Η ανάγκη των Ευρωπαίων αγροτών να διατηρήσουν πρόσβαση σε φυτοπροστατευτικές ουσίες, προκειμένου να προστατεύσουν τις καλλιέργειες και να διασφαλίσουν τις αποδόσεις, βρέθηκε στο επίκεντρο της δημόσιας ακρόασης που πραγματοποιήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την απλοποίηση των ευρωπαϊκών κανόνων σχετικά με την ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών. Η κοινή ακρόαση των επιτροπών Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων (ENVI) και Γεωργίας (AGRI) εντάσσεται στη συζήτηση για το λεγόμενο Food & Feed Safety Omnibus, ένα νομοθετικό πακέτο που επιχειρεί να απλοποιήσει σειρά ευρωπαϊκών κανόνων, μεταξύ άλλων και εκείνων που αφορούν τη βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γάλα: Κατάλοιπα φυτοφαρμάκων, βαρέα μέταλλα και κτηνιατρικά φάρμακα – Οι αόρατοι χημικοί κίνδυνοι που το βράσιμο δεν εξαφανίζει
Η οργάνωση PAN Europe, η οποία τάσσεται υπέρ της μείωσης της χρήσης επικίνδυνων φυτοφαρμάκων, υποστηρίζει ότι κατά τη διάρκεια της ακρόασης προβλήθηκε επανειλημμένα το επιχείρημα πως οι αγρότες χρειάζονται πρόσβαση σε όσο το δυνατόν περισσότερες δραστικές ουσίες, καθώς διαφορετικά κινδυνεύουν να μειωθούν οι αποδόσεις σε καλλιέργειες όπως τα μήλα, τα ζαχαρότευτλα και τα δημητριακά.
Η PAN Europe χαρακτηρίζει αυτή την προσέγγιση «παραπλανητική» και υποστηρίζει ότι η αυξημένη χρήση φυτοφαρμάκων μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας των επιβλαβών οργανισμών. Σύμφωνα με τη θέση της οργάνωσης, δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος: η χρήση φυτοφαρμάκων αυξάνεται, ορισμένοι πληθυσμοί εχθρών των καλλιεργειών αναπτύσσουν ανθεκτικότητα και η μειωμένη αποτελεσματικότητα χρησιμοποιείται στη συνέχεια ως επιχείρημα για την ανάγκη πρόσβασης σε ακόμη περισσότερες ουσίες.
Η «εργαλειοθήκη» των φυτοφαρμάκων
Η PAN Europe αμφισβητεί την εικόνα μιας δραματικά συρρικνωμένης «εργαλειοθήκης» των αγροτών. Επικαλείται στοιχεία σύμφωνα με τα οποία υπάρχουν σήμερα 421 εγκεκριμένες δραστικές ουσίες στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων, ενώ ο αντίστοιχος αριθμός πριν από την εφαρμογή του Κανονισμού 1107/2009 ήταν 427.
Η σύγκριση αυτή χρειάζεται, ωστόσο, προσεκτική ανάγνωση. Ο αριθμός των εγκεκριμένων δραστικών ουσιών δεν αποτυπώνει από μόνος του το σύνολο των διαθέσιμων φυτοπροστατευτικών επιλογών για κάθε καλλιέργεια ή κάθε επιβλαβή οργανισμό. Παράλληλα, από το ευρωπαϊκό σύστημα έγκρισης έχουν απομακρυνθεί ουσίες που κρίθηκαν μη αποδεκτές με βάση τα κριτήρια της νομοθεσίας, ενώ έχουν εγκριθεί και νέες ουσίες, μεταξύ άλλων βιολογικού ή βιοελεγκτικού χαρακτήρα. Η ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία διατηρεί τον κατάλογο των εγκεκριμένων δραστικών ουσιών στο πλαίσιο του Κανονισμού 1107/2009 και της εφαρμοστικής νομοθεσίας του.
Το κρίσιμο επομένως δεν είναι μόνο πόσες ουσίες υπάρχουν συνολικά, αλλά ποιες ουσίες είναι διαθέσιμες, για ποια καλλιέργεια, σε ποια χώρα και για ποια συγκεκριμένη χρήση.
