Ο νοροϊός αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες τροφιμογενούς γαστρεντερίτιδας παγκοσμίως και συνδέεται συχνά με την κατανάλωση τροφίμων που καταναλώνονται χωρίς θερμική επεξεργασία. Ανάμεσα στις κατηγορίες τροφίμων που έχουν απασχολήσει ιδιαίτερα την επιστημονική κοινότητα βρίσκονται τα μαλακά φρούτα, όπως οι φράουλες, τα σμέουρα, τα βατόμουρα και τα blueberries, καθώς η μορφολογία τους, ο τρόπος παραγωγής τους και η κατανάλωσή τους χωρίς μαγείρεμα δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν τη μετάδοση του ιού όταν υπάρξει επιμόλυνση.
Οι φράουλες και γενικότερα τα berries έχουν συνδεθεί επανειλημμένα με επιδημίες τροφιμογενών ιώσεων διεθνώς. Κατά την περίοδο 1983–2018 καταγράφηκαν 94 επιδημίες που σχετίζονταν με μούρα και προκάλεσαν περίπου 23.000 περιστατικά νόσησης. Το 80% αυτών των επιδημιών αποδόθηκε σε τροφιμογενείς ιούς, με τον νοροϊό να αποτελεί τον συχνότερο αιτιολογικό παράγοντα και να συνδέεται με περισσότερες από 46 επιδημίες. Η μεγαλύτερη καταγράφηκε στη Γερμανία το 2012, όταν περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι εμφάνισαν γαστρεντερίτιδα μετά από κατανάλωση κατεψυγμένων φραουλών, με τον νοροϊό να ανιχνεύεται τόσο στα τρόφιμα όσο και σε δείγματα ασθενών. Αντίστοιχες επιδημίες έχουν σημειωθεί στη Σουηδία και τη Δανία, κυρίως από κατεψυγμένα σμέουρα, ενώ περιστατικά που συνδέθηκαν με κατεψυγμένα μούρα έχουν επίσης αναφερθεί στη Γαλλία, τη Νορβηγία, τη Φινλανδία και τον Καναδά.
Τώρα άλλη μία ανάκληση κατεψυγμένων φρούτων υπενθυμίζει τη σοβαρότητα αυτής της μόλυνσης. Η γερμανική εταιρεία Jütro Tiefkühlkost GmbH & Co. KG ανακοίνωσε την ανάκληση του προϊόντος ιδιωτικής ετικέτας της Lidl «Freshona Bio Beerenmischung erntefrisch tiefgefroren, 300 g», το οποίο διατέθηκε μέσω των καταστημάτων της αλυσίδας στην Αυστρία, καθώς δεν μπορούσε να αποκλειστεί η παρουσία νοροϊού σε συγκεκριμένες παρτίδες του προϊόντος.
Η ίδια η αλυσίδα προειδοποίησε ότι ο νοροϊός προκαλεί οξύ εμετό και διάρροια σε άτομα όλων των ηλικιών, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική απώλεια υγρών. Σε βρέφη, μικρά παιδιά, έγκυες γυναίκες και ηλικιωμένους ή σε άτομα με υποκείμενα νοσήματα, η ασθένεια μπορεί να είναι σοβαρή και προσθέτει: “Λόγω του πιθανού κινδύνου για την υγεία, οι πελάτες θα πρέπει να λάβουν υπόψη την ανάκληση και να μην καταναλώσουν το προϊόν. Εάν γνωρίζετε κάποιον άλλο που ενδέχεται να επηρεάζεται από αυτήν την ανάκληση, παρακαλούμε προωθήστε τις πληροφορίες αυτές σε αυτόν. Η παρούσα προειδοποίηση δεν υπονοεί ότι η Lidl Austria προκάλεσε τον κίνδυνο.” Η ανάκληση αφορά αποκλειστικά τις παρτίδες L180426H3, L180426L3, L190426L3 και L190426N3 με ημερομηνίες ελάχιστης διατηρησιμότητας 17 και 18 Απριλίου 2028. Οι καταναλωτές κλήθηκαν να μην καταναλώσουν το προϊόν και να το επιστρέψουν στα καταστήματα για επιστροφή χρημάτων.
