Περισσότερες από 400 εκατομμύρια οξείες, ακούσιες δηλητηριάσεις από φυτοφάρμακα εκτιμάται ότι συμβαίνουν κάθε χρόνο σε ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Public Health. Η συντριπτική πλειονότητα δεν είναι θανατηφόρες, όμως περίπου 11.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους από ακούσια δηλητηρίαση από φυτοφάρμακα.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το εύρημα για τους ανθρώπους που εργάζονται στη γεωργία. Με βάση έναν παγκόσμιο αγροτικό και επαγγελματικό πληθυσμό περίπου 934 εκατομμυρίων ανθρώπων, οι ερευνητές υπολογίζουν ότι περίπου το 46% των αγροτών και των εργαζομένων στη γεωργία υφίσταται κάθε χρόνο οξεία, ακούσια δηλητηρίαση από φυτοφάρμακα.
Η μελέτη με τίτλο «Worldwide unintentional acute pesticide poisonings: reassessing the occupational and non-occupational burden» αποτελεί επικαιροποίηση προηγούμενης συστηματικής ανασκόπησης και οι ερευνητές της Wolfgang Boedeker, Meriel Watts, Peter Clausing και Emily Marquez εξέτασαν δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία και τη βάση δεδομένων θνησιμότητας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
402 έως 433 εκατομμύρια δηλητηριάσεις κάθε χρόνο
Οι ερευνητές εξέτασαν στοιχεία για 139 χώρες. Για τις 62 χώρες υπήρχαν δεδομένα από 214 δημοσιεύσεις που κάλυπταν την περίοδο 2006-2023, ενώ για ακόμη 77 χώρες χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία θνησιμότητας του ΠΟΥ. Από τις δημοσιεύσεις που συμπεριλήφθηκαν προέκυψαν 369.632 ετήσιες περιπτώσεις οξείας, ακούσιας δηλητηρίασης από φυτοφάρμακα, εκ των οποίων 9.182 ήταν θανατηφόρες και 360.450 μη θανατηφόρες.
Με βάση αυτά τα δεδομένα και τις στατιστικές προεκτάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι οι ετήσιες περιπτώσεις κυμαίνονται μεταξύ 402 και 433 εκατομμυρίων. Η ανώτερη εκτίμηση αντιστοιχεί σε περίπου 433,7 εκατομμύρια μη θανατηφόρες οξείες δηλητηριάσεις στον αγροτικό και επαγγελματικό πληθυσμό, ενώ οι θάνατοι από ακούσια δηλητηρίαση υπολογίστηκαν σε περίπου 11.413 ετησίως.
Αυτό σημαίνει ότι το εντυπωσιακό νούμερο των 433 εκατομμυρίων που αποτυπώνεται και στον χάρτη της μελέτης δεν αφορά 433 εκατομμύρια θανάτους ούτε 433 εκατομμύρια δηλητηριάσεις με θανατηφόρα έκβαση, αλλά κυρίως μη θανατηφόρες οξείες δηλητηριάσεις στον αγροτικό/επαγγελματικό πληθυσμό. Η διευκρίνιση αυτή είναι σημαντική για την ορθή ανάγνωση των αποτελεσμάτων.
Η Νότια Ασία συγκεντρώνει τα περισσότερα περιστατικά
Ο χάρτης που συνοδεύει τη μελέτη αποτυπώνει με εντυπωσιακό τρόπο τη γεωγραφική κατανομή των μη θανατηφόρων ακούσιων δηλητηριάσεων από φυτοφάρμακα.
Η Νότια Ασία βρίσκεται μακράν στην πρώτη θέση, με εκτιμώμενες 213.957.668 μη θανατηφόρες δηλητηριάσεις ετησίως. Ακολουθεί η Νοτιοανατολική Ασία, με περίπου 60.755.662 περιστατικά, και η Ανατολική Αφρική, με περίπου 49.344.016. Στην Αφρική η εικόνα είναι επίσης ιδιαίτερα επιβαρυμένη. Η Δυτική Αφρική εκτιμάται σε περίπου 30,6 εκατομμύρια μη θανατηφόρες περιπτώσεις ετησίως, η Κεντρική και Νότια Αφρική σε 24,8 εκατομμύρια και η Βόρεια Αφρική σε περίπου 10,3 εκατομμύρια.