Η εναλλακτική πρόταση: ολοκληρωμένη φυτοπροστασία
Στο επίκεντρο της επιχειρηματολογίας της PAN Europe βρίσκεται η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Επιβλαβών Οργανισμών (Integrated Pest Management – IPM). Πρόκειται για προσέγγιση που δεν σημαίνει απλώς «κατάργηση των φυτοφαρμάκων», αλλά συνδυασμό διαφορετικών πρακτικών, με προτεραιότητα στην πρόληψη, την παρακολούθηση των πληθυσμών επιβλαβών οργανισμών, τις μη χημικές μεθόδους και, όταν απαιτείται φυτοπροστατευτική επέμβαση, την επιλογή της καταλληλότερης και λιγότερο επιβαρυντικής λύσης.
Η εφαρμογή των αρχών της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας αποτελεί ήδη μέρος του ευρωπαϊκού πλαισίου για τη βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων. Η πρόταση που εξετάζεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνδέεται με την τροποποίηση της Οδηγίας 2009/128/ΕΚ, η οποία αφορά το πλαίσιο για τη βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο οι αρχές αυτές εφαρμόζονται στην πράξη και αν οι αγρότες διαθέτουν την απαραίτητη τεχνική υποστήριξη και τα κατάλληλα εργαλεία ώστε να περιορίσουν τη χημική φυτοπροστασία χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο την παραγωγή.
Τι δείχνει νέα συστηματική ανασκόπηση
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που επικαλείται η PAN Europe είναι μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026 στο περιοδικό Discover Plants. Η μελέτη συνέθεσε δεδομένα από περισσότερες από 200 επιστημονικές εργασίες, οι οποίες δημοσιεύθηκαν από το 2000 έως το 2025 και αφορούσαν διαφορετικές καλλιέργειες και αγροοικοσυστήματα σε έξι ηπείρους.
Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι η εφαρμογή πρακτικών ολοκληρωμένης διαχείρισης συνδέθηκε με μείωση της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων κατά 40% έως 70%, ενώ παράλληλα αναφέρθηκαν αυξήσεις των αποδόσεων κατά 10% έως 35% σε διαφορετικές περιοχές και συστήματα παραγωγής.
Οι αριθμοί αυτοί είναι σημαντικοί, αλλά δεν σημαίνουν ότι κάθε αγρότης που εφαρμόζει IPM θα μειώσει τα φυτοφάρμακα κατά 70% και ταυτόχρονα θα αυξήσει την παραγωγή του κατά 35%. Πρόκειται για εύρη που προκύπτουν από τη σύνθεση πολλών μελετών, σε διαφορετικές καλλιέργειες, κλιματικές συνθήκες και γεωργικά συστήματα. Η ίδια η ανασκόπηση επισημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα των πρακτικών εξαρτάται από τον συνδυασμό βιολογικού ελέγχου, καλλιεργητικών πρακτικών, οικολογικών παρεμβάσεων και τεχνολογιών υποστήριξης των αποφάσεων.
Από τα δημητριακά έως τα μήλα
Η PAN Europe επικαλείται επίσης επιμέρους έρευνες για συγκεκριμένες καλλιέργειες. Στα δημητριακά, για παράδειγμα, υπάρχουν μελέτες που εξετάζουν τη μείωση των φυτοφαρμάκων μέσω πιο στοχευμένων πρακτικών διαχείρισης των ζιζανίων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μείωση της χημικής προστασίας δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά αντίστοιχη μείωση της παραγωγής, αν χρησιμοποιηθούν διαφορετικές καλλιεργητικές στρατηγικές.
Στα ζαχαρότευτλα, η οργάνωση επικαλείται πρόσφατη γαλλική δεκαετή μελέτη για συστήματα χωρίς φυτοφάρμακα, σύμφωνα με την οποία συγκεκριμένες καλλιέργειες, μεταξύ των οποίων τα ζαχαρότευτλα, μπορούσαν να επιτύχουν αποδόσεις συγκρίσιμες ή ακόμη και υψηλότερες από συμβατικά συστήματα σε ορισμένες συνθήκες.