Σωρεία διεθνών περιστατικών ανάκλησης και επιδημιών έχουν συνδεθεί με μούρα και ιδιαίτερα με κατεψυγμένες φράουλες και berries. Η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία έχει καταγράψει επανειλημμένα τη σύνδεση των μαλακών φρούτων με τον νοροϊό, ενώ πρόσφατες μελέτες εξετάζουν τόσο την παρουσία του ιού σε τρόφιμα όσο και την ικανότητά του να παραμένει μολυσματικός μέσα στις φράουλες και άλλα μούρα. Δύο πρόσφατες επιστημονικές εργασίες, εξετάζουν διαφορετικές πτυχές του ίδιου ζητήματος. Η πρώτη αξιολογεί την παρουσία του νοροϊού σε τρόφιμα που διακινούνται στην ελληνική αγορά, ενώ η δεύτερη διερευνά εργαστηριακά τη συμπεριφορά του ιού στις φράουλες και τα blueberries μετά την κατανάλωσή τους.
Η πρώτη μελέτη δημοσιεύθηκε το 2025 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Pathogens από ερευνητές του Τμήματος Δημόσιας Υγείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών και του Τμήματος Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. Στόχος της ήταν η πενταετής επιτήρηση της παρουσίας του ιού της ηπατίτιδας Α και του νοροϊού σε τρόφιμα ελληνικής και εισαγόμενης προέλευσης που ελέγχθηκαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2019–2024.
Συνολικά εξετάστηκαν 266 δείγματα τροφίμων στο πλαίσιο υποχρεωτικών ελέγχων που πραγματοποιήθηκαν από αρμόδιες κρατικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των τελωνειακών υπηρεσιών. Για τον νοροϊό αναλύθηκαν 64 δείγματα, τα οποία προέρχονταν από λαχανικά, φρούτα, μαλακά φρούτα και μούρα, μεταποιημένα τρόφιμα και προϊόντα ζωικής προέλευσης. Η κατηγορία των μαλακών φρούτων περιλάμβανε φράουλες, σμέουρα, blueberries, cranberries και άλλα berries. Από τα 64 δείγματα που εξετάστηκαν για νοροϊό, τα 31 αφορούσαν αυτή την κατηγορία, αποτελώντας σχεδόν το μισό του συνόλου των δειγμάτων.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δύο από τα 31 δείγματα μαλακών φρούτων ήταν θετικά για νοροϊό, γεγονός που αντιστοιχεί σε ποσοστό θετικότητας 6,45% για τη συγκεκριμένη κατηγορία τροφίμων. Στο σύνολο των 64 δειγμάτων νοροϊού εντοπίστηκαν τέσσερα θετικά δείγματα, με συνολικό ποσοστό θετικότητας 6,25%. Ο πίνακας των αποτελεσμάτων καταγράφει ότι τα δύο θετικά δείγματα μαλακών φρούτων ήταν φρέσκες φράουλες ελληνικής προέλευσης. Τα υπόλοιπα δύο θετικά δείγματα αφορούσαν ένα δείγμα κερασιών και ένα δείγμα επεξεργασμένου προϊόντος τομάτας, επίσης ελληνικής προέλευσης. Συνολικά, όλα τα θετικά δείγματα νοροϊού προέρχονταν από εγχώρια προϊόντα.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα μαλακά φρούτα αποτελούν κατηγορία τροφίμων υψηλού ενδιαφέροντος για την επιτήρηση της παρουσίας ιών, καθώς συλλέγονται κυρίως με το χέρι και καταναλώνονται συνήθως χωρίς θερμική επεξεργασία. Παράλληλα επισημαίνουν ότι το περιορισμένο πλήθος θετικών δειγμάτων δεν επιτρέπει την εξαγωγή γενικευμένων συμπερασμάτων για την πραγματική συχνότητα επιμόλυνσης στην αγορά και αναφέρουν ως περιορισμούς της μελέτης το μικρό μέγεθος του δείγματος και την πιθανότητα μεροληψίας στη δειγματοληψία.
