Υπολείμματα χλωρπυριφού (chlorpyrifos) εντοπίστηκαν σε κόκκινες φακές (Lens culinaris) προέλευσης Ουκρανίας κατά τον επίσημο έλεγχο στα σύνορα της Πολωνίας. Η κοινοποίηση καταχωρίστηκε στο ευρωπαϊκό σύστημα RASFF ως «border rejection notification», με το φορτίο να δεσμεύεται πριν διατεθεί στην αγορά και να αποφασίζεται η επιστροφή του στον αποστολέα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Βρασμένα φρέσκα φασολάκια: Τρεις επιστημονικές μελέτες δίνουν απαντήσεις για το δημοφιλές ελληνικό φαγητό
Η εργαστηριακή ανάλυση της 6ης Αυγούστου έδειξε chlorpyrifos σε συγκέντρωση 0,055 mg/kg, έναντι μέγιστου επιπέδου 0,01 mg/kg που αναφέρεται στην κοινοποίηση, συγκέντρωση 5,5 φορές υψηλότερη από το όριο. Η αξιολόγηση του RASFF χαρακτηρίζει τον κίνδυνο ως «δυνητικά σοβαρός κίνδυνος».
Ο χλωρπυριφός είναι οργανοφωσφορικό εντομοκτόνο που χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες για την καταπολέμηση εντόμων σε γεωργικές καλλιέργειες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε το 2020 να μην ανανεώσει την έγκρισή του. Η απόφαση ακολούθησε την αξιολόγηση της EFSA, η οποία εντόπισε ανησυχίες σχετικά με πιθανή γονοτοξικότητα και αναπτυξιακή νευροτοξικότητα. Η EFSA έκρινε επίσης ότι, με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, δεν μπορούσαν να καθοριστούν τοξικολογικές τιμές αναφοράς που θα επέτρεπαν την ολοκλήρωση της συνήθους εκτίμησης κινδύνου.
Μετά τη μη ανανέωση, τα ανώτατα όρια καταλοίπων χλωρπυριφού και chlorpyrifos-methyl στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές μειώθηκαν στην ΕΕ στο χαμηλότερο επίπεδο που μπορούσαν να προσδιορίσουν τα εργαστήρια. Οι απαιτήσεις εφαρμόζονται τόσο στα ευρωπαϊκά τρόφιμα όσο και στα εισαγόμενα προϊόντα.
Η παρουσία χλωρπυριφού στις φακές μπορεί να προκύψει από εφαρμογή του εντομοκτόνου στην καλλιέργεια σε χώρα όπου εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, από μη τήρηση των απαιτούμενων χρονικών διαστημάτων μεταξύ εφαρμογής και συγκομιδής ή από διασταυρούμενη επιμόλυνση κατά την αποθήκευση, μεταφορά και διαχείριση. Η διερεύνηση κάθε μη συμμόρφωσης απαιτεί ιχνηλασιμότητα μέχρι το αγροτεμάχιο και την παρτίδα, στοιχεία για τις φυτοπροστατευτικές εφαρμογές, έλεγχο προμηθευτών και κατάλληλες εργαστηριακές αναλύσεις.
Για τις επιχειρήσεις που εισάγουν ή συσκευάζουν όσπρια, η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται στα πιστοποιητικά του προμηθευτή. Η αξιολόγηση κινδύνου ανά χώρα, καλλιέργεια και προμηθευτή, οι προδιαγραφές για υπολείμματα φυτοφαρμάκων, η δειγματοληψία βάσει κινδύνου και οι πολυϋπολειμματικές αναλύσεις σε διαπιστευμένα εργαστήρια μειώνουν την πιθανότητα εισόδου μη συμμορφούμενων παρτίδων στην εφοδιαστική αλυσίδα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν προϊόντα από διαφορετικούς παραγωγούς ή παρτίδες αναμειγνύονται πριν από τη συσκευασία, επειδή δυσχεραίνεται η διερεύνηση της αρχικής πηγής.
Η ανίχνευση του 2026 δεν είναι η πρώτη ευρωπαϊκή περίπτωση χλωρπυριφού σε φακές. Τον Ιούνιο του 2023 η Δανία κοινοποίησε μέσω RASFF χλωρπυριφό σε σπασμένες κόκκινες φακές από την Ινδία. Η υπόθεση καταγράφηκε μετά από επίσημο έλεγχο στην αγορά, χαρακτηρίστηκε δυνητικά σοβαρή και οδήγησε σε απόσυρση από την αγορά.
Ο χλωρπυριφός δρα αναστέλλοντας την ακετυλοχολινεστεράση, ένζυμο απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος. Σε σημαντική οξεία έκθεση τα οργανοφωσφορικά μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα όπως ναυτία, εμετό, κοιλιακές διαταραχές, εφίδρωση, διαταραχές της όρασης, μυϊκή αδυναμία και, σε σοβαρές δηλητηριάσεις, αναπνευστικές και νευρολογικές επιπλοκές. Οι ανησυχίες που οδήγησαν στην ευρωπαϊκή απόφαση για τον χλωρπυριφό αφορούν ιδιαίτερα πιθανές επιδράσεις στη νευροανάπτυξη, με την EFSA να λαμβάνει υπόψη και επιδημιολογικά δεδομένα για νευροαναπτυξιακές εκβάσεις στα παιδιά.
Για τον καταναλωτή, η υπέρβαση ενός MRL δεν ισοδυναμεί από μόνη της με οξεία δηλητηρίαση μετά την κατανάλωση μιας μερίδας. Τα ανώτατα όρια καταλοίπων είναι κανονιστικά όρια συμμόρφωσης και η αξιολόγηση της πραγματικής έκθεσης εξαρτάται από τη συγκέντρωση, την ποσότητα που καταναλώνεται, τη συχνότητα κατανάλωσης και το σωματικό βάρος. Η αγορά επώνυμων και πλήρως ιχνηλάσιμων προϊόντων, η διατήρηση της συσκευασίας και του αριθμού παρτίδας και η παρακολούθηση επίσημων ανακλήσεων επιτρέπουν στον καταναλωτή να ταυτοποιήσει γρήγορα ένα προϊόν όταν δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένη μη συμμόρφωση. Η περίπτωση της Ουκρανίας δεν αφορά, με τα δημοσιευμένα στοιχεία της κοινοποίησης, ανάκληση από καταναλωτές, καθώς το συγκεκριμένο φορτίο σταμάτησε στον συνοριακό έλεγχο πριν εισέλθει στην αγορά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ελληνικό έξτρα παρθένο ελαιόλαδο: Τρεις αναφορές σε ένα μήνα από τη Γερμανία, για νοθεία με ηλιέλαιο
- Ελλάδα: Αποσύρθηκε τελικά από την αγορά το πιάτο με τη μετανάστευση μελαμίνης στα τρόφιμα (φωτογραφία) – Η νέα ενημέρωση του RASFF
- Σύκα: Επιστήμονες ξεκαθαρίζουν αν μπορούμε να τρώμε άφοβα τη φλούδα τους και τι συμβαίνει όταν τα βάζουμε στο ψυγείο
- Το τυρί τσένταρ στην τελευταία θέση νέας επιστημονικής αξιολόγησης του Κέμπριτζ