Στα μήλα, τα δεδομένα που παρουσιάζονται δείχνουν ότι η μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων είναι επίσης εφικτή χωρίς να σημαίνει αυτομάτως μεγαλύτερη πίεση από εχθρούς και ασθένειες. Μεταξύ των πρακτικών που εξετάζονται περιλαμβάνονται η χρήση φυτοκάλυψης, η μηχανική διαχείριση της βλάστησης και η ενίσχυση της βιοποικιλότητας στους οπωρώνες.
Η ανθεκτικότητα αποτελεί μέρος του προβλήματος
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της συζήτησης είναι η ανθεκτικότητα στα φυτοφάρμακα. Όταν ένας πληθυσμός επιβλαβών οργανισμών εκτίθεται επανειλημμένα σε δραστικές ουσίες, υπάρχει κίνδυνος να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν περισσότερο εκείνα τα άτομα που διαθέτουν χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας. Με την πάροδο του χρόνου, η συγκεκριμένη δραστική ουσία μπορεί να γίνει λιγότερο αποτελεσματική.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε χρήση φυτοφαρμάκων οδηγεί αναπόφευκτα σε ανθεκτικότητα ούτε ότι η γεωργία μπορεί να λειτουργήσει χωρίς καμία χημική προστασία. Σημαίνει όμως ότι η διαχείριση της ανθεκτικότητας αποτελεί βασικό στοιχείο της σύγχρονης φυτοπροστασίας και ότι η αποκλειστική εξάρτηση από χημικές λύσεις μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα μακροπρόθεσμα. Η λογική της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας επιχειρεί ακριβώς να μειώσει αυτή την εξάρτηση, χρησιμοποιώντας περισσότερα από ένα εργαλεία και παρεμβαίνοντας όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη.
Το μεγάλο πολιτικό δίλημμα
Η συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν αφορά μόνο τα φυτοφάρμακα. Αγγίζει ένα ευρύτερο ερώτημα για το μοντέλο της ευρωπαϊκής γεωργίας: πώς μπορεί η Ευρώπη να διατηρήσει υψηλή και οικονομικά βιώσιμη παραγωγή τροφίμων, ενώ ταυτόχρονα μειώνει τους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει το Food & Feed Safety Omnibus ως προσπάθεια μείωσης της περιττής κανονιστικής επιβάρυνσης, με παράλληλη διατήρηση υψηλού επιπέδου προστασίας για την ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών, την ανθρώπινη και ζωική υγεία και το περιβάλλον.
Η PAN Europe, από την πλευρά της, προειδοποιεί ότι η απλοποίηση δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε χαλάρωση της προστασίας και υποστηρίζει ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη λύσεων, αλλά η ανεπαρκής εφαρμογή εκείνων που ήδη υπάρχουν. Η διαφωνία, επομένως, βρίσκεται στην καρδιά της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής: από τη μία πλευρά η ανάγκη των παραγωγών για αποτελεσματικά εργαλεία αντιμετώπισης εχθρών, ασθενειών και απωλειών παραγωγής και από την άλλη η ανάγκη να περιοριστεί η εξάρτηση από ουσίες που μπορεί να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία και τα οικοσυστήματα.
Το αν η λύση θα είναι περισσότερες διαθέσιμες δραστικές ουσίες ή μια ταχύτερη μετάβαση σε συστήματα ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικά ζητήματα της ευρωπαϊκής συζήτησης για το μέλλον της γεωργίας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Πρόστιμο 1.500 ευρώ σε κρεοπωλείο στο Περιστέρι
- Μολυσμένος πασατέμπος: Αυξάνονται τα κρούσματα σαλμονέλωσης – Εντοπίστηκε ο μεταποιητής που συνδέεται με την επιδημία
- Γιατί το ψάρι μυρίζει τόσο άσχημα όταν ζεσταίνεται στον φούρνο μικροκυμάτων;
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
