Νέα και σαφώς σοβαρότερη τροπή παίρνει η υπόθεση του προϊόντος της Lidl, για την οποία το cibum ενημέρωσε τους καταναλωτές από χθες. Η υπόθεση, που έγινε αρχικά γνωστή μέσω επίσημης προειδοποίησης της υγειονομικής αρχής της Τσεχίας, δημοσιεύτηκε στην ευρωπαϊκή πύλη για επικίνδυνα τρόφιμα και έχει πλέον φτάσει και στην Ελλάδα, με τη Lidl Hellas να προχωρά σε δημόσια ανάκληση συγκεκριμένης παρτίδας που επιβεβαιώνει ότι πωλήθηκε στα καταστήματά της. Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσα στο 2026 ο διευθυντής του Τμήματος Προστασίας Δημόσιας Υγείας της Τσεχίας έχει εκδώσει μόλις τρεις ενημερώσεις για επικίνδυνα τρόφιμα, ενώ στο αντίστοιχο δημόσιο αρχείο εντοπίζεται μία ανακοίνωση το 2025 και μία το 2020. Πρόκειται, επομένως, για διαδικασία δημόσιας ενημέρωσης που δεν ενεργοποιείται συχνά και αφορά συγκεκριμένες περιπτώσεις κινδύνου για τους καταναλωτές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελληνικά σταφύλια με φυτοφάρμακο 462,5% πάνω από το όριο – Ευρωπαϊκή ειδοποίηση για σοβαρό κίνδυνο
Η αφλατοξίνη Β1 θεωρείται ιδιαίτερα σοβαρός επιμολυντής τροφίμων. Όπως αναφέρει η ίδια η τσεχική αρχή, πρόκειται για γονοτοξική και καρκινογόνο μυκοτοξίνη που επιδρά κυρίως στο ήπαρ. Υψηλή βραχυχρόνια έκθεση μπορεί να προκαλέσει οξεία ηπατική βλάβη και διαταραχή της λειτουργίας του ήπατος, ενώ η χρόνια έκθεση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Στο ευρωπαϊκό σύστημα RASFF η υπόθεση έχει χαρακτηριστεί Alert Notification με τον κίνδυνο να αξιολογείται ως «Serious». Η ειδοποίηση υποβλήθηκε από τη Γερμανία στις 7 Σεπτεμβρίου και στην καταχώρηση εμφανίζονται η Γερμανία, η Βουλγαρία, η Τσεχία, η Ελλάδα, η Ουγγαρία, η Λιθουανία και η Σλοβενία ως χώρες διανομής, ενώ η Ιταλία καταγράφεται ως χώρα προέλευσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση Ferrero: 1.488 συσκευασίες με σοκολατάκια αποσύρονται από την αγορά
Η ελληνική ανάκληση αφορά το προϊόν βιολογική φρουτόκρεμα μάνγκο, μήλο και ροδάκινο Lupilu, προϊόν ιδιωτικής ετικέτας για μωρά από 6 μηνών, σε συσκευασία 100 g (δείτε φωτογραφίες παρακάτω) με την ονομασία «Lupilu Bio Μήλο-Ροδάκινο-Μάνγκο, 100g», με ημερομηνία λήξης 05/06/2027 και αριθμό παρτίδας 14 L156 D. Προμηθευτής είναι η CBS GmbH & Co. KG, η οποία, σύμφωνα με την ανακοίνωση, προχωρά στην ανάκληση μετά τον εντοπισμό αυξημένων επιπέδων αφλατοξινών στο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου.
Η ανακοίνωση της Lidl Hellas είναι κατηγορηματική ως προς τις οδηγίες προς τους καταναλωτές: τους καλεί να λάβουν υπόψη την ανάκληση και «να μην καταναλώσουν σε καμία περίπτωση» το επηρεαζόμενο προϊόν. Παράλληλα, αναφέρει ότι οι αφλατοξίνες είναι μυκητοτοξίνες, δηλαδή τοξίνες που παράγονται από μύκητες, και μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στο συκώτι και στα νεφρά. Όσοι καταναλωτές διαθέτουν συσκευασία με LOT 14 L156 D και ημερομηνία 05/06/2027 μπορούν να την επιστρέψουν σε οποιοδήποτε κατάστημα Lidl, με επιστροφή του αντιτίμου ακόμη και χωρίς την απόδειξη αγοράς. Η ανάκληση αφορά αποκλειστικά τη συγκεκριμένη παρτίδα, ενώ, σύμφωνα με την εταιρεία, άλλα προϊόντα Lupilu και άλλα προϊόντα του ίδιου προμηθευτή που πωλούνται στη Lidl Hellas δεν επηρεάζονται.
Στην ευρωπαϊκή ειδοποίηση καταγράφονται έξι εργαστηριακά αποτελέσματα για αφλατοξίνη Β1, με τιμές από 0,266 έως 0,32 μg/kg. Η υψηλότερη καταγεγραμμένη τιμή των 0,32 μg/kg είναι, σε καθαρά αριθμητικούς όρους, 3,2 φορές μεγαλύτερη από το επίπεδο των 0,10 μg/kg που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την AFB1 στην αντίστοιχη κατηγορία βρεφικών τροφών.