Η δεύτερη μελέτη δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Foods από το Center for Food Safety του Τμήματος Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων του Πανεπιστημίου της Τζόρτζια (University of Georgia, ΗΠΑ). Αντικείμενό της ήταν η διερεύνηση της επιβίωσης ενός εργαστηριακού υποκατάστατου του ανθρώπινου νοροϊού, του Tulane virus, μέσα σε smoothies από φράουλες και blueberries, καθώς και κατά τη διέλευσή του από προσομοιωμένες συνθήκες πέψης. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το διεθνώς αναγνωρισμένο πρότυπο INFOGEST, το οποίο προσομοιώνει διαδοχικά το περιβάλλον του στόματος, του στομάχου και του λεπτού εντέρου με φυσιολογικές τιμές pH, πεπτικά ένζυμα και χολικά άλατα. Σκοπός ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσο ο ιός διατηρεί τη μολυσματικότητά του κατά τη διάρκεια της πέψης όταν βρίσκεται μέσα στη μήτρα των φρούτων.
Στα πειράματα παρασκευάστηκαν smoothies από φρέσκες φράουλες και blueberries, στα οποία προστέθηκε ο Tulane virus. Τα δείγματα διατηρήθηκαν τόσο σε θερμοκρασία ψύξης όσο και σε θερμοκρασία σώματος πριν υποβληθούν στις διαδοχικές φάσεις της προσομοιωμένης πέψης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο ιός διατήρησε τη μολυσματικότητά του στα smoothies φράουλας τόσο στους 4°C όσο και στους 37°C, χωρίς να παρατηρηθούν στατιστικά σημαντικές μεταβολές κατά τη διάρκεια του πειράματος. Αντίθετα, στα smoothies από blueberries καταγράφηκε μικρή μείωση της μολυσματικότητας, περίπου μισής λογαριθμικής μονάδας, κυρίως στους 37°C. Κατά την προσομοίωση της πέψης, ο Tulane virus παρέμεινε ουσιαστικά σταθερός τόσο στις φράουλες όσο και στα blueberries. Στις φράουλες δεν καταγράφηκαν στατιστικά σημαντικές μεταβολές της μολυσματικότητας κατά τη διέλευση από το στόμα, το στομάχι και το έντερο, ενώ στα blueberries η συνολική μείωση παρέμεινε περιορισμένη.
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης πιθανούς λόγους για τη μεγαλύτερη σταθερότητα του ιού στις φράουλες σε σύγκριση με τα blueberries. Αναφέρουν ότι η διαφορετική σύσταση των φρούτων, η περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες, οι συγκεντρώσεις μεταλλικών στοιχείων και οι διαφορές στο pH ενδέχεται να επηρεάζουν τη διατήρηση της μολυσματικότητας του ιού μέσα στη μήτρα του καρπού. Επιπλέον, σημειώνουν ότι οι φράουλες εμφανίζονται συχνότερα στη διεθνή βιβλιογραφία ως τρόφιμο που εμπλέκεται σε επιδημίες νοροϊού, γεγονός που αποδίδεται τόσο στα χαρακτηριστικά της επιφάνειάς τους όσο και στον τρόπο συγκομιδής τους.
Στα τελικά συμπεράσματα της μελέτης αναφέρεται ότι ο εργαστηριακός υποκατάστατος του ανθρώπινου νοροϊού παρέμεινε μολυσματικός μετά από προσομοιωμένες συνθήκες πέψης όταν βρισκόταν μέσα στα μούρα, με ακόμη μεγαλύτερη σταθερότητα στις φράουλες σε σχέση με τα blueberries. Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν τη σημασία της πρόληψης της αρχικής επιμόλυνσης των μούρων μέσω της εφαρμογής κατάλληλων μέτρων υγιεινής και ελέγχου κατά την παραγωγή και τη διαχείριση των τροφίμων.
