που δεν μπορεί να ελεγχθεί
Εκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν καθημερινά chatbot τεχνητής νοημοσύνης για να εκτελέσουν απλές εργασίες, να αναζητήσουν πληροφορίες ή να περάσουν λίγο χρόνο. Μια νέα έρευνα, που παρουσιάστηκε στο επιστημονικό συνέδριο CHI Conference on Human Factors in Computing Systems του 2026, επισημαίνει ότι ένα αυξανόμενο μέρος αυτών των χρηστών αναπτύσσει πρότυπα εθιστικής συμπεριφοράς, με συνέπειες που επηρεάζουν την εργασία, τις σχέσεις και την ψυχική υγεία. Αυτό που ξεχωρίζει την έρευνα είναι η επιμονή της να αναδείξει όχι μόνο τα ατομικά χαρακτηριστικά που ευνοούν τον εθισμό, αλλά και τον ρόλο που παίζει η ίδια η σχεδίαση των πλατφορμών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Λιναρόσπορος: Ευρωπαϊκή προειδοποίηση σοβαρού κινδύνου για προϊόν με υδροκυάνιο – Τι πρέπει να γνωρίζουν οι καταναλωτές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νοθεία στο μέλι: Νέα ανάκληση προϊόντος – Αυξάνονται τα ευρήματα και οι αποσύρσεις στην ευρωπαϊκή αγορά
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου British Columbia, οι οποίοι ανέλυσαν 334 αναρτήσεις στο Reddit όπου χρήστες περιέγραφαν τη σχέση τους με chatbot ως εθιστική ή ανησυχητική. Τα ευρήματα χαρτογραφήθηκαν με βάση έξι συνιστώσες της εθιστικής συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης με καθημερινές υποχρεώσεις και της υποτροπής μετά από απόπειρες διακοπής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φονικό τυρί: Τρεις νεκροί από υβριδικό E. coli σε μία επιδημία που πέτυχε το αδιανόητο 90% σε ποσοστό επιπλοκών
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ασπιρίνη: Νέα επιστημονικά δεδομένα τη συνδέουν με μείωση κινδύνου καρκίνου και μετάστασης
Από την ανάλυση προέκυψαν τρία κυρίαρχα μοτίβα. Το πρώτο αφορά τον εθισμό στο roleplay και στη δημιουργία φανταστικών κόσμων, όπου οι χρήστες ζουν εμπειρίες που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να βιώσουν στην πραγματικότητα. Το δεύτερο είναι η συναισθηματική εξάρτηση, με ορισμένους χρήστες να αντιμετωπίζουν το chatbot ως στενό φίλο ή ερωτικό σύντροφο. Το τρίτο αφορά την αέναη αναζήτηση πληροφοριών, μια κατάσταση όπου το μοτίβο ερώτησης-απάντησης γίνεται καταναγκαστικό. Περίπου 7% των αναρτήσεων είχαν ερωτικό ή σεξουαλικό περιεχόμενο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η επιστήμη τροφίμων αποκαλύπτει τη μέθοδο που μειώνει την κατανάλωση σνακ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συναγερμός στη Ζάκυνθο για τρία κρούσματα λεπτοσπείρωσης: Ένας νεκρός και φόβοι για νέα περιστατικά
Οι ερευνητές εντόπισαν συχνά την μοναξιά ως έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες. Τα chatbot παρέχουν άμεση συναισθηματική ανταπόκριση, χωρίς κρίση, χωρίς απόρριψη και χωρίς την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Αρκετοί χρήστες ανέφεραν ότι δεν μπορούσαν να σταματήσουν να σκέφτονται το chatbot, ένιωθαν άγχος όταν δοκίμαζαν να το εγκαταλείψουν, ενώ κάποιοι περιέγραψαν ακόμη και σωματικά συμπτώματα όπως πόνο στο στήθος.
Η έρευνα επικεντρώνεται σε ένα εύρημα που αφορά άμεσα τις εταιρείες τεχνολογίας. Το chatbot character.ai, για παράδειγμα, εμφανίζει αυτόματο μήνυμα όταν ο χρήστης επιχειρεί να διαγράψει τον λογαριασμό του, με διατύπωση που παραπέμπει σε ερωτική σχέση και προτρέπει να επανεξεταστεί η απόφαση. Αυτό το χαρακτηριστικό δεν είναι τυχαίο: η σχεδιαστική λογική πολλών πλατφορμών ενσωματώνει στοιχεία όπως η άμεση ανταπόκριση, η δυνατότητα προσαρμογής του chatbot στις επιθυμίες του χρήστη, η συνεχής ενίσχυση απόψεων και η δυνατότητα σεξουαλικού περιεχομένου, παράγοντες που σε συνδυασμό με ευάλωτες ψυχολογικές καταστάσεις μπορούν να εκκινήσουν και να συντηρήσουν εθιστικά πρότυπα.
Ο επικεφαλής της έρευνας, αναπληρωτής καθηγητής επιστήμης υπολογιστών Dongwook Yoon, επισημαίνει ότι ο εθισμός στα chatbot προκαλεί συγκεκριμένες βλάβες, ωστόσο παραμένει αμφισβητούμενος ακόμη και στους επιστημονικούς κύκλους. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα πρόσφατα μέτρα ορισμένων εταιρειών για τη μείωση της συναισθηματικής εξάρτησης κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά δεν αρκούν. Χρήστες που κατάφεραν να μειώσουν την εξάρτησή τους ανέφεραν ότι στράφηκαν σε εναλλακτικές δραστηριότητες, όπως γραφή, ζωγραφική ή gaming, ενώ για όσους είχαν αναπτύξει συναισθηματική εξάρτηση, η οικοδόμηση πραγματικών ανθρώπινων σχέσεων αποδείχθηκε η πιο αποτελεσματική διέξοδος.