Στην Ευρώπη οι εκτιμήσεις είναι σημαντικά χαμηλότερες, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι το πρόβλημα απουσιάζει. Για τη Νότια Ευρώπη η μελέτη υπολογίζει περίπου 1,55 εκατομμύρια μη θανατηφόρες περιπτώσεις ετησίως, ενώ για την Ανατολική Ευρώπη περίπου 615.000. Η Δυτική Ευρώπη εκτιμάται σε περίπου 106.000 και η Βόρεια Ευρώπη σε περίπου 257.000.
Στην Ινδία 169 εκατομμύρια περιπτώσεις τον χρόνο
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι η Ινδία, για την οποία οι ερευνητές εκτιμούν περίπου 169 εκατομμύρια μη θανατηφόρες οξείες δηλητηριάσεις ετησίως στον αγροτικό και επαγγελματικό πληθυσμό. Η εκτίμηση βασίζεται σε ποσοστό δηλητηριάσεων περίπου 73,6% και σε αγροτικό πληθυσμό περίπου 230 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Σε επίπεδο επιπολασμού, ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το παράδειγμα της Μπουρκίνα Φάσο, όπου η μελέτη καταγράφει την υψηλότερη εκτιμώμενη ετήσια συχνότητα μεταξύ των χωρών που εξετάστηκαν, περίπου 84%. Αντίθετα, οι διαθέσιμες εκτιμήσεις για τις ΗΠΑ είναι μόλις 0,04%, ένα αποτέλεσμα που οι ίδιοι οι ερευνητές θεωρούν πιθανό να υποεκτιμά σημαντικά την πραγματική έκταση του προβλήματος.
Η μεγάλη διαφοροποίηση μεταξύ χωρών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι αγρότες μιας χώρας είναι δεκάδες φορές ασφαλέστεροι από εκείνους μιας άλλης. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι διαθέσιμες μελέτες διαφέρουν σημαντικά ως προς τον σχεδιασμό, τον τρόπο καταγραφής των συμπτωμάτων και τον πληθυσμό που εξετάζεται. Επομένως, οι παγκόσμιες και περιφερειακές εκτιμήσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εκτιμήσεις με σημαντικές αβεβαιότητες και όχι ως ακριβής καταμέτρηση περιστατικών.
Τα περιστατικά μπορεί να είναι πολύ περισσότερα
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αναδεικνύει η έρευνα είναι η υποκαταγραφή. Πολλές δηλητηριάσεις δεν φτάνουν ποτέ στις υγειονομικές υπηρεσίες και, κατά συνέπεια, δεν καταγράφονται στις επίσημες στατιστικές.
Οι ερευνητές αναφέρουν χαρακτηριστικά ότι σε μελέτη σε περιοχή παραγωγής πατάτας στον Ισημερινό, για κάθε θάνατο από φυτοφάρμακα εκτιμήθηκαν περίπου 10 νοσηλείες, 40 δηλητηριάσεις που έφτασαν σε ιατρική φροντίδα, περίπου 400 περιστατικά χωρίς κλινική φροντίδα και έως 4.000 περιπτώσεις υποκλινικής νευροτοξικότητας. Πρόκειται για παράδειγμα συγκεκριμένης περιοχής και όχι για παγκόσμια αναλογία, όμως δείχνει πόσο μεγάλη μπορεί να είναι η απόσταση ανάμεσα στα περιστατικά που καταγράφονται και σε εκείνα που πραγματικά συμβαίνουν. Η ίδια η μελέτη αναφέρει ότι πρόσφατη έρευνα έχει υπολογίσει πως η συνήθης επιτήρηση στην κοινότητα μπορεί να υποεκτιμά τις επαγγελματικές δηλητηριάσεις από φυτοφάρμακα ακόμη και κατά έναν παράγοντα 71.