Η παρτίδα που ανακαλείται στην Ελλάδα δεν είναι η ίδια με εκείνη που έχει κατονομαστεί στις ανακλήσεις της Τσεχίας και τη Σλοβενίας. Η ελληνική ανάκληση αφορά το LOT 14 L156 D, με ημερομηνία 05/06/2027, ενώ οι αρχές της Τσεχίας και της Σλοβενίας είχαν προειδοποιήσει για το LOT 15 L161 D, με ημερομηνία 10/06/2027.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, η υγειονομική αρχή της Τσεχίας προειδοποίησε τους καταναλωτές να μην καταναλώσουν το Lupilu Bio/Organic Apple-Peach-Mango, 6+ months, 100 g, της παρτίδας 15 L161 D. Σύμφωνα με το τσεχικό υπουργείο Υγείας, η υπόθεση είχε φτάσει στις αρχές μέσω RASFF, έπειτα από εσωτερικό έλεγχο της Lidl Magyarország στην Ουγγαρία, ενώ εργαστηριακή εξέταση επιβεβαίωσε την παρουσία αφλατοξίνης Β1. Το προϊόν είχε ήδη παραδοθεί στα κέντρα διανομής της Lidl στην Τσεχία.
Μία ημέρα αργότερα, στις 9 Σεπτεμβρίου, ήρθε η επίσημη ανακοίνωση της Σλοβενίας. Η Υγειονομική Επιθεώρηση της χώρας ανέφερε ότι ενημερώθηκε μέσω RASFF για τη διανομή του προϊόντος και ότι στο LOT 15 L161 D εντοπίστηκε αφλατοξίνη Β1 σε ποσότητα που υπερέβαινε το επιτρεπόμενο όριο. Ακολούθησε εθελοντική ανάκληση από τους καταναλωτές, με προμηθευτή και εκεί την CBS GmbH & Co. KG. Η ελληνική ανάκληση αποκαλύπτει επομένως ότι η υπόθεση δεν περιορίζεται σε μία μόνο παρτίδα. Στην Ελλάδα ανακαλείται το LOT 14 L156 D, ενώ στην Τσεχία και τη Σλοβενία οι επίσημες προειδοποιήσεις αφορούν το LOT 15 L161 D. Το LOT 14 L156 D είχε εμφανιστεί προηγουμένως και στη Λιθουανία, όπου είχε πραγματοποιηθεί προληπτική απόσυρση του ίδιου προϊόντος.
Στη Γερμανία το RASFF καταγράφει απόσυρση από την αγορά, ενώ στη Σλοβενία έχει πραγματοποιηθεί ανάκληση από τους καταναλωτές. Παράλληλα, έχουν καταχωρηθεί διαδοχικά follow-ups από τις ιταλικές αρχές, καθώς συνεχίζεται η διερεύνηση της υπόθεσης στην αλυσίδα παραγωγής και διανομής.
Πώς οι αφλατοξίνες καταλήγουν στα τρόφιμα
Οι αφλατοξίνες δεν αποτελούν πρόσθετα τροφίμων ούτε ουσίες που χρησιμοποιούνται σκόπιμα κατά την παραγωγή. Είναι μυκοτοξίνες που παράγονται από ορισμένα είδη μυκήτων Aspergillus. Η επιμόλυνση γεωργικών πρώτων υλών μπορεί να συμβεί τόσο πριν όσο και μετά τη συγκομιδή, με τις υψηλές θερμοκρασίες και την υγρασία να αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την ανάπτυξη των μυκήτων.
Εφόσον μια επιμολυσμένη πρώτη ύλη εισέλθει στην παραγωγική διαδικασία, οι αφλατοξίνες μπορούν να καταλήξουν και στο τελικό τρόφιμο. Η πρόληψη της επιμόλυνσης, ο σωστός έλεγχος των πρώτων υλών και οι κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης αποτελούν γι’ αυτό κρίσιμα σημεία ελέγχου στην αλυσίδα τροφίμων. Στη συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχει δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής ποια πρώτη ύλη ή ποιο ακριβώς στάδιο της παραγωγικής αλυσίδας αποτέλεσε την πηγή της επιμόλυνσης.
Γιατί προκαλεί ανησυχία η αφλατοξίνη Β1
Η αφλατοξίνη Β1 (AFB1) συγκαταλέγεται στις ισχυρότερες γονοτοξικές και καρκινογόνες αφλατοξίνες και το ήπαρ αποτελεί βασικό όργανο-στόχο. Η EFSA αναφέρει ότι οι αφλατοξίνες είναι γονοτοξικές και καρκινογόνες και ότι η AFB1 μπορεί να προκαλέσει ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα στον άνθρωπο. Η πλέον πρόσφατη ολοκληρωμένη επιστημονική αξιολόγηση της EFSA ειδικά για τις αφλατοξίνες στα τρόφιμα δημοσιεύθηκε το 2020 από την επιστημονική ομάδα CONTAM. Η αξιολόγηση εξέτασε τις AFB1, AFB2, AFG1, AFG2 και AFM1 και αξιοποίησε περισσότερα από 200.000 αναλυτικά αποτελέσματα. Η EFSA κατέληξε ότι τα επίπεδα έκθεσης που υπολογίστηκαν δημιουργούν ανησυχία για τη δημόσια υγεία.
Για γονοτοξικές και καρκινογόνες ουσίες όπως η AFB1, η αξιολόγηση δεν βασίζεται σε μια απλή λογική «ασφαλούς ημερήσιας δόσης». Η EFSA χρησιμοποιεί την προσέγγιση του Περιθωρίου Έκθεσης (Margin of Exposure – MOE), η οποία εφαρμόζεται όταν δεν είναι κατάλληλο ή δυνατό να καθοριστεί μια τιμή καθοδήγησης με βάση την υγεία. Για τέτοιες ουσίες, η έκθεση μέσω της διατροφής επιδιώκεται να διατηρείται όσο το δυνατόν χαμηλότερα.
Το προϊόν που ανακαλείται
