Μόλις λίγες εβδομάδες μετά τη νέα αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) για τη φλουπυραδιφουρόνη και τον μεταβολίτη της DFA σε φράουλες και ξηρούς καρπούς, η ίδια δραστική ουσία βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο μιας μεγάλης ευρωπαϊκής αντιπαράθεσης. Αυτή τη φορά όχι για τα αμύγδαλα, τα φουντούκια, τα καρύδια ή τις φράουλες, αλλά για την ελαιοκράμβη, καθώς η Επιτροπή Περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μπλόκαρε στις 10 Σεπτεμβρίου πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αύξηση του ανώτατου ορίου υπολειμμάτων της ουσίας από 0,3 σε 0,4 mg/kg. Η ένσταση εγκρίθηκε με 39 ψήφους υπέρ, 25 κατά και 6 αποχές.
Η απόφαση της επιτροπής δεν σημαίνει ότι η φλουπυραδιφουρόνη απαγορεύεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε ότι ακυρώνονται αυτομάτως τα υφιστάμενα όρια υπολειμμάτων. Η ένσταση πρέπει πλέον να τεθεί στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπου αναμένεται να εξεταστεί μέσα στην τρέχουσα εβδομάδα. Επομένως, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό και η τελική πολιτική απόφαση δεν έχει ακόμη ληφθεί.
Από τις φράουλες και τους ξηρούς καρπούς στην ελαιοκράμβη
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα επειδή έρχεται αμέσως μετά τη δημοσίευση της νέας επιστημονικής γνωμοδότησης της EFSA στις 25 Αυγούστου 2026. Η ευρωπαϊκή Αρχή είχε εξετάσει αιτήματα για τροποποίηση των ανώτατων ορίων υπολειμμάτων της φλουπυραδιφουρόνης και του DFA σε αμύγδαλα, φουντούκια, φιστίκια, καρύδια, φράουλες και αντίδια. Η συγκεκριμένη διαδικασία είχε ξεκινήσει από την Ελλάδα, η οποία είχε αναλάβει την αρχική αξιολόγηση του φακέλου πριν αυτός διαβιβαστεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στην EFSA.
Η EFSA, αξιολογώντας τις προτεινόμενες χρήσεις, είχε καταλήξει ότι η έκθεση των καταναλωτών δεν αναμένεται να ξεπεράσει τις σχετικές τοξικολογικές τιμές αναφοράς και ότι οι συγκεκριμένες προτεινόμενες χρήσεις δεν αναμένεται να δημιουργήσουν κίνδυνο για την υγεία των καταναλωτών. Ωστόσο, η ίδια αξιολόγηση δεν αποτελεί συνολική επανεξέταση όλων των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της δραστικής ουσίας ούτε ισοδυναμεί με τελική κρίση για το εάν όλες οι γεωργικές χρήσεις της ουσίας είναι ασφαλείς για το οικοσύστημα.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η νέα ευρωπαϊκή διαμάχη. Η πρόταση που μπλοκαρίστηκε από την Επιτροπή Περιβάλλοντος αφορούσε την αύξηση του MRL στη ελαιοκράμβη από 0,3 σε 0,4 mg/kg. Σύμφωνα με την Agence Europe, η αύξηση είχε ζητηθεί από τον παρασκευαστή της δραστικής ουσίας, τη Bayer. Οι ευρωβουλευτές που κατέθεσαν την ένσταση επικαλέστηκαν μεταξύ άλλων τις ανησυχίες για τις μέλισσες και ειδικότερα τα προβλήματα που έχουν αναδειχθεί για τις άγριες μέλισσες.
Ένα φυτοφάρμακο που δεν είναι νεονικοτινοειδές – αλλά λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο
Η φλουπυραδιφουρόνη συχνά περιγράφεται ως «νεονικοτινοειδές νέας γενιάς», ωστόσο, η ουσία ανήκει στην κατηγορία των βουτενολιδίων, όχι στα κλασικά νεονικοτινοειδή. Παρ’ όλα αυτά, όπως και τα νεονικοτινοειδή, δρα ως αγωνιστής στους νικοτινικούς υποδοχείς ακετυλοχολίνης του νευρικού συστήματος των εντόμων. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι η φλουπυραδιφουρόνη είναι δομικά διαφορετική από τα νεονικοτινοειδή, αλλά ανήκει στην ίδια ευρύτερη λειτουργική ομάδα των ανταγωνιστικών ρυθμιστών των νικοτινικών υποδοχέων ακετυλοχολίνης.
Αυτός ο τρόπος δράσης είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η ουσία βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για τις επιπτώσεις της στους επικονιαστές. Η EFSA είχε ήδη εξετάσει το 2022 νέα δεδομένα για τη φλουπυραδιφουρόνη, μεταξύ των οποίων στοιχεία που αφορούσαν άγριες μέλισσες. Η αξιολόγηση προέκυψε έπειτα από πληροφορίες που είχαν υποβληθεί από τις ολλανδικές αρχές για πιθανές αρνητικές επιπτώσεις σε είδη άγριων μελισσών, όπως οι Osmia bicornis, Osmia cornuta και Megachile rotundata.
Σήμερα, οι ανησυχίες αυτές έχουν ενισχυθεί από νεότερα επιστημονικά δεδομένα. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 σε ημι-φυσικές συνθήκες και αφορούσε το είδος Osmia lignaria διαπίστωσε ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις μετά την έκθεση σε σκεύασμα που περιείχε φλουπυραδιφουρόνη. Στα πειραματικά κλουβιά όπου είχε εφαρμοστεί το φυτοφάρμακο, το 100% των εκτεθειμένων μελισσών πέθανε μέσα σε τρεις ημέρες, ενώ δεν καταγράφηκαν θάνατοι στην ομάδα ελέγχου. Στις μέλισσες που εκτέθηκαν αργότερα παρατηρήθηκαν επίσης υποθανατηφόρες επιδράσεις, όπως μειωμένη επιτυχία φωλεοποίησης και διαταραχές στη συλλογή τροφής.
Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι κάθε χρήση φλουπυραδιφουρόνης οδηγεί στην ίδια έκθεση ή στην ίδια επίπτωση στους πληθυσμούς των μελισσών. Αναδεικνύουν όμως γιατί η αξιολόγηση της περιβαλλοντικής ασφάλειας της ουσίας παραμένει κρίσιμη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για καλλιέργειες που προσελκύουν επικονιαστές.
Τι συμβαίνει με τον εγκέφαλο των παιδιών;
Το δεύτερο σκέλος της αντιπαράθεσης είναι ακόμη πιο ευαίσθητο, επειδή αφορά πιθανές επιδράσεις στο νευρικό σύστημα. Οργανώσεις όπως η PAN Europe και η Générations Futures υποστηρίζουν ότι υπάρχουν επιστημονικές ενδείξεις που δικαιολογούν αυξημένη προσοχή για την πιθανή επίδραση των νεονικοτινοειδών και συγγενών δραστικών ουσιών στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος. Η PAN Europe υποστηρίζει ότι η φλουπυραδιφουρόνη θα πρέπει να επανεξεταστεί υπό το φως των νεότερων επιστημονικών δεδομένων.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026 εξέτασε τη φλουπυραδιφουρόνη στον εγκέφαλο γρύλων και διαπίστωσε δοσοεξαρτώμενες μεταβολές στη νευρική δραστηριότητα των νευρώνων που μεταφέρουν ακουστικά σήματα. Πρόκειται για πειραματικά δεδομένα σε έντομα και όχι για απόδειξη νευροτοξικότητας στον άνθρωπο, αλλά προσθέτουν στοιχεία στη συζήτηση για τον νευρολογικό μηχανισμό της ουσίας. Παράλληλα, η ευρύτερη επιστημονική συζήτηση για τα νεονικοτινοειδή και τις συγγενείς ουσίες έχει ενταθεί, καθώς υπάρχουν μελέτες που διερευνούν πιθανές επιδράσεις της προγεννητικής έκθεσης σε νεονικοτινοειδή στη νευροανάπτυξη.
Η Ελλάδα ξανά στο επίκεντρο
Η ελληνική διάσταση της υπόθεσης είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η Ελλάδα έχει ήδη παίξει κεντρικό ρόλο στην πρόσφατη αξιολόγηση της φλουπυραδιφουρόνης, καθώς αποτέλεσε το κράτος-μέλος που ανέλαβε την αξιολόγηση του φακέλου για τις νέες χρήσεις που αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τις φράουλες και τους ξηρούς καρπούς. Τώρα η ίδια χώρα βρίσκεται στο επίκεντρο της περιβαλλοντικής αξιολόγησης της δραστικής ουσίας σε επίπεδο ΕΕ.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλούνται οι ευρωβουλευτές πίσω από την ένσταση, η ελληνική αξιολόγηση στο πλαίσιο της τρέχουσας επανεξέτασης της δραστικής ουσίας έχει καταλήξει ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής καμία χρήση σε υπαίθριες καλλιέργειες για τις άγριες μέλισσες, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και τις δυνατότητες μετριασμού του κινδύνου. Η διαπίστωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η φλουπυραδιφουρόνη βρίσκεται σήμερα σε διαδικασία επανεξέτασης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ισχύς της έγκρισής της έχει παραταθεί έως τον Ιούνιο του 2029, ενώ η συνολική αξιολόγηση των κινδύνων δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Είναι επικίνδυνες οι φράουλες που καταναλώνουμε;
Η σύνδεση με τις φράουλες είναι εύλογη, καθώς η EFSA μόλις τον Αύγουστο αξιολόγησε αίτημα για αύξηση του MRL της φλουπυραδιφουρόνης στις φράουλες από 0,4 σε 0,6 mg/kg. Για τον μεταβολίτη DFA, το υφιστάμενο όριο των 0,3 mg/kg κρίθηκε επαρκές. Η EFSA, εξετάζοντας την προτεινόμενη χρήση και την έκθεση των καταναλωτών, δεν εντόπισε υπέρβαση των τοξικολογικών τιμών αναφοράς και δεν διαπίστωσε αναμενόμενο κίνδυνο για την υγεία από τη συγκεκριμένη χρήση.
Επομένως, η νέα πολιτική εξέλιξη δεν σημαίνει ότι οι φράουλες με τα όρια που αξιολογήθηκαν από την EFSA κρίθηκαν επικίνδυνες για τον καταναλωτή. Πρόκειται για διαφορετική διαδικασία και διαφορετικό σκέλος αξιολόγησης. Το ζήτημα, ωστόσο, είναι ότι η συζήτηση για τη φλουπυραδιφουρόνη δεν περιορίζεται πλέον μόνο στο ερώτημα «πόσο υπόλειμμα μπορεί να καταναλώσει ο άνθρωπος χωρίς να ξεπεράσει τις τοξικολογικές τιμές αναφοράς». Περιλαμβάνει και το πολύ ευρύτερο ερώτημα πόσο ασφαλής είναι η χρήση της ουσίας για το περιβάλλον και τους επικονιαστές και εάν τα σημερινά δεδομένα επαρκούν για να αποκλειστούν μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