Τα φυτοφάρμακα χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο
Οι ερευνητές συνδέουν το μέγεθος του προβλήματος και με τη συνεχιζόμενη αύξηση της χρήσης φυτοφαρμάκων παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η μελέτη, η παγκόσμια χρήση φυτοφαρμάκων έφτασε περίπου τους 3,8 εκατομμύρια τόνους το 2023, δηλαδή περίπου διπλασιάστηκε σε σχέση με το 1990. Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι οι διεθνείς πολιτικές για τα φυτοφάρμακα έχουν συχνά επικεντρωθεί περισσότερο στις σκόπιμες δηλητηριάσεις και τις αυτοκτονίες, ενώ η πολύ μεγαλύτερη σε αριθμό κατηγορία των μη θανατηφόρων, ακούσιων και κυρίως επαγγελματικών δηλητηριάσεων έχει παραμείνει σε δεύτερο πλάνο.
Αυτό θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς μια οξεία δηλητηρίαση μπορεί να αποτελεί ένδειξη σημαντικής έκθεσης σε φυτοφάρμακα και να συνδέεται με επιπτώσεις στην υγεία, πέρα από το ίδιο το οξύ επεισόδιο. Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι οι οξείες δηλητηριάσεις έχουν κόστος που δεν αποτυπώνεται μόνο στους θανάτους: απώλεια ποιότητας ζωής, οικονομική επιβάρυνση, απώλεια ευεξίας και αδυναμία εργασίας.
Στο επίκεντρο τα πιο επικίνδυνα φυτοφάρμακα
Οι ερευνητές ζητούν αυστηρότερη αντιμετώπιση των ιδιαίτερα επικίνδυνων φυτοφαρμάκων (Highly Hazardous Pesticides – HHPs) και υπενθυμίζουν τη σύσταση του FAO για σταδιακή κατάργησή τους, όπου οι κίνδυνοι δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα φυτοφάρμακα που ταξινομούνται από τον ΠΟΥ ως Κλάση Ia, «εξαιρετικά επικίνδυνα», και Κλάση Ib, «ιδιαίτερα επικίνδυνα». Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η χρήση τους θα πρέπει να περιορίζεται σε κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και να συνοδεύεται από επαρκή μέτρα προστασίας.
Παράλληλα, η μελέτη σημειώνει ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδόν όλα τα φυτοφάρμακα με υψηλή οξεία τοξικότητα έχουν απαγορευτεί και ότι για τους επαγγελματίες χρήστες απαιτείται πιστοποίηση κατάλληλης εκπαίδευσης, η οποία πρέπει να ανανεώνεται περιοδικά.
Μια εκτίμηση με αβεβαιότητες, αλλά με σαφές μήνυμα
Οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ότι η παγκόσμια εκτίμηση έχει περιορισμούς. Σε ορισμένες χώρες υπάρχουν ελάχιστα διαθέσιμα δεδομένα, σε άλλες οι εκτιμήσεις βασίζονται σε μία μόνο μελέτη, ενώ σημαντικές περιοχές δεν διαθέτουν επαρκή εθνικά στοιχεία. Για παράδειγμα, δεν υπήρχαν διαθέσιμες εθνικές εκτιμήσεις για μη θανατηφόρες δηλητηριάσεις στην Κεντρική Ασία.
Ωστόσο, η ανάλυση ευαισθησίας έδειξε ότι όταν οι ερευνητές χρησιμοποίησαν διαφορετικά κριτήρια ποιότητας και διαφορετικά σύνολα δεδομένων, η παγκόσμια εκτίμηση παρέμεινε μεταξύ 402 και 433 εκατομμυρίων περιστατικών. Οι συγγραφείς θεωρούν επομένως ότι, παρά τις αβεβαιότητες, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι επαρκή για να καταδείξουν το μέγεθος του προβλήματος.
Το βασικό μήνυμα της νέας έρευνας είναι ότι η εικόνα των φυτοφαρμάκων δεν μπορεί να αποτιμάται μόνο με βάση τους θανάτους. Πίσω από τους περίπου 11.000 θανάτους κάθε χρόνο κρύβονται εκατοντάδες εκατομμύρια μη θανατηφόρες οξείες δηλητηριάσεις, με τους αγρότες και τους εργαζόμενους στη γεωργία να σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος. Οι ερευνητές ζητούν καλύτερη καταγραφή, ισχυρότερα μέτρα προστασίας και επιτάχυνση της σταδιακής κατάργησης των ιδιαίτερα επικίνδυνων φυτοφαρμάκων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
